Alan Eyre στα Παραπολιτικά: Κανείς δεν κέρδισε από τον πόλεμο ΗΠΑ και Ιράν - Ο Αμερικανός πρώην διπλωμάτης αναλύει τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή

Η προσωρινή συμφωνία ειρήνευσης των 60 ημερών ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, τόσο στο εσωτερικό της Αμερικής όσο και στους εμπλεκόμενους συμμάχους της, κυρίως το Ισραήλ. Ο Alan Eyre, πρώην διπλωμάτης και ένας από τους βασικούς διαπραγματευτές για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν το 2015, που κατέληξε στη συμφωνία για το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), επισημαίνει ότι αυτή τη φορά οι ΗΠΑ υποχρεώθηκαν σε μια υποχώρηση κάτω από το βάρος των ενδιάμεσων εκλογών, ενώ προβλέπει ότι το ζήτημα των πυρηνικών θα μπει στο περιθώριο, καθώς η Ουάσινγκτον έχει στραμμένη την προσοχή της σε άλλα σημεία του πλανήτη. Σε δεινή θέση θα βρεθούν, σύμφωνα με τον πρώην διπλωμάτη, οι αραβικές χώρες, αλλά κυρίως το Ισραήλ, το οποίο όμως, όπως πιστεύει, δεν θα παραιτηθεί από τις αξιώσεις του.

Alan Eyre: Κανείς δεν κέρδισε από πόλεμο ΗΠΑ και Ιράν

- Ποια είναι η άποψή σας για την προσωρινή συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ιδίως όσον αφορά τα πυρηνικά όπλα και το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης; 
- Από όσο μπορούμε να γνωρίζουμε, δεν υπάρχει συμφωνία για το πυρηνικό ζήτημα. Είναι μια συμφωνία τριών φάσεων. Η πρώτη φάση είναι ο τερματισμός των εχθροπραξιών, ακολουθούμενη από το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την άρση του αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, και στη συνέχεια οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό ζήτημα. Το Ιράν ωστόσο δεν έχει αναλάβει καμία δέσμευση σχετικά με το πυρηνικό του ζήτημα. Διαπιστώνουμε ότι πρόκειται για μια κίνηση της κυβέρνησης των ΗΠΑ να επιστρέψει στο status quo πριν από τον πόλεμο.

- Τι έχει επιτευχθεί τελικά από τον πόλεμο; 
- Τίποτα καλό. Ηταν ένα τεράστιο στρατηγικό λάθος από τις ΗΠΑ, που θα έχει επιπτώσεις στην ασφάλεια και την οικονομία για σημαντικό χρονικό διάστημα. Στην καλύτερη περίπτωση θα μπορέσουμε να επιστρέψουμε εκεί όπου βρισκόμασταν πριν ξεκινήσουμε αυτόν τον πόλεμο εναντίον του Ιράν, δηλαδή στη θαλάσσια κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ, με το Ιράν να ελέγχει την κυκλοφορία, ενδεχομένως χωρίς να επιβάλει διόδια για τις επόμενες 30 έως 60 ημέρες. Φαίνεται ότι θα συντονίζει τη θαλάσσια διέλευση μέσω των Στενών. Θα χρειαστεί πολύς χρόνος για να επανέλθει ο όγκος της θαλάσσιας κυκλοφορίας στο επίπεδο όπου βρισκόταν πριν από τον πόλεμο, ίσως και μέχρι το επόμενο έτος. Οσον αφορά την ασφάλεια, το Ιράν θα πει ότι υπόσχεται να μην κατασκευάσει πυρηνικά όπλα, αλλά πάντα το έλεγε αυτό. Αυτό για το οποίο δεσμεύεται όσον αφορά την επιθεώρηση του ΔΟΑΕ είναι το μόνο θετικό στοιχείο. Ο πρόεδρος Τραμπ αποφάσισε σοφά να περιορίσει τις απώλειές του, να ανακηρύξει τη νίκη του και απλώς να αποσυρθεί.

