Η Ισλανδία εξετάζει δημοψήφισμα για επανεκκίνηση συνομιλιών με την Ευρωπαϊκή Ένωση για ένταξη
Σύμφωνα με το Politico
Το ισλανδικό κοινοβούλιο αναμένεται να ανακοινώσει την ημερομηνία του δημοψηφίσματος, με αντικείμενο την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για ένταξη της Ισλανδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσα στις επόμενες εβδομάδες
Η Ισλανδία φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο διεξαγωγής δημοψηφίσματος ακόμη και από τον Αύγουστο, με αντικείμενο την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με το Politico, το οποίο επικαλείται δύο πρόσωπα με γνώση των σχετικών προετοιμασιών, οι διεργασίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Η συζήτηση αυτή αναπτύσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία ενισχύεται η δυναμική υπέρ της διεύρυνσης της ΕΕ. Οι Βρυξέλλες φέρονται να επεξεργάζονται σχέδιο που θα μπορούσε να επιτρέψει στην Ουκρανία μια μορφή μερικής ένταξης ήδη από τον επόμενο χρόνο. Την ίδια στιγμή, το Μαυροβούνιο, που προηγείται στη διαδικασία ένταξης, ολοκλήρωσε ακόμη ένα διαπραγματευτικό κεφάλαιο τον περασμένο μήνα.
Η κυβέρνηση συνασπισμού του Ρέικιαβικ είχε υποσχεθεί δημοψήφισμα για την επανεκκίνηση των συνομιλιών ένταξης στην ΕΕ έως το 2027, μετά από πάγωμα των διαπραγματεύσεων το 2013 από προηγούμενη κυβέρνηση. Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα επιταχύνεται λόγω γεωπολιτικής αναταραχής, μετά την απόφαση της Ουάσιγκτον να επιβάλει δασμούς στην Ισλανδία και τις απειλές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να προσαρτήσει τη Γροιλανδία.
Το ισλανδικό κοινοβούλιο αναμένεται να ανακοινώσει την ημερομηνία του δημοψηφίσματος μέσα στις επόμενες εβδομάδες, σύμφωνα με δύο πηγές που μίλησαν ανώνυμα για να εκφράσουν ελεύθερα την άποψή τους. Η κίνηση αυτή έρχεται μετά από μια σειρά επισκέψεων από πολιτικούς της ΕΕ στην Ισλανδία και Ισλανδών πολιτικών στις Βρυξέλλες. Αν οι Ισλανδοί ψηφίσουν θετικά, θα μπορούσαν να ενταχθούν στην ΕΕ πριν από οποιαδήποτε άλλη υποψήφια χώρα, όπως ανέφερε μία από τις πηγές.
«Η συζήτηση για τη διεύρυνση αλλάζει», δήλωσε στο Politico η Επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, η οποία συναντήθηκε με την Υπουργό Εξωτερικών της Ισλανδίας, Πόργκερουρ Κάτριν Γκούναρσντοτιρ, τον περασμένο μήνα στις Βρυξέλλες. «Αφορά όλο και περισσότερο την ασφάλεια, την ένταξη και τη διατήρηση της ικανότητάς μας να δράσουμε σε έναν κόσμο ανταγωνιστικών σφαιρών επιρροής. Αυτό αφορά όλους τους Ευρωπαίους».
Η [ρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συναντήθηκε τον προηγούμενο μήνα στις Βρυξέλλες με την Πρωθυπουργό της Ισλανδίας, Κριστρούν Φροσταντότιρ, δηλώνοντας ότι η συνεργασία τους «προσφέρει σταθερότητα και προβλεψιμότητα σε έναν ασταθή κόσμο».
Η φον ντερ Λάιεν, που επισκέφθηκε την Ισλανδία τον Ιούλιο, συναντήθηκε επίσης με την Φροσταντότιρ κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Βόρειου Συμβουλίου στη Στοκχόλμη το περασμένο φθινόπωρο και επαίνεσε τη χώρα της για την ενίσχυση της συνεργασίας με την ΕΕ. Η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να επισκεφθεί ξανά την Αρκτική τον Μάρτιο.
