Καύσωνας στην Ευρώπη: Ελλείψεις κλιματισμού, ακατάλληλες υποδομές και ελλιπής νομοθεσία για την προστασία των εργαζομένων - Τι δηλώνουν στο parapolitika.gr Έλληνες που μένουν στο εξωτερικό

Ο δεύτερος κατά σειρά καύσωνας του 2026, ο οποίος ξεκίνησε στις 17 Ιουνίου, μετατράπηκε στις τελευταίες ημέρες σε ένα από τα πιο σφοδρά καιρικά φαινόμενα που έχει αντιμετωπίσει η Ευρώπη σε δεκαετίες. Οι θερμοκρασίες σε μεγάλο μέρος της δυτικής Ευρώπης κυμαίνονται 14 έως 18 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα εποχικά κανονικά επίπεδα. Από την Ιβηρική Χερσόνησο έως τις ακτές της Βόρειας Θάλασσας, η ήπειρος αντιμετωπίζει μια πρόκληση για την οποία, όπως αποδεικνύεται, δεν ήταν διόλου έτοιμη.

Διαβάστε: Φονικός καύσωνας πλήττει τη Γαλλία: Στους 55 οι νεκροί από πνιγμό, φόβοι για αύξηση του αριθμού - Σε ισχύ η απαγόρευση αλκοόλ σε δημόσιους χώρους (Εικόνες)

Το κύμα καύσωνα που συνεχίζει να πλήττει την Ευρώπη, έχει στοιχίσει τις ζωές περίπου 280 ανθρώπων σε Ισπανία, Γαλλία και Γερμανία. Τουλάχιστον 74 άνθρωποι πνίγηκαν τις τελευταίες μέρες στη Γαλλία, προσπαθώντας να ξεφύγουν από την αφόρητη ζέστη σε ποτάμια και λίμνες. Στη Βρετανία, η Μετεωρολογική Υπηρεσία Met Office εξέδωσε «κόκκινο» συναγερμό ακραίας θερμότητας, ενώ στην Ιταλία 16 πόλεις τέθηκαν σε «κόκκινο» συναγερμό λόγω των θερμοκρασιών. Στο Βέλγιο, η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας ξεπέρασε το 1 ευρώ ανά κιλοβατώρα, νέο ρεκόρ για τη χώρα, καθώς οι παραδοσιακοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας λειτουργούσαν στο μέγιστο για να καλύψουν την αυξημένη ζήτηση κλιματισμού.

Γιατί η Ευρώπη αντιμετωπίζει αυτό το σφοδρό κύμα καύσωνα

Η μετεωρολογική εξήγηση πίσω από τον καύσωνα αφορά έναν ακίνητο αντικυκλώνα υψηλής πίεσης σε σχήμα Ω (Omega block), ο οποίος παγιδεύει θερμό αέρα που έλκεται από τη Σαχάρα. Πρακτικά, αυτό το στρώμα υψηλής πίεσης λειτουργεί ως καπάκι πάνω από μεγάλο μέρος της Ευρώπης: χωρίς ανανέωση της ατμόσφαιρας και με ξηρά αποθέματα εδάφους από προηγούμενη ξηρασία, οι θερμοκρασίες αυξάνονται σωρευτικά μέρα με τη μέρα. Η επικινδυνότητα ενισχύεται από τις λεγόμενες «τροπικές νύχτες», κατά τις οποίες η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 24 βαθμούς Κελσίου, στερώντας από τον ανθρώπινο οργανισμό το απαραίτητο παράθυρο ψύξης.

Κλιματολόγοι υπολογίζουν ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έχει κάνει τον τρέχοντα καύσωνα έως και 4 βαθμούς Κελσίου πιο έντονο, με το Παρίσι να είναι κατά 2,4 βαθμούς και το Μιλάνο κατά 3,8 βαθμούς θερμότερα από ό,τι θα ήταν σε ένα κλίμα χωρίς ανθρώπινη επίδραση. Η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο, αποτελώντας την ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρο στον κόσμο.