- Υπάρχει νικητής σε αυτή τη σύγκρουση; 
- Κανείς δεν κερδίζει σε έναν τέτοιο πόλεμο, αλλά το θέμα είναι ποιος έχασε περισσότερο. Και οι δύο χώρες έχουν χάσει σημαντικά. Η οικονομία του Ιράν ήταν σε τρομερή κατάσταση πριν από τον πόλεμο και είναι σε χειρότερη τώρα. Αλλά το Ιράν έχει κερδίσει, στον βαθμό που έχει αποδειχθεί ότι το μεγάλο ραβδί που κρατάει η Αμερική, δηλαδή η απειλή της για στρατιωτικές επιθέσεις στο Ιράν, είναι ελαφρύ. ΗΠΑ και Ισραήλ χρησιμοποίησαν αυτό το μεγάλο ραβδί, προκάλεσαν στο Ιράν ένα τεράστιο στρατιωτικό χτύπημα, αλλά αυτό δεν ανάγκασε την Τεχεράνη να συνθηκολογήσει και να αποδεχθεί τις απαιτήσεις των ΗΠΑ που του είχαν επιβληθεί. Το καθεστώς επέζησε, παρά τις προσπάθειες του Ισραήλ. Απέτυχε όμως. Οι ΗΠΑ απέτυχαν να θέσουν όρια στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Μόλις τεθεί σε ισχύ αυτή η εκεχειρία και αρχίσουν να αυξάνονται τα έσοδά του, θα ανακατασκευάσει τους πυραύλους του, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη του και θα ανασυστήσει την αμυντική βιομηχανική του βάση. Ευτυχώς, ο πρόεδρος Τραμπ αποφάσισε σοφά να περιορίσει τις απώλειες ανακηρύσσοντας νίκη και αποχωρώντας. Αμφιβάλλω αν θα υπάρξει ποτέ μια ολοκληρωμένη και αποτελεσματική πυρηνική συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών που θα προκύψει από αυτό.

- Αν έπρεπε να κάνουμε μια σύγκριση μεταξύ της προηγούμενης συμφωνίας, επί προεδρίας Ομπάμα, και της τρέχουσας προσωρινής, ποια θα ήταν αυτή; 
- Δεν υπάρχει σύγκριση, με την έννοια ότι δεν έχουμε μια συμφωνία. Η JCPOA ήταν μια συμφωνία 150 σελίδων, με πολλές λεπτομέρειες. Είχε τα ελαττώματά της, ήταν χρονικά περιορισμένη και επέτρεψε στο Ιράν να διατηρήσει τον εμπλουτισμό. Αλλά αυτή η κυβέρνηση δεν έχει καμία συμφωνία με το Ιράν για το πυρηνικό ζήτημα. Αν καταφέρουν να διαπραγματευτούν μια συμφωνία με την Τεχεράνη για το πυρηνικό ζήτημα, ίσως να υπάρχει κάτι που δεν είχε πετύχει η κυβέρνηση Ομπάμα, δηλαδή την αναστολή του ιρανικού εμπλουτισμού, κάτι που θα ήταν σημαντικό. Το Ιράν, πάντως, δεν θα παραιτηθεί από το δικαίωμά του, ή από αυτό που θεωρεί ως δικαίωμά του, να εμπλουτίζει ουράνιο στο έδαφός του. Είναι εξαιρετικά απίθανο να δώσει όλο του το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού, 440 κιλά, στις ΗΠΑ, αν και θα μπορούσε να μειώσει την ανάμειξη μέρους του ή να δώσει μέρος ή το σύνολό του στη Ρωσία. Δεν θα αποσυναρμολογήσει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του, κάτι που κάποτε ήταν ένα από τα αιτήματα των Ηνωμένων Πολιτειών. Οποια συμφωνία και αν πετύχει ο πρόεδρος Τραμπ, θα είναι περίπου ανάλογη με αυτή που πέτυχε ο πρόεδρος Ομπάμα. Θα πρέπει όμως να δουλέψει σκληρά για να το καταφέρει.

- Ποιοι λόγοι οδήγησαν τον πρόεδρο Τραμπ σε μια τέτοια συμφωνία, η οποία απέχει από τους αρχικούς στόχους; 
- Υποθέτω ότι οφείλεται στο γεγονός ότι ο πρόεδρος Τραμπ συνειδητοποίησε πως δεν είχε στρατηγική κυριαρχία και επιρροή. Ο αποκλεισμός που επέβαλε στα ιρανικά λιμάνια ήταν αποτελεσματικός σε κάποιον βαθμό, αλλά θα χρειάζονταν μήνες. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και η νέα κυβέρνηση, η οποία είναι πολύ πιο ριζοσπαστική και στρατιωτικοποιημένη από αυτήν που σκοτώσαμε, έχει δείξει ότι είναι πρόθυμη να σηκώσει το βάρος των εσωτερικών επιπτώσεων. Το ιρανικό καθεστώς δεν αντιμετωπίζει ενδιάμεσες εκλογές, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ. Ο πρόεδρος Τραμπ, νομίζω, συνειδητοποίησε ότι, δεδομένης της πίεσης που θα είχε το κλείσιμο του Ορμούζ, θα είχε σημαντικές παγκόσμιες συνέπειες, με πολιτικό αντίκτυπο τόσο για τον ίδιο όσο και για τις ΗΠΑ, και έτσι αποφάσισε να περιορίσει τις απώλειές του.