Η συζήτηση για την εμβάθυνση των σχέσεων με την Ισλανδία και την πιθανή επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για ένταξη είχε ξεκινήσει ακόμη πριν την επανεκλογή του Τραμπ πέρυσι, με αξιωματούχο της ΕΕ να αναφέρει ότι οι Βρυξέλλες ήδη είχαν αρχίσει να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στη στρατηγικά σημαντική χώρα.
Ωστόσο, οι αυξανόμενες απειλές από τις ΗΠΑ, ανάμεσά τους και ένα αστείο του Μπίλι Λονγκ, υποψηφίου του Τραμπ για πρεσβευτή στην Ισλανδία, ότι η χώρα θα γίνει η 52η πολιτεία των ΗΠΑ και ότι ο ίδιος θα ήταν κυβερνήτης, έχουν εντείνει την αίσθηση επείγοντος.
«Πιστεύω ότι το γεγονός πως η Ισλανδία αναφέρθηκε τέσσερις φορές σε μια ομιλία του Τραμπ [στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός τον προηγούμενο μήνα, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ μιλούσε για τη Γροιλανδία] σίγουρα έχει τραβήξει την προσοχή», δήλωσε άλλος αξιωματούχος της ΕΕ, προσθέτοντας ότι «είναι ανησυχητικό για μια μικρή χώρα».
Η Ισλανδία υπέβαλε αίτημα για ένταξη στην ΕΕ το 2009, στο αποκορύφωμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης που οδήγησε στην κατάρρευση και των τριών μεγάλων εμπορικών τραπεζών της χώρας. Ωστόσο, η κυβέρνηση πάγωσε τις διαπραγματεύσεις τον Δεκέμβριο του 2013, καθώς ενώ η οικονομία της Ισλανδίας ανέκαμπτε γρήγορα, οι οικονομολόγοι προειδοποιούσαν ταυτόχρονα για πιθανή κατάρρευση της ευρωζώνης. Τον Μάρτιο του 2015, το Ρέικιαβικ ζήτησε να μην θεωρείται πλέον υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ.
Ωστόσο, η γεωπολιτική κατάσταση έχει αλλάξει σημαντικά την τελευταία δεκαετία.
Η Ισλανδία βρίσκεται σε στρατηγικά σημαντική θέση στον Βόρειο Ατλαντικό, λίγο νότια του Αρκτικού Κύκλου, δεν διαθέτει στρατό και στηρίζεται στην ένταξή της στο ΝΑΤΟ και σε μια διμερή συμφωνία άμυνας με τις ΗΠΑ από το 1951 για την ασφάλειά της.
Αυτή η πραγματικότητα, σε συνδυασμό με τα οικονομικά οφέλη από την ένταξη στην ΕΕ, φαίνεται να αλλάζει σταδιακά τη στάση του κοινού, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν αύξηση της υποστήριξης για πιθανή ένταξη. Ωστόσο, η πορεία της προς την ένταξη στην ΕΕ δεν είναι καθόλου απλή.
«Η ένταξη μπορεί να συναντήσει αρκετά δύσκολα εσωτερικά πολιτικά εμπόδια στο μέλλον», δήλωσε στο Politico ο Γκούντνι Θορλάσιους Γιοχάνεσον, πρώην πρόεδρος της Ισλανδίας.
Το μεγαλύτερο πιθανό εμπόδιο αφορά τα δικαιώματα αλιείας, έναν κρίσιμο τομέα για τη χώρα και βασικό ζήτημα κατά τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις. «Στο τέλος όλα καταλήγουν στα ψάρια, αυτό ήταν πάντα το πρόβλημα», σημείωσε αξιωματούχος της ΕΕ.
Αλλά υπάρχει μια βασική διαφορά μεταξύ των διαπραγματεύσεων τότε και τώρα: το Brexit.
Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισλανδία είχαν επί χρόνια τεταμένες σχέσεις γύρω από την αλιεία, με μια σειρά βίαιων συγκρούσεων που ονομάστηκαν Πόλεμοι του Μπακαλιάρου τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1970. Κατά τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις ένταξης της Ισλανδίας υπήρξαν σοβαρές εντάσεις, με το Ηνωμένο Βασίλειο να διαμαρτύρεται για την ποσότητα σκουμπριών που αλίευαν τα ισλανδικά αλιευτικά σκάφη, σε μια διαμάχη που ονομάστηκε «Πόλεμος του Σκουμπριού» και οδήγησε την ΕΕ να απειλήσει την Ισλανδία με εμπορικές κυρώσεις.
