Μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους της φιλοσοφίας στην Τουρκία και διεθνώς, η Ιωάννα Κουτσουράδη, έφυγε από τη ζωή στις 2 Οκτωβρίου στην Κωνσταντινούπολη, μόλις δύο ημέρες πριν κλείσει τα 90. Η Ελληνίδα φιλόσοφος άφησε πίσω της σημαντικό ακαδημαϊκό έργο, με βασικούς άξονες την ανθρώπινη αξία, την αξιοπρέπεια και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ποια ήταν η Ιωάννα Κουτσουράδη

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 4 Οκτωβρίου 1936. Μετά την αποφοίτησή της από το Ζάππειο, σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης, όπου ξεκίνησε και την ακαδημαϊκή της διαδρομή. Στη συνέχεια βρέθηκε στο Ερζερούμ της ανατολικής Τουρκίας, όπου δίδαξε φιλοσοφία, αλλά και σύγχρονη γερμανική ποίηση και Λατινικά.

Το 1968 μετακινήθηκε στο Πανεπιστήμιο Χατζέτεπε της Άγκυρας, όπου παρέμεινε μέχρι το 2003, όταν συνταξιοδοτήθηκε. Η αποχώρησή της από την ενεργό υπηρεσία, ωστόσο, δεν σήμανε και το τέλος της διδασκαλίας. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της δίδασκε φιλοσοφία και ανθρώπινα δικαιώματα στο Πανεπιστήμιο Μάλτεπε.

Η Ιωάννα Κουτσουράδη είχε επίσης σημαντικό θεσμικό ρόλο στον χώρο της φιλοσοφίας. Διετέλεσε πρόεδρος της Φιλοσοφικής Εταιρείας της Τουρκίας, ενώ ήταν επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Φιλοσοφικών Εταιρειών. Από το 2010 συμμετείχε ακόμη στη Διεθνή Επιτροπή Εναντίον της Θανατικής Ποινής.


Η φιλοσοφία της με επίκεντρο την ανθρώπινη αξιοπρέπεια

Ιδιαίτερη θέση στο έργο της κατείχε η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Κουτσουράδη δεν τα αντιμετώπιζε μόνο ως ένα σύνολο δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται νομικά, αλλά και ως ηθική απαίτηση για τη διαφύλαξη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Βασική θέση της ήταν ότι κάθε άνθρωπος πρέπει να έχει τις προϋποθέσεις που θα του επιτρέψουν να μορφωθεί, να αναπτύξει τις ικανότητές του και να καλλιεργήσει την προσωπικότητά του. Όπως δίδασκε, τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν οικουμενικό χαρακτήρα και δεν εξαρτώνται από την καταγωγή, τη θρησκεία ή τον πολιτισμό ενός ανθρώπου.

Παράλληλα, η προσέγγισή της έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στο πώς τα δικαιώματα εφαρμόζονται στην καθημερινότητα. Υπογράμμιζε ότι ο σεβασμός στην αξιοπρέπεια και τις ελευθερίες των άλλων αποτελεί ευθύνη κάθε ανθρώπου και δεν περιορίζεται μόνο σε όσα επιβάλλει το νομικό πλαίσιο.

Στα έργα που άφησε περιλαμβάνονται τα βιβλία «Νίτσε και άνθρωπος», «Σοπενχάουερ και άνθρωπος», «Ο άνθρωπος και οι αξίες του», «Ηθική», «Κοιτάζοντας την τέχνη μέσα από τη φιλοσοφία» και «Ανάμεσα στα γεγονότα της εποχής».


Τα μηνύματα από την τουρκική πολιτική ηγεσία

Στην προσφορά της αναφέρθηκε ο επικεφαλής της Διεύθυνσης Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν, κάνοντας λόγο για τη θέση που κατείχε η Κουτσουράδη στην πνευματική ζωή της Τουρκίας.

«Με τις μελέτες της πάνω στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η αξιότιμη Κουτσουράδη κατείχε ξεχωριστή θέση στην πνευματική ζωή της χώρας μας και άφησε ανεξίτηλη στον χρόνο παρακαταθήκη με τα έργα και τους μαθητές της».

Ο πρόεδρος της τουρκικής Βουλής, Νουμάν Κουρτουλμούς, στάθηκε επίσης στη διεθνή διάσταση της προσφοράς της. «Έμαθα με θλίψη τον θάνατο της καθηγήτριας Ιωάννας Κουτσουράδη, μιας από τις ξεχωριστές προσωπικότητες που ανέδειξε η χώρα μας στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Με τη φιλοσοφική προσέγγισή της, που έθετε στο επίκεντρο την ανθρώπινη αξία και αξιοπρέπεια, συνέβαλε σημαντικά στα ανθρώπινα δικαιώματα και άφησε βαθύ αποτύπωμα στη χώρα μας και στον κόσμο».

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του AKP, Ομέρ Τσελίκ, αναφέρθηκε ιδιαίτερα στον ρόλο της ως καθηγήτριας. «Χάσαμε τη δασκάλα των δασκάλων, την καθηγήτρια Ιωάννα Κουτσουράδη. Είμαστε πολύ λυπημένοι. Μας δίδαξε τη φιλοσοφία ως "τέχνη του να είσαι άνθρωπος". Δεν έχουμε πια μια πολύτιμη δασκάλα που εξηγούσε την τέχνη αυτή και την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ήταν μεγάλη αξία. Αληθινός οδηγός. Θα τη θυμόμαστε σε κάθε λόγο για το "να είσαι και να παραμένεις άνθρωπος". Συλλυπητήρια στη χώρα μας και σε όλους».