- Ποιες θα είναι οι οικονομικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, δεδομένου ότι πριν από τον πόλεμο οι Ιρανοί δεν είχαν τον απόλυτο έλεγχο των Στενών; 
- Θα πρέπει να παρατηρήσουμε αν η θαλάσσια κυκλοφορία από τα Στενά θα διέρχεται από τις νέες οδούς ναυσιπλοΐας μέσα από τα ιρανικά παράκτια ύδατα, καθώς στο παρελθόν τα πλοία δεν περνούσαν από τα ιρανικά χωρικά ύδατα. Αν στο μέλλον όλη η θαλάσσια κυκλοφορία συντονίζεται από το Ιράν, τότε θα έχει δημιουργήσει ένα νέο, de facto σύστημα για τη ρύθμιση της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω των Στενών. Μπορεί να μην επιβάλλουν χρεώσεις τώρα, αλλά θα μπορούσαν κάλλιστα να το κάνουν αργότερα, γιατί έχουμε χάσει την επιρροή μας. Το μόνο που μπορούν να κάνουν οι ΗΠΑ τώρα είναι να απειλήσουν ότι θα βομβαρδίσουν το Ιράν, κάτι το οποίο έχει αποδειχθεί αναποτελεσματικό όσον αφορά την επίτευξη των απαιτήσεων των ΗΠΑ απέναντι σε στρατηγικές παραχωρήσεις. Η περιοχή θα είναι ασταθής από άποψη ασφάλειας.

- Ποια θα είναι η μοίρα των αραβικών χωρών που περιβάλλουν το Ιράν έπειτα από αυτήν τη συμφωνία;
- Οι έξι χώρες του GCC (Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου) έχουν συνειδητοποιήσε στη Γάζα και συνεχίζει την προσπάθεια για κατάληψη μεγάλων τμημάτων της Δυτικής Οχθης. Θα συνεχίσουν να προσπαθούν να ανατρέψουν την Ισλαμική Δημοκρατία, ίσως όχι στρατιωτικά, αλλά -τουλάχιστον όσο η κυβέρνηση Νετανιάχου είναι στην εξουσίαθα βλέπουν το Ιράν ως μια υπαρξιακή απειλή, με την οποία δεν μπορούν να γίνουν διαπραγματεύσεις.

- Το Ισραήλ δηλώνει ότι είναι ισότιμος εταίρος σε αυτόν τον πόλεμο. Πώς θα κινηθεί;
- Αν η εκεχειρία τηρηθεί, το Ισραήλ θα είναι ένας από τους μεγάλους ηττημένους. Επεισε τον πρόεδρο Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν, με την ελπίδα να αποσταθεροποιήσει και να ανατρέψει αυτό το καθεστώς, αλλά αυτό δεν συνέβη. Τώρα οι ΗΠΑ ακολουθούν τη δική τους πορεία και δεν λαμβάνουν υπόψη τις στρατηγικές συμβουλές του Ισραήλ. Αυτός ο πόλεμος ήταν επωφελής για τον πρωθυπουργό Νετανιάχου, ο οποίος αντιμετωπίζει εγχώριες πολιτικές πιέσεις λόγω των νομικών του προβλημάτων. Θα είναι πλέον σαφές στον ισραηλινό λαό ότι ο πρωθυπουργός Νετανιάχου απέτυχε και πως οι ΗΠΑ, τηση για το πυρηνικό ζήτημα, επειδή αυτή η κυβέρνηση δεν είναι ούτε πρόθυμη ούτε ικανή να συμμετάσχει σε σοβαρές, διαρκείς πυρηνικές διαπραγματεύσεις. Της αρέσουν οι γρήγορες νίκες. Θα αγνοήσουν τη δύσκολη και μακροπρόθεσμη προσπάθεια της διαπραγμάτευσης μιας πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν. Εχουν ήδη επικεντρωθεί σε άλλα ζητήματα, συμπεριλαμβανομένης της Κούβας. Θεωρώ πως το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος θα πάει στον κάλαθο των αχρήστων.

- Η Ευρώπη δεν είχε ενεργό συμμετοχή σε αυτόν τον πόλεμο, ωστόσο βιώνει όλες τις επιπτώσεις.
- Η Ευρώπη δεν έπαιξε κανέναν ρόλο σε αυτόν τον πόλεμο. Ο πρόεδρος Τραμπ πιστεύει στη μονομερή δράση και όχι στη συνεργασία με συμμάχους.

- Πώς θα σχολιάζατε τον ρόλο της Τουρκίας στην προσπάθεια να βρεθεί μια πράσινη γραμμή μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν;
- Η Τουρκία είναι πολύ ικανή στη διεθνή διπλωματική σκηνή. Εχει διαδραματίσει εποικοδομητικό ρόλο.

Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα Παραπολιτικά