Σε μια πρωτοφανή κίνηση, ο ΟΗΕ αναγνωρίζει το δικαίωμα των χωρών να υπάρχουν ακόμα και αν χαθούν στα κύματα της ανόδου των ωκεανών. Η Γενική Συνέλευση ενέκρινε με ομοφωνία ψήφισμα που διασφαλίζει τη νομική υπόσταση των ευάλωτων νησιωτικών κρατών, ακόμα κι αν η κλιματική κρίση τα καταστήσει μη κατοικήσιμα. Η απόφαση αυτή αποτελεί ορόσημο για τη διεθνή προστασία των κοινοτήτων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής καταστροφής.

Διαβάστε: Ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας στους ωκεανούς: Το φαινόμενο Ελ Νίνιο τροφοδοτεί ακραία φαινόμενα και απειλεί τη θαλάσσια ζωή


Ρεκόρ ανόδου της στάθμης των ωκεανών το 2024

Τα στοιχεία του 2024 είναι ανησυχητικά. Η στάθμη των ωκεανών σημείωσε άνοδο σχεδόν 6 χιλιοστών, την υψηλότερη ετήσια αύξηση που έχει καταγραφεί στην ιστορία των μετρήσεων. Χωρίς την υιοθέτηση δραστικών μέτρων άμεσης δράσης, οι επιστημονικές προβλέψεις συγκλίνουν σε μια τρομακτική πραγματικότητα: η στάθμη αναμένεται να αυξηθεί κατά ένα μέτρο ή περισσότερο μέχρι το τέλος του αιώνα. Αυτή η εξέλιξη απειλεί άμεσα την ύπαρξη ολόκληρων εθνών.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, τόνισε τη σοβαρότητα της κατάστασης με συγκλονιστικά λόγια: «Η άνοδος της στάθμης των θαλασσών μετριέται σε χιλιοστά, αλλά οι συνέπειες υπολογίζονται σε εκατομμύρια καταστραμμένες ζωές, εκτοπισμένες κοινωνίες και χαμένα μέλλοντα. Δεν επιτρέπεται να αφήσουμε ολόκληρα έθνη και πολιτισμούς να εξαφανιστούν κάτω από τα νερά».


Ποιες χώρες κινδυνεύουν να χαθούν στα κύματα

Συγκεκριμένα νησιωτικά κράτη όπως τα Νησιά Μάρσαλ αντιμετωπίζουν σχεδόν βέβαιη εξαφάνιση τον επόμενο αιώνα. Η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας προκαλεί το λιώσιμο των πολικών πάγων με ταχύτητα που ξεπερνά τις αρχικές προβλέψεις. Το Τουβαλού, αντιμέτωπο με την αναπόφευκτη εξαφάνισή του, έχει ήδη εξασφαλίσει διμερή συμφωνία με την Αυστραλία για τη σταδιακή μετεγκατάσταση των κατοίκων του.

Το νέο ψήφισμα του ΟΗΕ προβλέπει ότι τα κράτη αυτά θα διατηρήσουν πλήρως τη νομική τους υπόσταση και τα κυριαρχικά τους δικαιώματα. Ακόμα κι αν η ξηρά τους εξαφανιστεί κάτω από τα νερά, τα θαλάσσια σύνορα, τα εγχώρια ύδατα και η αποκλειστική οικονομική ζώνη θα παραμείνουν αναλλοίωτα. Αυτή η διάταξη εξασφαλίζει ότι ο ΟΗΕ αναγνωρίζει το δικαίωμα των χωρών να υπάρχουν νομικά, ανεξάρτητα από τη φυσική τους κατάσταση.


Η εκστρατεία της Συμμαχίας Μικρών Νησιωτικών Κρατών

Η ιστορική αυτή διακήρυξη αποτελεί καρπό της επίμονης εκστρατείας που διεξήγαγε η Συμμαχία Μικρών Νησιωτικών Κρατών. Νωρίτερα, η Συμμαχία είχε κατορθώσει να εξασφαλίσει μια πρωτοφανή γνωμοδότηση από το Διεθνές Δικαστήριο. Το Δικαστήριο χαρακτήρισε την κλιματική αλλαγή ως «επείγουσα υπαρξιακή απειλή» και αναγνώρισε το δικαίωμα των πληττόμενων χωρών να αξιώνουν αποζημιώσεις από κυβερνήσεις που παραμένουν αδρανείς.

Το Διεθνές Δικαστήριο έκρινε ότι «από τη στιγμή που ένα κράτος έχει συσταθεί νόμιμα, η εξαφάνιση ενός από τα βασικά συστατικά του στοιχεία δεν συνεπάγεται αυτόματα την απώλεια της κρατικής του ιδιότητας». Αυτή η νομική ερμηνεία αποτελεί τη βάση για το νέο ψήφισμα που εξασφαλίζει ότι ο ΟΗΕ αναγνωρίζει το δικαίωμα των χωρών να συνεχίσουν να υπάρχουν.


Χρηματοδοτικές υποχρεώσεις των ανεπτυγμένων χωρών

Το ψήφισμα αναγνωρίζει ρητά ότι οι ανεπτυγμένες χώρες και τα κράτη με ιστορικά υψηλές εκπομπές άνθρακα φέρουν «επείγουσα» ευθύνη. Οφείλουν να παρέχουν στα μικρά νησιωτικά κράτη «διευρυμένη και άμεση πρόσβαση» σε χρηματοδότηση για την προσαρμογή στις κλιματικές μεταβολές. Τα κεφάλαια αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:

  • Κατασκευή προστατευτικών θαλάσσιων τειχών και αναχωμάτων
  • Αποκατάσταση και ενίσχυση μαγκρόβιων δασών στις παράκτιες ζώνες
  • Οργανωμένη μετεγκατάσταση πληθυσμών από περιοχές υψηλού κινδύνου πλημμύρας
  • Ανάπτυξη υποδομών ανθεκτικών στην κλιματική αλλαγή

Ωστόσο, η διακήρυξη από μόνη της δεν εγγυάται την αύξηση της χρηματοδότησης προς τις ευάλωτες χώρες. Στο πλαίσιο της Συνθήκης Πλαισίου του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, οι πλούσιες χώρες διαθέτουν σήμερα περίπου 130 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για έργα προσαρμογής. Το ποσό αυτό υπολείπεται δραματικά των επιπέδων που θεωρούνται απαραίτητα από τους ειδικούς για την αποτροπή καταστροφικών συνεπειών.


Το χάσμα μεταξύ δεσμεύσεων και πραγματικότητας

Η διεθνής κοινότητα συμφώνησε το 2024 να αυξήσει την ετήσια χρηματοδότηση στα 300 δισεκατομμύρια δολάρια. Παρά τη δέσμευση αυτή, η πρόοδος προς την επίτευξη του στόχου παραμένει ασαφής και αργή. Η αναγνώριση από τον ΟΗΕ του δικαιώματος των χωρών να υπάρχουν ακόμα και αν χαθούν στα κύματα αποτελεί σημαντικό βήμα, αλλά απαιτείται άμεση μετατροπή των λόγων σε πράξεις.

Η ιστορική απόφαση του ΟΗΕ στέλνει ισχυρό μήνυμα αλληλεγγύης προς τα νησιωτικά κράτη που βρίσκονται στο επίκεντρο της κλιματικής κρίσης. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζει την ανάγκη για συγκεκριμένες δράσεις και επαρκή χρηματοδότηση που θα μετατρέψουν τη νομική αναγνώριση σε πραγματική προστασία για τους πληθυσμούς που κινδυνεύουν να χάσουν τις πατρίδες τους.