Αγγλία: Απουσία κλιματιστικών στις δημόσιες δομές και σπίτια φτιαγμένα για τον xειμώνα

Στο Λονδίνο και στο Μπράιτον, οι εικόνες των τελευταίων ημερών θυμίζουν σενάρια που κανείς δεν περίμενε να δει στη Βρετανία. Στις 24 Ιουνίου, το ρεκόρ θερμοκρασίας Ιουνίου καταρρίφθηκε στο Gosport της περιοχής Χάμσαϊρ, με καταγεγραμμένους 36,1 βαθμούς Κελσίου, ξεπερνώντας το προηγούμενο ρεκόρ των 35,6 βαθμών που είχε σημειωθεί το 1957 και επαναληφθεί το 1976. Στο Μετρό του Λονδίνου καταγράφηκαν θερμοκρασίες 34,3 βαθμών Κελσίου εντός των αμαξοστοιχιών και στους σταθμούς, ενώ τουλάχιστον 15 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε υδάτινα ατυχήματα.

Η Τζούλι, 34χρονη ιδιωτική υπάλληλος που μένει στο Λονδίνο περιγράφει στο parapolitika.gr την κατάσταση που επικρατεί στην βρετανική πρωτεύουσα: «Βασικό πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν οι υποδομές στην Αγγλία, όχι για καύσωνα, ούτε για αυξημένες θερμοκρασίες. Λίγα μαγαζιά έχουν κλιματιστικά, από τα τρένα μόνο 1-2 γραμμές έχουν. Γραμμές όπως η Central, Northern, Piccadilly δεν έχουν, και η κατάσταση είναι τραγική».

Ιδιαίτερα προβληματικό, όπως περιγράφει η Τζούλι, είναι το νομοθετικό κενό στο εργασιακό δίκαιο: «Δεν υπάρχει νομοθεσία για όριο εργασίας από μια θερμοκρασία και πάνω. Η μόνη οδηγία που λαμβάνουν οι εργαζόμενοι, ακόμα και οι εργάτες που δουλεύουν έξω όλη μέρα, είναι να κάνουν αρκετά διαλείμματα και να πίνουν υγρά. Τώρα, αν εκεί που δουλεύουν φτάνει η θερμοκρασία 40 και 42 βαθμούς, αυτό δεν το σκέφτονται». Αξίζει να σημειωθεί ότι η βρετανική νομοθεσία θέτει κατώτατο όριο θερμοκρασίας στους εσωτερικούς χώρους εργασίας στους 16 βαθμούς Κελσίου, χωρίς να προβλέπει αντίστοιχο ανώτατο όριο.

Η Κατερίνα, 36χρονη δασκάλα στο Μπράιτον, επισημαίνει την αδυναμία των βρετανικών κτιρίων να διαχειριστούν τη ζέστη: «Τα κτίρια είναι τόσο παλιά που αν έξω έχει 30 βαθμούς, μέσα έχει 35, και με υγρασία. Τα μεταφορικά μέσα δεν έχουν κλιματισμό εκτός από τα καινούργια. Τα δημόσια σχολεία κλείνουν, ενώ ιδιωτικοί παιδικοί σταθμοί μένουν ανοιχτοί». «Τις τελευταίες μέρες ανακοινώθηκε ότι οι ιδιωτικοί σταθμοί, απλά θα κλείνουν νωρίτερα», διευκρινίζει στη συνέχεια.