Όμως τώρα, με τη Βρετανία εκτός ΕΕ, τα ζητήματα αλιείας ίσως αποτελέσουν μικρότερο εμπόδιο.
Αν οι Ισλανδοί αποφασίσουν να ξαναρχίσουν τις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ, η διαδικασία θα μπορούσε να προχωρήσει γρήγορα. Η Ισλανδία είναι ήδη μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της ζώνης Σένγκεν, οπότε πολλές από τις νομοθεσίες της ΕΕ ισχύουν ήδη στη χώρα.
Πριν από το πάγωμα των διαπραγματεύσεων το 2013, η Ισλανδία είχε κλείσει 11 από τα 33 κεφάλαια διαπραγμάτευσης. Το Μαυροβούνιο, η πιο προχωρημένη υποψήφια χώρα, ξεπέρασε αυτό το ορόσημο μόλις τους τελευταίους μήνες. «Σε θεωρητικό επίπεδο, δεν θα ήταν πολύ δύσκολο. Θα μπορούσε να πάρει ακόμη και μόνο ένα χρόνο» για να ικανοποιηθούν όλες οι απαιτήσεις, δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ, ενώ κάποιος που γνωρίζει το κλίμα στην Ισλανδία προειδοποίησε ότι ένα τέτοιο χρονοδιάγραμμα ίσως είναι υπερβολικά φιλόδοξο λόγω της δυσκολίας ορισμένων ζητημάτων.
Για να ενταχθεί πραγματικά στην ΕΕ, η Ισλανδία θα έπρεπε επίσης να διεξάγει νέο δημοψήφισμα για να αποφασίσει εάν θα προχωρήσει μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων. Ανάλογα με το πόσο θα διαρκέσει αυτό και την κατάσταση της γεωπολιτικής συγκυρίας εκείνη την περίοδο, το εμπόδιο θα μπορούσε να είναι υψηλό, με τα οφέλη από την ένταξη να αφορούν περισσότερο την ασφάλεια παρά οικονομικά κίνητρα, δεδομένου ότι η Ισλανδία έχει το πέμπτο υψηλότερο ΑΕΠ ανά κάτοικο στον κόσμο, καθιστώντας την ένταξη λιγότερο ελκυστική συγκριτικά με άλλες χώρες που επιθυμούν να ενταχθούν στην ΕΕ.
Η συζήτηση αυτή αναπτύσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία ενισχύεται η δυναμική υπέρ της διεύρυνσης της ΕΕ. Οι Βρυξέλλες φέρονται να επεξεργάζονται σχέδιο που θα μπορούσε να επιτρέψει στην Ουκρανία μια μορφή μερικής ένταξης ήδη από τον επόμενο χρόνο. Την ίδια στιγμή, το Μαυροβούνιο, που προηγείται στη διαδικασία ένταξης, ολοκλήρωσε ακόμη ένα διαπραγματευτικό κεφάλαιο τον περασμένο μήνα.
Η κυβέρνηση συνασπισμού του Ρέικιαβικ είχε υποσχεθεί δημοψήφισμα για την επανεκκίνηση των συνομιλιών ένταξης στην ΕΕ έως το 2027, μετά από πάγωμα των διαπραγματεύσεων το 2013 από προηγούμενη κυβέρνηση. Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα επιταχύνεται λόγω γεωπολιτικής αναταραχής, μετά την απόφαση της Ουάσιγκτον να επιβάλει δασμούς στην Ισλανδία και τις απειλές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να προσαρτήσει τη Γροιλανδία.
Το ισλανδικό κοινοβούλιο αναμένεται να ανακοινώσει την ημερομηνία του δημοψηφίσματος μέσα στις επόμενες εβδομάδες, σύμφωνα με δύο πηγές που μίλησαν ανώνυμα για να εκφράσουν ελεύθερα την άποψή τους. Η κίνηση αυτή έρχεται μετά από μια σειρά επισκέψεων από πολιτικούς της ΕΕ στην Ισλανδία και Ισλανδών πολιτικών στις Βρυξέλλες. Αν οι Ισλανδοί ψηφίσουν θετικά, θα μπορούσαν να ενταχθούν στην ΕΕ πριν από οποιαδήποτε άλλη υποψήφια χώρα, όπως ανέφερε μία από τις πηγές.
