Δύο λεπτά. Τόσο θα αργήσει ένας φίλος να φτάσει στο ραντεβού (αν δεν µας στήσει), τόσο περιµένουµε να έρθει το ασανσέρ, να ετοιµαστεί ο καφές, να φτάσει το λεωφορείο στη στάση. ∆ύο λεπτά στα οποία δεν χρειάζεται να κάνουµε τίποτα. Κι όµως, το χέρι πηγαίνει σχεδόν από µόνο του στο κινητό. Η οθόνη ανάβει, µια ειδοποίηση έρχεται, ένα µήνυµα, ένα γρήγορο πέρασµα από τα social media. Μέχρι να έρθει το ασανσέρ έχουµε προλάβει να δούµε ένα βίντεο. Μέχρι να φτάσει ο φίλος µας, άλλα τρία. Το ίδιο χέρι είχε κάνει την ίδια κίνηση και λίγες ώρες νωρίτερα, πριν ανοίξουν καλά-καλά τα µάτια µας. Και πιθανότατα θα την κάνει ξανά το βράδυ, όταν θα ξαπλώσουµε.

Διαβάστε: Γονείς καθυστέρησαν να δώσουν smartphone στα παιδιά τους - Αυτό που συνέβη μετά τους εξέπληξε

Το κινητό "φάρμακο" στη βαρεμάρα: Η κίνηση που έγινε αυτοματισμός 

Αυτή η σκέψη ήταν η αφορµή για να αναζητήσουµε απαντήσεις. Και, όπως µας εξηγεί ο δρ Στέφανος Αλεβίζος, ψυχολόγος και επιστηµονικός συνεργάτης της ΑµΚΕ «ΙΑΣΙΣ», δεν πρόκειται απλώς για έλλειψη αυτοπειθαρχίας. «Εχουµε εκπαιδευτεί, σχεδόν χωρίς να το καταλάβουµε, να γεµίζουµε κάθε µικρό κενό της ηµέρας µε ένα ερέθισµα». Το κινητό µάς προσφέρει συνεχώς µικρές και απρόβλεπτες ανταµοιβές. ∆εν ξέρουµε τι θα εµφανιστεί όταν ανοίξουµε την οθόνη: ένα µήνυµα, µια είδηση, ένα like ή κάτι που µας ενδιαφέρει. «Ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα είναι ελκυστική και µας κάνει να ξανακοιτάµε», σηµειώνει ο κ. Αλεβίζος. Οταν, µάλιστα, αυτή η κίνηση επαναλαµβάνεται δεκάδες φορές µέσα στην ηµέρα, σταδιακά παύει να είναι συνειδητή επιλογή και γίνεται αυτοµατισµός.

Υπάρχει όµως και µια δεύτερη εξήγηση. Πολλές φορές πιάνουµε το κινητό για να µη χρειαστεί να µείνουµε µε µια δυσάρεστη σκέψη ή σε µια βαρετή συνθήκη. «Το κινητό έχει γίνει ένας πολύ γρήγορος τρόπος να αλλάζουµε αυτό που αισθανόµαστε», εξηγεί.


∆εν κάνει κακό να βαρεθούμε

«Σε έναν βαθµό, νοµίζω ότι έχουµε ξεµάθει να βαριόµαστε», απαντά ο κ. Αλεβίζος. Ενα περπάτηµα χωρίς ακουστικά, ένα ντους χωρίς µουσική, το µαγείρεµα χωρίς τη «συντροφιά» της τηλεόρασης είναι διαδικασίες κατά τις οποίες ο εγκέφαλος δεν «κλείνει». Αντίθετα, επεξεργάζεται όσα συµβαίνουν. Ισως γι’ αυτό µια ιδέα µάς έρχεται πολλές φορές εκεί όπου δεν την περιµένουµε. «Αν όµως κάθε φορά που εµφανίζεται αυτό το µικρό κενό ανοίγουµε αυτοµάτως µια εφαρµογή και αρχίζουµε να κάνουµε scroll, δεν προλαβαίνουµε ποτέ να ακούσουµε τι υπάρχει από πίσω», σηµειώνει. Και κάπως έτσι φτάνουµε στο τέλος της ηµέρας. Γιατί, αφού γεµίσαµε µε την οθόνη όλα τα µικρά κενά µέσα στην ηµέρα, την πήραµε τελικά µαζί µας και στο κρεβάτι.