Η Φλώρα, επίσης κάτοικος Λονδίνου, εξηγεί γιατί η εγκατάσταση κλιματιστικού παραμένει για τους περισσότερους απλησίαστη επιλογή: «Η εγκατάσταση κλιματιστικού στο σπίτι κοστίζει χιλιάδες λίρες και οι περισσότεροι δεν μπορούν να το βάλουν. Γι' αυτό κλείνουμε παράθυρα και κουρτίνες την ημέρα και χρησιμοποιούμε ανεμιστήρες για να δροσιστούμε». Σε αυτό συντελεί και η κατασκευαστική λογική των βρετανικών κατοικιών, που έχουν σχεδιαστεί για τον χειμώνα: καλή θερμομόνωση και μοκέτες που εγκλωβίζουν τη ζέστη αντί να αφήνουν τον αέρα να κυκλοφορήσει.

"Τα περισσότερα κτίρια στη Γαλλία δεν έχουν κλιματισμό"

Η Γαλλία βιώνει τις πιο δραματικές συνέπειες του καύσωνα. Στις 22 Ιουνίου, η χώρα κατέγραψε τη θερμότερη νύχτα από το 1947, ενώ η Météo-France έθεσε 54 νομούς σε κόκκινο συναγερμό. Συνολικά 35 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται υπό «κόκκινο» συναγερμό, με θερμοκρασίες να ξεπερνούν τους 42 βαθμούς Κελσίου σε περιοχές όπως η Νάντη και η Ανγκουλέμ. Περισσότερα από 845 σχολεία έκλεισαν, ενώ άλλα 1.800 αναγκάστηκαν να αναπροσαρμόσουν τα ωράριά τους. Περίπου 68.000 νοικοκυριά σε περιοχές της Γαλλίας έμειναν χωρίς ρεύμα έπειτα από βλάβη που αποδόθηκε στον καύσωνα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Μαρία, φοιτήτρια που μένει Λυόν και δίνει επαναληπτικές εξετάσεις (rattrapages) εν μέσω καύσωνα, μεταφέρει μια εικόνα από τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα: «Αυτό που δυσκολεύει περισσότερο την κατάσταση είναι ότι τα περισσότερα κτίρια δεν έχουν κλιματισμό, γιατί η χώρα δεν είναι συνηθισμένη σε τέτοιου είδους συνθήκες. Έτσι, όταν η θερμοκρασία παραμένει τόσο υψηλή για συνεχόμενες ημέρες, η ζέστη μένει μέσα στους χώρους και γίνεται αρκετά κουραστικό, ειδικά το βράδυ».

Η διοίκηση του πανεπιστημίου αναγκάστηκε να λάβει έκτακτα μέτρα: ορισμένες αίθουσες τέθηκαν εκτός χρήσης, κάποιες εξετάσεις συντομεύτηκαν, διαμορφώθηκαν ειδικοί χώροι ψύξης και εστάλη επίσημη ενημέρωση στους φοιτητές με οδηγίες ενυδάτωσης και ελαφρού ντυσίματος. «Νομίζω ότι αυτό δείχνει πόσο πολύ επηρεάζει ο καύσωνας την καθημερινότητα εδώ», επισημαίνει η Μαρία μιλώντας στο parapolitika.gr. «Δεν είναι μόνο θέμα δυσφορίας, αλλά και πρακτικό ζήτημα που επηρεάζει ακόμη και τη λειτουργία του πανεπιστημίου», καταλήγει.

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην καθημερινότητα των κατοίκων. Ο Λευτέρης, ξεναγός στο επάγγελμα που βρίσκεται στο Παρίσι για δουλειά αυτές τις μέρες, αντιμετωπίζει μια εικόνα που δεν ανταποκρίνεται σε καμία τουριστική προσδοκία: «Η ζέστη στο Παρίσι είναι αφόρητη. Το θερμόμετρο χτυπάει 40αρια. Το Μουσείο του Λούβρου λόγω καύσωνα κλείνει 2 ώρες νωρίτερα. Η κατάσταση είναι απίστευτη για τα δεδομένα της Γαλλίας», περιγράφει στο parapolitika.gr. Σημειώνεται ότι τόσο το Λούβρο όσο και ο Πύργος του Άιφελ έχουν περιορίσει τα ωράριά τους λόγω της αδυσώπητης ζέστης.