«Η συζήτηση για τη διεύρυνση αλλάζει», δήλωσε στο Politico η Επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, η οποία συναντήθηκε με την Υπουργό Εξωτερικών της Ισλανδίας, Πόργκερουρ Κάτριν Γκούναρσντοτιρ, τον περασμένο μήνα στις Βρυξέλλες. «Αφορά όλο και περισσότερο την ασφάλεια, την ένταξη και τη διατήρηση της ικανότητάς μας να δράσουμε σε έναν κόσμο ανταγωνιστικών σφαιρών επιρροής. Αυτό αφορά όλους τους Ευρωπαίους».
Η [ρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συναντήθηκε τον προηγούμενο μήνα στις Βρυξέλλες με την Πρωθυπουργό της Ισλανδίας, Κριστρούν Φροσταντότιρ, δηλώνοντας ότι η συνεργασία τους «προσφέρει σταθερότητα και προβλεψιμότητα σε έναν ασταθή κόσμο».
Η φον ντερ Λάιεν, που επισκέφθηκε την Ισλανδία τον Ιούλιο, συναντήθηκε επίσης με την Φροσταντότιρ κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Βόρειου Συμβουλίου στη Στοκχόλμη το περασμένο φθινόπωρο και επαίνεσε τη χώρα της για την ενίσχυση της συνεργασίας με την ΕΕ. Η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να επισκεφθεί ξανά την Αρκτική τον Μάρτιο.
Η συζήτηση για την εμβάθυνση των σχέσεων με την Ισλανδία και την πιθανή επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για ένταξη είχε ξεκινήσει ακόμη πριν την επανεκλογή του Τραμπ πέρυσι, με αξιωματούχο της ΕΕ να αναφέρει ότι οι Βρυξέλλες ήδη είχαν αρχίσει να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στη στρατηγικά σημαντική χώρα.
Ωστόσο, οι αυξανόμενες απειλές από τις ΗΠΑ, ανάμεσά τους και ένα αστείο του Μπίλι Λονγκ, υποψηφίου του Τραμπ για πρεσβευτή στην Ισλανδία, ότι η χώρα θα γίνει η 52η πολιτεία των ΗΠΑ και ότι ο ίδιος θα ήταν κυβερνήτης, έχουν εντείνει την αίσθηση επείγοντος.
«Πιστεύω ότι το γεγονός πως η Ισλανδία αναφέρθηκε τέσσερις φορές σε μια ομιλία του Τραμπ [στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός τον προηγούμενο μήνα, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ μιλούσε για τη Γροιλανδία] σίγουρα έχει τραβήξει την προσοχή», δήλωσε άλλος αξιωματούχος της ΕΕ, προσθέτοντας ότι «είναι ανησυχητικό για μια μικρή χώρα».
Η Ισλανδία υπέβαλε αίτημα για ένταξη στην ΕΕ το 2009, στο αποκορύφωμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης που οδήγησε στην κατάρρευση και των τριών μεγάλων εμπορικών τραπεζών της χώρας. Ωστόσο, η κυβέρνηση πάγωσε τις διαπραγματεύσεις τον Δεκέμβριο του 2013, καθώς ενώ η οικονομία της Ισλανδίας ανέκαμπτε γρήγορα, οι οικονομολόγοι προειδοποιούσαν ταυτόχρονα για πιθανή κατάρρευση της ευρωζώνης. Τον Μάρτιο του 2015, το Ρέικιαβικ ζήτησε να μην θεωρείται πλέον υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ.
Ωστόσο, η γεωπολιτική κατάσταση έχει αλλάξει σημαντικά την τελευταία δεκαετία.
Η Ισλανδία βρίσκεται σε στρατηγικά σημαντική θέση στον Βόρειο Ατλαντικό, λίγο νότια του Αρκτικού Κύκλου, δεν διαθέτει στρατό και στηρίζεται στην ένταξή της στο ΝΑΤΟ και σε μια διμερή συμφωνία άμυνας με τις ΗΠΑ από το 1951 για την ασφάλειά της.
