Σε μια πλαγιά με θέα τους ελαιώνες έξω από τη Σμύρνη στην Τουρκία, βρίσκεται μια σπηλιά γνωστή σε γενιές ντόπιων ως το μέρος όπου, φερόμενα, ο Όμηρος συνέθεσε την «Οδύσσεια». «Αυτό το μέρος ονομαζόταν πάντα Κοιλάδα του Ομήρου από τους ντόπιους. Ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο έρχονταν και έβλεπαν τη σπηλιά όπου λέγεται ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του», εξήγησε ο Τούρκος ερευνητής Αλτάν Αλτίν, σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο. Στην πραγματικότητα, κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς πού έγραψε ο Όμηρος τα επικά του ποιήματα, και υπάρχει πολλή μυθολογία γύρω από την ιδέα της σπηλιάς του. Σήμερα, φυσικά, η συζήτηση της «κηδεμονίας» του Ομήρου έχει αναζωπυρωθεί χάρη στην επιτυχημένη ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν «Η Οδύσσεια».

Διαβάστε: "Οδύσσεια": Έρευνα της Κάπα Research για την ταινία υπερπαραγωγή του Νόλαν - Το 71% την αξιολογεί θετικά, διχασμός για την Ωραία Ελένη (Πίνακες)


Τι έγραφε ο γεωγράφος Παυσανίας για τον Όμηρο και τη Σμύρνη

«Οι Σμυρναίοι έχουν τον ποταμό Μέλητα, με τα όμορφα νερά του, και στις πηγές του υπάρχει ένα σπήλαιο, όπου λένε ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του», έγραφε τον 2ο αιώνα μ.Χ. ο Έλληνας περιηγητής και γεωγράφος Παυσανίας. Η αναφορά αυτή τροφοδότησε μια συζήτηση που διαρκεί αιώνες σχετικά με τη ζωή του Ομήρου και την τοποθεσία του ποταμού κοντά στον οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, γεννήθηκε ο ποιητής. Η πρόσβαση στη σπηλιά, η οποία είναι γεμάτη βράχους, δεν είναι εύκολη. Στο εσωτερικό της, επισκέπτες έχουν χαράξει ελληνικές επιγραφές στους τοίχους, αν και δεν είναι σαφές πόσο παλιές είναι. Παρότι και άλλες περιοχές - με κυριότερη το ελληνικό νησί της Χίου - διεκδικούν τον Όμηρο ως δικό τους, η αρχαία Σμύρνη και η ευρύτερη περιοχή της, όπου βρίσκεται το σημερινό Μπόρνοβα (ο γνωστός σε εμάς - και πολυτραγουδισμένος - Μπουρνόβας), έχουν συνδεθεί στενά με τον ποιητή. «Για μένα δεν υπάρχει αμφιβολία. Ο Όμηρος είναι από το Μπόρνοβα (Μπουρνόβα). Σε κάθε περίπτωση, είναι από την Ιωνία, η οποία περιλαμβάνει τη Σμύρνη και τη Χίο. Είναι από αυτά τα χώματα», δήλωσε ο Αλτίν στο AFP.


