Πάνω από εξήντα ημέρες από την έναρξη των εχθροπραξιών με το Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα σοβαρό δίλημμα: η απουσία στρατιωτικής ή διπλωματικής επιτυχίας απειλεί να μετατρέψει τη σύγκρουση σε μια ατελείωτη κρίση που θα επιβαρύνει περισσότερο τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη διεθνή κοινότητα από την αρχική κατάσταση.

Διαπραγματεύσεις σε τέλμα παρά τις νέες προτάσεις

Οι δύο αντίπαλες πλευρές παραμένουν πεπεισμένες για την ισχύ της θέσης τους, ενώ το χάσμα μεταξύ των απαιτήσεών τους διευρύνεται. Παρότι η Τεχεράνη κατέθεσε πρόσφατη πρόταση για επανεκκίνηση των συνομιλιών, ο Αμερικανός πρόεδρος την απέρριψε άμεσα χαρακτηρίζοντάς την ανεπαρκή, αναγνωρίζοντας ωστόσο τις ειλικρινείς προθέσεις του Ιράν για ειρηνική διευθέτηση. Η έλλειψη προόδου στις διαπραγματεύσεις δημιουργεί δυσοίωνες προοπτικές για τον Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Η συνεχιζόμενη αντιπαράθεση σημαίνει παρατεταμένες παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις, με τις τιμές των καυσίμων στην αμερικανική αγορά να παραμένουν υψηλές, δημιουργώντας σοβαρό πολιτικό πρόβλημα λίγους μήνες πριν τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Ανεκπλήρωτοι στόχοι και στρατιωτική αποτυχία

Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, η κατάσταση αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: οι δηλωμένοι στόχοι του Αμερικανού προέδρου κατά την έναρξη της σύρραξης παραμένουν ανεπίτευκτοι. Παρά την καταστροφή σημαντικού μέρους των στρατιωτικών υποδομών του Ιράν από αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις, οι φιλοδοξίες του Τραμπ, από την αλλαγή του καθεστώτος μέχρι την πλήρη αποτροπή της πυρηνικής ικανότητας, δεν έχουν υλοποιηθεί.

Η ακύρωση της επίσκεψης αμερικανικής αντιπροσωπείας στο Ισλαμαμπάντ το προηγούμενο Σαββατοκύριακο και η απόρριψη της ιρανικής πρότασης για κατάπαυση του πυρός υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις ενίσχυσαν τους φόβους για μακρά αδιέξοδη κατάσταση. Η Τεχεράνη πρότεινε να αναβληθεί η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα έως την επίσημη λήξη των εχθροπραξιών και την επίτευξη συμφωνίας για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, κάτι που ο Τραμπ χαρακτήρισε απαράδεκτο, επιμένοντας στην άμεση αντιμετώπιση του πυρηνικού ζητήματος.

Ελπίδες και απογοητεύσεις στη διπλωματία

Την Παρασκευή εμφανίστηκε μια αχτίδα ελπίδας όταν το κρατικό πρακτορείο IRNA ανακοίνωσε την αποστολή αναθεωρημένης πρότασης μέσω πακιστανικής διαμεσολάβησης, γεγονός που προκάλεσε προσωρινή πτώση στις διεθνείς τιμές αργού πετρελαίου. Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε στους δημοσιογράφους την ανικανοποησία του με την προσφορά, αναφέροντας παράλληλα τη συνέχιση τηλεφωνικών επαφών.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι εάν ο Τραμπ αποχωρήσει από τη σύγκρουση χωρίς να εξασφαλίσει τον έλεγχο των στρατηγικής σημασίας Στενών του Ορμούζ για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, θα έχει ουσιαστικά αποτύχει. Η Λάουρα Μπλουμένφελντ, ειδική στη Μέση Ανατολή από το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, τόνισε χαρακτηριστικά ότι θα μείνει στην ιστορία ως ο πρόεδρος που μείωσε την παγκόσμια ασφάλεια.

Λευκός Οίκος και στρατηγικές επιλογές

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Ολίβια Ουέιλς, υποστήριξε ότι η απελπισία της Τεχεράνης αυξάνεται λόγω της συνεχιζόμενης στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης, με τον Τραμπ να διαθέτει όλα τα πλεονεκτήματα και τον απαραίτητο χρόνο για την επίτευξη της καλύτερης δυνατής συμφωνίας. Στην πραγματικότητα, με αβέβαια επόμενα βήματα και χωρίς σαφές σχέδιο εξόδου, ο Αμερικανός πρόεδρος εξετάζει σε ιδιωτικές συναντήσεις με συνεργάτες του την προοπτική παρατεταμένου ναυτικού αποκλεισμού του Ιράν, στοχεύοντας στον περαιτέρω περιορισμό των εξαγωγών πετρελαίου και στην εξαναγκασμό υπογραφής συμφωνίας αποπυρηνικοποίησης. Παράλληλα, το ενδεχόμενο συνέχισης στρατιωτικών επιχειρήσεων παραμένει ανοιχτό. Η Κεντρική Διοίκηση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει ετοιμάσει σχέδια για σύντομη και ισχυρή σειρά επιθέσεων, καθώς και για την κατάληψη τμήματος των Στενών προκειμένου να επιτραπεί η ναυσιπλοΐα, όπως αποκάλυψε το Axios την Πέμπτη.