"Στα περισσότερα μαγαζιά εστίασης σε Γερμανία και Ολλανδία δεν υπάρχουν συστήματα κλιματισμού"

Σε ελαφρώς διαφορετικό τόνο κινείται η μαρτυρία από τη Γερμανία και την Ολλανδία. Ο Νικόλας, 28χρονος Data Analyst που ζει στη Βόννη και βρίσκεται τώρα στο Μάαστριχτ της Ολλανδίας, αναγνωρίζει τη σφοδρότητα των καιρικών συνθηκών, αλλά παρατηρεί μια διαφορετική νοοτροπία στους κατοίκους: «Οι θερμοκρασίες από το μεσημέρι μέχρι το απόγευμα μπορούν να φτάσουν μέχρι και τους 38 βαθμούς, με αίσθηση της ζέστης αρκετά έντονη, καθώς υπάρχει αρκετή υγρασία. Παρόλα αυτά, οι κάτοικοι δεν πτοούνται. Μπορεί να τους ταλαιπωρεί η ζέστη, αλλά θα βγουν να κάνουν τη βόλτα τους με το ποδήλατό τους, να πιούν τη μπίρα τους. Ειδικά τώρα σε περίοδο Μουντιάλ, οι μπυραρίες και τα εστιατόρια γεμίζουν σχεδόν κάθε μέρα», δηλώνει στο parapolitika.gr.

Ωστόσο, τα δομικά ελλείμματα είναι παρόντα και εδώ, όπως αναφέρει ο 28χρονος Νικόλας. «Στα περισσότερα μαγαζιά εστίασης δεν υπάρχουν εγκατεστημένα συστήματα κλιματισμού», επισημαίνει ο Νικόλας αναφερόμενος και στις δύο χώρες. «Ο κόσμος προτιμά να κάθεται κάπου εξωτερικά αν του δίνεται η δυνατότητα. Επίσης υπάρχει απαγόρευση και κανείς δεν μπορεί να βουτήξει σε ποτάμια ή λίμνες για να δροσιστεί, οπότε η μόνη λύση είναι τα πάρκα και οι σκιές των δέντρων». Αξίζει να σημειωθεί ότι τις τελευταίες μέρες, οι θερμοκρασίες στη Γερμανία ξεπέρασαν κατά τόπους τους 39 βαθμούς Κελσίου στις κεντρικές και νότιες περιοχές της χώρας.

Ο κοινός παρανομαστής

Οι προαναφερθέντες μαρτυρίες συγκλίνουν σε ένα κοινό συμπέρασμα: η Ευρώπη δεν είναι εξοπλισμένη για να αντιμετωπίσει παρατεταμένους καύσωνες. Κτίρια κατασκευασμένα για χαμηλές θερμοκρασίες, μέσα μαζικής μεταφοράς χωρίς κλιματισμό, νομοθεσία που δεν προβλέπει προστασία εργαζομένων από ακραία ζέστη και απουσία κεντρικών συστημάτων ψύξης στις κατοικίες συνθέτουν μια πανευρωπαϊκή ευπάθεια.

Τα στοιχεία της Météo-France αποτυπώνουν με σαφήνεια μια αδυσώπητη τάση: από τους 52 καύσωνες που έχουν καταγραφεί στη Γαλλία από το 1947, τα δύο τρίτα έχουν σημειωθεί μετά το 2000. Στη Βρετανία, ο αριθμός ημερών με θερμοκρασία άνω των 30 βαθμών Κελσίου έχει τριπλασιαστεί τη δεκαετία 2015-2024 σε σχέση με την περίοδο 1961-1990, σύμφωνα με το CNN.

Ο τρέχων καύσωνας, ο οποίος ξεκίνησε ακόμα πριν από την αστρονομική έναρξη του καλοκαιριού, αναδεικνύει ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν αποτελούν πλέον εξαίρεση, αλλά μια διαρκώς επαναλαμβανόμενη πραγματικότητα.