Το αρχαίο ανάγλυφο που μοιάζει με τη σπηλιά

Για να στηρίξει τη θεωρία του, ο Τούρκος ερευνητής παραπέμπει σε ένα ανάγλυφο του 3ου αιώνα π.Χ. που απεικονίζει την αποθέωση του Ομήρου και το οποίο, όπως υποστηρίζει, αναπαριστά με εντυπωσιακή ακρίβεια τη σπηλιά του Μπόρνοβα. «Αυτό το ανάγλυφο ήταν ήδη γνωστό, αλλά κανείς δεν είχε παρατηρήσει μέχρι σήμερα ότι οι λεπτομέρειές του είναι πανομοιότυπες με εκείνες που συναντάμε στη σπηλιά του Ομήρου. Είναι η πρώτη φορά που έρχεται στο φως μια τόσο λεπτομερής γεωγραφική περιγραφή», υποστήριξε. Αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή ενισχύουν επίσης, σύμφωνα με τους ερευνητές, τη σύνδεσή της με τον Όμηρο. «Τα ευρήματα των ανασκαφών, και ιδιαίτερα τα νομίσματα που φέρουν την απεικόνιση του Ομήρου, μας δείχνουν ότι οι κάτοικοι της αρχαίας Σμύρνης θεωρούσαν τον ποιητή έναν από αυτούς», ανέφερε στο AFP ο αρχαιολόγος Μεχμέτ Ακίφ Ερντέμ. «Η "Ιλιάδα" και η "Οδύσσεια" γράφτηκαν στις αρχαιοελληνικές διαλέκτους της ιωνικής και της αιολικής, γεγονός που υποδηλώνει ότι η αρχαία Σμύρνη και το Μπόρνοβα θα μπορούσαν να συγκαταλέγονται στους τόπους καταγωγής του Ομήρου», πρόσθεσε.

Ο Όμηρος βρίσκεται παντού στο Μπόρνοβα

Πέρα από την ακαδημαϊκή συζήτηση για την καταγωγή του, η παρουσία του Ομήρου είναι έντονη σε ολόκληρο το Μπόρνοβα. Στο Γεσίλοβα Χογιούκ, έναν νεολιθικό οικισμό που θεωρείται ο αρχαιότερος γνωστός προϊστορικός ανθρώπινος οικισμός στην περιοχή της Σμύρνης, υπάρχει προτομή του Ομήρου με την επιγραφή: «Συνέθεσα τα έπη της Ιλιάδας και της Οδύσσειας σε αυτή τη γη. Έζησα στο Μπόρνοβα». Η πόλη διοργανώνει ήδη έκθεση βιβλίου αφιερωμένη στον Όμηρο, ενώ σε τοπικό πάρκο υπάρχει άγαλμα του Έκτορα, του ήρωα του Τρωικού Πολέμου. Οι τοπικές Αρχές σχεδιάζουν τώρα να αναμορφώσουν τη σπηλιά και να την ανοίξουν στους επισκέπτες, επιχειρώντας να αξιοποιήσουν τουριστικά το νέο κύμα ενδιαφέροντος για τον αρχαίο ποιητή. «Η διαφύλαξη της κληρονομιάς του Ομήρου αποτελεί καθήκον μας απέναντι στην ανθρωπότητα. Είναι ένας από τους θεμελιωτές της λογοτεχνίας», δήλωσε στο AFP ο δήμαρχος του Μπόρνοβα, Ομέρ Εσκί. «Οι ιστορίες που αφηγείται αφορούν αυτή τη γη. Το ερώτημα δεν είναι εάν πρέπει ή όχι να διεκδικήσουμε τον Όμηρο. Η ιστορία του είναι και δική μας», πρόσθεσε.

Η πρόταση να φύγει το όνομα του Ομήρου

Δεν συμμερίζονται, ωστόσο, όλοι αυτή την άποψη. Το 2024, δημοτικοί αξιωματούχοι από το κυβερνών κόμμα AKP του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πρότειναν να μετονομαστεί η Κοιλάδα του Ομήρου προς τιμήν ενός Τούρκου μαχητή, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή δεν θα έπρεπε να φέρει ελληνικό όνομα. «Το να σβήσουμε το όνομα του Ομήρου θα ήταν ένα από τα χειρότερα πράγματα που θα μπορούσαμε να κάνουμε στο Μπόρνοβα», απάντησε ο δήμαρχος. Στόχος του, όπως λέει, είναι να κάνει τον Όμηρο γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο ως άνθρωπο που καταγόταν από το Μπόρνοβα και παράλληλα να μετατρέψει την περιοχή σε τουριστικό προορισμό.