Ευρωπαϊκή ανησυχία και διπλωματική απομόνωση

Ευρωπαίοι διπλωμάτες, των οποίων οι σχέσεις με την αμερικανική κυβέρνηση έχουν επιδεινωθεί εξαιτίας του πολέμου, προβλέπουν τη συνέχιση της τρέχουσας κατάστασης. Ένας διπλωμάτης, υπό καθεστώς ανωνυμίας, εξέφρασε τη δυσκολία πρόβλεψης ταχείας λήξης της κρίσης. Το Ιράν διατηρεί αμετακίνητη στάση. Έχει ασκήσει σημαντική πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους, προκαλώντας πρωτοφανές ενεργειακό σοκ με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ένα όπλο που, σύμφωνα με αναλυτές, η Τεχεράνη θα διατηρήσει και μετά τη λήξη των εχθροπραξιών. Ο Τζον Άλτερμαν από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών στην Ουάσινγκτον επισήμανε ότι το Ιράν έχει συνειδητοποιήσει πως ακόμα και σε εξασθενημένη κατάσταση μπορεί να ελέγχει τα Στενά κατά βούληση, γεγονός που το καθιστά ισχυρότερο από την προπολεμική περίοδο.

Το πυρηνικό ζήτημα και οι ανεκπλήρωτοι στόχοι

Ο Τραμπ έχει αποτύχει να επιτύχει τον κύριο δηλωμένο στόχο του από την επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου: τον αποκλεισμό της πυρηνικής ικανότητας του Ιράν. Αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου πιστεύεται ότι παραμένουν κρυμμένα μετά τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ τον Ιούνιο, με δυνατότητα ανάκτησης και περαιτέρω επεξεργασίας για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας. Η Τεχεράνη απαιτεί την αναγνώριση του δικαιώματός της για εμπλουτισμό ουρανίου για ειρηνικούς σκοπούς. Επιπλέον, ο στόχος του εξαναγκασμού του Ιράν να σταματήσει την υποστήριξη οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ του Λιβάνου, οι Χούθι της Υεμένης και η Χαμάς παραμένει ανεπίτευκτος.

Σενάρια εξόδου και στρατηγικές αξιολογήσεις

Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εξετάζουν τις πιθανές αντιδράσεις του Ιράν σε περίπτωση που ο Τραμπ ανακηρύξει μονομερή νίκη και αποσύρει τις δυνάμεις του. Ανεξάρτητοι αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη θα το ερμηνεύσει ως δική της στρατηγική επιτυχία, έχοντας αντέξει την αμερικανική στρατιωτική επίθεση. Ταυτόχρονα, Ευρωπαίοι και Άραβες διπλωμάτες του Κόλπου ανησυχούν για το ενδεχόμενο ελαττωματικής συμφωνίας που δεν θα εξασφαλίζει την παύση της ιρανικής απειλής κατά των χωρών της περιοχής. Με τις διαπραγματεύσεις σε αδιέξοδο, ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν την εξέλιξη της σύγκρουσης σε παγωμένη κρίση χωρίς μόνιμη επίλυση. Παράλληλα, ούτε το κάλεσμα προς τον ιρανικό λαό για ανατροπή των ηγετών του έχει αποδώσει, ούτε οι εκκλήσεις προς τους Ευρωπαίους συμμάχους για συνδρομή έχουν βρει ανταπόκριση.

Εσωτερική πίεση και πολιτικό κόστος

Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Τραμπ αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση για τον τερματισμό ενός πολέμου που έχει ρίξει την αποδοχή του στα χαμηλότερα επίπεδα της θητείας του, στο 34% σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση Reuters/Ipsos, ενώ οι τιμές των καυσίμων έχουν ξεπεράσει τα τέσσερα δολάρια ανά γαλόνι. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο μπορούν να αντέξουν οι Ιρανοί την αναμονή, αποφεύγοντας την οικονομική κατάρρευση. Ο Σίνα Τούσι, ανώτερος συνεργάτης στο Κέντρο Διεθνών Πολιτικών στην Ουάσινγκτον, σημείωσε χαρακτηριστικά στο X ότι το Ιράν δεν διασπάται ούτε καταρρέει, απλώς κερδίζει χρόνο. Και αυτή η διαπίστωση φαίνεται να αποτελεί τη μεγαλύτερη αλήθεια της κρίσης.