Σε μια νέα φάση ανάφλεξης βρίσκεται η Μέση Ανατολή, με φόντο τη συντριβή του ελικοπτέρου Apache στα Στενά του Ορμούζ, αλλά και τα νέα πλήγματα που εξαπέλυσαν ΗΠΑ, Ιράν και Ισραήλ, με τις συγκρούσεις στον Λίβανο να αναρριπίζουν την ένταση. Ωστόσο, ΗΠΑ και Ιράν ίσως βρίσκονται όντως πιο κοντά σε μια συμφωνία, προκειμένου να επιλυθεί (μένει να φανεί κατά πόσον ασφαλώς θα ήταν οριστικό ή όχι) η σύγκρουση. Πιθανώς η αισιοδοξία, άλλωστε, που συνεχίζει να εκφράζεται - μολονότι σε ένα πλαίσιο... ασάφειας - από την Ουάσιγκτον, αλλά ακόμα και από την Τεχεράνη (σ.σ. ελπίδες για συμφωνία μέχρι το τέλος Ιουνίου εξέφρασε τη Δευτέρα ο Ιρανός πρεσβευτής στον ΟΗΕ, Αμίρ Σαΐντ Ιραβανί) να βασίζεται σε συγκεκριμένα απτά στοιχεία. Δημοσίευμα των New York Times ανέφερε χαρακτηριστικά, άλλωστε, πως πριν τη νέα ένταση, ΗΠΑ και Ιράν έκλειναν σε ένα deal για το πυρηνικό πρόγραμμα, βασισμένο σε 4 σημεία, καθώς οι συνομιλίες είχαν ήδη προχωρήσει πέραν του ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ.

Τι συζητούν ΗΠΑ και Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης

Σύμφωνα με τους Τάιμς της Νέας Υόρκης, οι δύο πλευρές φάνηκαν να βρίσκουν σημεία προσέγγισης στα εξής:

1. Μακροχρόνια αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου

Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν εδώ και μήνες από το Ιράν να συμφωνήσει να μην προβαίνει σε εμπλουτισμό ουρανίου για τουλάχιστον 20 χρόνια. Οι Ιρανοί αντέδρασαν προτείνοντας μια αναστολή 10 ετών, αλλά Αμερικανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι θα συμβιβαστούν με 15 χρόνια.

Νωρίτερα στη σύγκρουση, βέβαια, ο Ντόναλντ Τραμπ είπε ότι μια απαγόρευση 20 ετών θα ήταν ανεπαρκής, αλλά στο Air Force One κατά την επιστροφή του από την Κίνα στις 15 Μαΐου είπε στους δημοσιογράφους ότι θα την αποδεχόταν αν ήταν «πραγματικά 20 χρόνια». Δεν είναι σαφές αν θα δεχόταν 15 χρόνια, σημειώνει το ρεπορτάζ.

2. Τα τρέχοντα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν θα αραιωθούν

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεργαστούν με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας του ΟΗΕ, για την αραίωση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που είναι ενήμεροι για τις διαπραγματεύσεις και επικαλούνται οι NYT. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι οραματίζονται να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στη διαχείριση του πυρηνικού υλικού, κάτι που το Ιράν έχει πάντα απαγορεύσει. Ιρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έχουν μόνο ρόλο παρατηρητή.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει δηλώσει επανειλημμένα τις τελευταίες εβδομάδες ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να καλύπτει και τις 11 τόνους εμπλουτισμένου ουρανίου που βρίσκονται στην κατοχή του Ιράν, και όχι μόνο τον μισό τόνο καυσίμου που πλησιάζει το επίπεδο που απαιτείται για την κατασκευή βόμβας.

Οι Ιρανοί δεν έχουν μιλήσει δημοσίως για το αν είναι διατεθειμένοι να παραδώσουν το σύνολο των υφιστάμενων αποθεμάτων τους. Ωστόσο, εάν το καύσιμο υποβαθμιστεί — αντί να αποσταλεί εκτός της χώρας — οι ηγέτες του Ιράν θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι εξακολουθούν να έχουν στην κατοχή τους το καύσιμο. Ο κ. Τραμπ άφησε να εννοηθεί αυτή η προσέγγιση σε συνέντευξή του στο πρόγραμμα «Meet the Press» του NBC το Σαββατοκύριακο, λέγοντας: «Θα το απομακρύνουμε και θα το καταστρέψουμε, είτε βρίσκεται στις εγκαταστάσεις είτε το μεταφέρουμε εκτός των εγκαταστάσεων».

3. Το Ιράν αποσυναρμολογεί τις πυρηνικές του εγκαταστάσεις

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν απαιτήσει από το Ιράν να αποσυναρμολογήσει τις τρεις κύριες πυρηνικές του εγκαταστάσεις στο Νατάνζ, το Φόρντο και το Ισφαχάν. Υπενθυμίζεται πως οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτέθηκαν και στις τρεις στο πλαίσιο της «Επιχείρησης Midnight Hammer» πριν από σχεδόν ένα χρόνο, προκαλώντας σοβαρές ζημιές. Το Ιράν έχει συζητήσει την αποσυναρμολόγηση δύο εγκαταστάσεων, αλλά επιμένει να αφήσει μία ανοιχτή, εν μέρει για να αποδείξει ότι δεν έχει παραιτηθεί από αυτό που θεωρεί «δικαίωμα εμπλουτισμού».

Αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί προβληματικό, επισημαίνει το αμερικανικό δημοσίευμα: οι επικριτές της συμφωνίας της εποχής Ομπάμα επικεντρώθηκαν στην αποτυχία του να κλείσει το Φόρντο, μια βαθιά υπόγεια εγκατάσταση, την οποία οι Ιρανοί αναβίωσαν αργότερα για να παράγουν καύσιμο σχεδόν βομβιστικής ποιότητας. Το να παραμείνει ανοιχτή μία εγκατάσταση θα δημιουργούσε παρόμοιο πρόβλημα, εκτός αν οι δραστηριότητες διεξάγονται πάνω από το έδαφος, ώστε να μπορεί να χτυπηθεί εύκολα αν το Ιράν αρχίσει να εργάζεται πάνω σε όπλα. «Η απάντηση του Ιράν δεν είναι σαφής», τονίζουν οι New York Times.

4. Το Ιράν συμφωνεί σε «αιφνιδιαστικούς» ελέγχους

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν οι διεθνείς επιθεωρητές να μπορούν να διενεργούν «αιφνιδιαστικούς» ελέγχους, οποιαδήποτε στιγμή και οπουδήποτε εντός του Ιράν. Δεν είναι σαφές αν η ιρανική κυβέρνηση θα συμφωνήσει. Στην πράξη, πολλές από τις ύποπτες πυρηνικές εγκαταστάσεις βρίσκονται εντός στρατιωτικών βάσεων της Επαναστατικής Φρουράς, όπου οι επιθεωρητές συχνά δεν επιτρέπεται να εισέλθουν.

Εάν το Ιράν συμφωνούσε με τους τέσσερις περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα, αυτό θα αποτελούσε σημαντική πρόοδο σε σχέση με ορισμένες από τις παραχωρήσεις που αποσπάστηκαν από την Τεχεράνη στις διαπραγματεύσεις του 2015.

Τουλάχιστον, θα ήταν μια πρόοδος στα χαρτιά. Ωστόσο, η συμφωνία θα εξαρτιόταν από τη συνεργασία του Ιράν σε κάθε στάδιο: στην καθοδήγηση των διεθνών επιθεωρητών και του δυτικού εξοπλισμού προς την πυρηνική εγκατάσταση στο Ισφαχάν, όπου πιστεύεται ότι αποθηκεύεται το μεγαλύτερο μέρος των αποθεμάτων του Ιράν σε εμπλουτισμένο ουράνιο 60%, βαθιά κάτω από το έδαφος, καθώς και στην πρόσβαση των επιθεωρητών σε κάθε ύποπτη πυρηνική εγκατάσταση της χώρας.

Η όχι τυχαία επίσκεψη στο Τενεσί

Κάπως έτσι, γίνεται αντιληπτό ότι η μυστική επίσκεψη την Πέμπτη, που γνωστοποίησε το Axios, των απεσταλμένων του αμερικανού προέδρου, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Όουκ Ριτζ στο Τενεσί για να συναντηθούν με κορυφαίους πυρηνικούς εμπειρογνώμονες των ΗΠΑ, που θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ρόλο στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν για τα πυρηνικά, ίσως δεν ήταν τυχαία.

«Αυτή η συνάντηση στο Όουκ Ριτζ δεν σημαίνει ότι θα επιτευχθεί συμφωνία, αλλά είναι ένα σημάδι ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο και ότι υπάρχει καλή πιθανότητα να ολοκληρωθούν και θέλουμε να είμαστε προετοιμασμένοι», δήλωνε τότε Αμερικανός αξιωματούχος. Το CNN ανέφερε πως η κυβέρνηση Τραμπ προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο έναρξης ουσιαστικών συνομιλιών για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και έχει ήδη συγκροτηθεί ομάδα περίπου 100 εμπειρογνωμόνων για την υποστήριξη των διαπραγματεύσεων και την πιθανή εφαρμογή μιας συμφωνίας.

Οι ΗΠΑ εκτιμούν πως οι νέες επιθέσεις εναντίον του Ιράν δεν θα επηρεάσουν τις διαπραγματεύσεις

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι πιστεύει ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν θα καταλήξουν τελικά σε μια «πολύ καλή» συμφωνία, παρά τις αμερικανικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν, σε τηλεφωνική συνομιλία που είχε με τον επικεφαλής ανταποκριτή του ABC News στην Ουάσινγκτον, Τζόναθαν Καρλ, λίγο πριν η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ανακοινώσει τις επιθέσεις το βράδυ της Τρίτης.

Η CENTCOM ανέφερε στην ανακοίνωσή της ότι οι επιθέσεις αποτελούσαν «αναλογική απάντηση στην αδικαιολόγητη ιρανική επιθετικότητα», αναφερόμενο στην κατάρριψη ενός ελικοπτέρου Apache του αμερικανικού στρατού πάνω από το Στενό του Ορμούζ.

Την άποψη του Αμερικανού προέδρου άλλωστε απηχούν αξιωματούχοι των ΗΠΑ, εκτιμώντας ότι οι διαπραγματεύσεις δεν παρεμποδίζονται από τα νέα αμερικανικά πλήγματα σε βάρος της Τεχεράνης.