Αυτή η πραγματικότητα, σε συνδυασμό με τα οικονομικά οφέλη από την ένταξη στην ΕΕ, φαίνεται να αλλάζει σταδιακά τη στάση του κοινού, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν αύξηση της υποστήριξης για πιθανή ένταξη. Ωστόσο, η πορεία της προς την ένταξη στην ΕΕ δεν είναι καθόλου απλή.
«Η ένταξη μπορεί να συναντήσει αρκετά δύσκολα εσωτερικά πολιτικά εμπόδια στο μέλλον», δήλωσε στο Politico ο Γκούντνι Θορλάσιους Γιοχάνεσον, πρώην πρόεδρος της Ισλανδίας.
Το μεγαλύτερο πιθανό εμπόδιο αφορά τα δικαιώματα αλιείας, έναν κρίσιμο τομέα για τη χώρα και βασικό ζήτημα κατά τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις. «Στο τέλος όλα καταλήγουν στα ψάρια, αυτό ήταν πάντα το πρόβλημα», σημείωσε αξιωματούχος της ΕΕ.
Αλλά υπάρχει μια βασική διαφορά μεταξύ των διαπραγματεύσεων τότε και τώρα: το Brexit.
Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισλανδία είχαν επί χρόνια τεταμένες σχέσεις γύρω από την αλιεία, με μια σειρά βίαιων συγκρούσεων που ονομάστηκαν Πόλεμοι του Μπακαλιάρου τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1970. Κατά τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις ένταξης της Ισλανδίας υπήρξαν σοβαρές εντάσεις, με το Ηνωμένο Βασίλειο να διαμαρτύρεται για την ποσότητα σκουμπριών που αλίευαν τα ισλανδικά αλιευτικά σκάφη, σε μια διαμάχη που ονομάστηκε «Πόλεμος του Σκουμπριού» και οδήγησε την ΕΕ να απειλήσει την Ισλανδία με εμπορικές κυρώσεις.
Όμως τώρα, με τη Βρετανία εκτός ΕΕ, τα ζητήματα αλιείας ίσως αποτελέσουν μικρότερο εμπόδιο.
Αν οι Ισλανδοί αποφασίσουν να ξαναρχίσουν τις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ, η διαδικασία θα μπορούσε να προχωρήσει γρήγορα. Η Ισλανδία είναι ήδη μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της ζώνης Σένγκεν, οπότε πολλές από τις νομοθεσίες της ΕΕ ισχύουν ήδη στη χώρα.
Πριν από το πάγωμα των διαπραγματεύσεων το 2013, η Ισλανδία είχε κλείσει 11 από τα 33 κεφάλαια διαπραγμάτευσης. Το Μαυροβούνιο, η πιο προχωρημένη υποψήφια χώρα, ξεπέρασε αυτό το ορόσημο μόλις τους τελευταίους μήνες. «Σε θεωρητικό επίπεδο, δεν θα ήταν πολύ δύσκολο. Θα μπορούσε να πάρει ακόμη και μόνο ένα χρόνο» για να ικανοποιηθούν όλες οι απαιτήσεις, δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ, ενώ κάποιος που γνωρίζει το κλίμα στην Ισλανδία προειδοποίησε ότι ένα τέτοιο χρονοδιάγραμμα ίσως είναι υπερβολικά φιλόδοξο λόγω της δυσκολίας ορισμένων ζητημάτων.
Για να ενταχθεί πραγματικά στην ΕΕ, η Ισλανδία θα έπρεπε επίσης να διεξάγει νέο δημοψήφισμα για να αποφασίσει εάν θα προχωρήσει μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων. Ανάλογα με το πόσο θα διαρκέσει αυτό και την κατάσταση της γεωπολιτικής συγκυρίας εκείνη την περίοδο, το εμπόδιο θα μπορούσε να είναι υψηλό, με τα οφέλη από την ένταξη να αφορούν περισσότερο την ασφάλεια παρά οικονομικά κίνητρα, δεδομένου ότι η Ισλανδία έχει το πέμπτο υψηλότερο ΑΕΠ ανά κάτοικο στον κόσμο, καθιστώντας την ένταξη λιγότερο ελκυστική συγκριτικά με άλλες χώρες που επιθυμούν να ενταχθούν στην ΕΕ.