«Κλέφτες του ύπνου» χαρακτηρίζει τα κινητά και τα tablets ο Νικόλαος-Τιβέριος Οικονόµου, νευρολόγος-κλινικός νευροφυσιολόγος, µε εξειδίκευση στην Ιατρική του Υπνου, κλινικός-ερευνητικός συνεργάτης του Πανεπιστηµίου Αθηνών και µέλος του ∆ιοικητικού Συµβουλίου της Ελληνικής Εταιρείας Υπνολογίας. Οπως µας εξηγεί, η χρήση τους µέχρι τη στιγµή που θα κοιµηθούµε δεν επηρεάζει µόνο την ώρα που τελικά θα κλείσουµε τα µάτια µας, αλλά και την ποιότητα του ύπνου. «Περίπου 4 στους 10 ανθρώπους πάσχουν από χρόνια στέρηση ύπνου, ενώ σε κάποιες κατηγορίες, όπως στους εφήβους και τους νέους, τα ποσοστά είναι µεγαλύτερα», αναφέρει ο κ. Οικονόµου. Με απλά λόγια, µπορεί να κοιµηθούµε τις ίδιες ώρες, αλλά να µην κοιµηθούµε το ίδιο καλά. «Ο ύπνος γίνεται πιο “ρηχός” και πιο κατακερµατισµένος, µε συχνές αφυπνίσεις και µικροεγέρσεις», σηµειώνει.

Παράλληλα, µειώνεται ο χρόνος που περνάµε στα βαθύτερα στάδια του ύπνου, τα οποία είναι σηµαντικά για τη σωµατική και ψυχική µας υγεία. Και δεν φταίει µόνο το γνωστό µπλε φως, που µπορεί να περιορίσει τη µελατονίνη, την ορµόνη που βοηθά στον ύπνο. Σηµαντικό ρόλο παίζει και το τι βλέπουµε λίγο πριν κλείσουµε τα µάτια. Ο κ. Οικονόµου στέκεται ιδιαίτερα στα σύντοµα βίντεο, τα γνωστά σε όλους µας reels. Οπως εξηγεί, αυτό το περιεχόµενο κρατά τον εγκέφαλο σε εγρήγορση, «συναρπάζοντας και γεννώντας αδηµονία για το επόµενο βίντεο».


Παρόντες - απόντες

Για τον κ. Οικονόµου, η αποµάκρυνση από την οθόνη πρέπει να γίνεται σταδιακά, ιδιαίτερα όταν η χρήση της πριν από τον ύπνο έχει γίνει συνήθεια χρόνων. «Θα πρότεινα η όποια έκθεση σε οθόνη να γίνεται εκτός υπνικού περιβάλλοντος», σηµειώνει. Σηµαντική είναι και η απόσταση της οθόνης από τα µάτια µας, καθώς όσο πιο κοντά βρίσκεται, τόσο µεγαλύτερη είναι η έκθεση στο µπλε φως. Οσο πλησιάζει η ώρα του ύπνου, µάλιστα, προτείνει «σταδιακή µείωση της διάρκειας έκθεσης» και περιεχόµενο που να µας «συναρπάζει» όσο το δυνατόν λιγότερο.

Και στη θέση του τελευταίου scroll της ηµέρας; «Αντικατάσταση µε βιβλίο, το οποίο σε µερικές περιπτώσεις έχει και το “διαβατήριο” να µπει και στην κρεβατοκάµαρα», λέει χαρακτηριστικά. «Το πρόβληµα αρχίζει όταν δυσκολευόµαστε να είµαστε πραγµατικά παρόντες σε µία εµπειρία», τονίζει ο κ. Αλεβίζος. «Μιλάµε µε έναν άνθρωπο και κοιτάµε µια ειδοποίηση. Βλέπουµε µια ταινία και ελέγχουµε το κινητό. Παίζουµε µε το παιδί µας και απαντάµε σε ένα µήνυµα». Η αλλαγή µπορεί να ξεκινήσει από απλά πράγµατα. «Αν το κινητό βρίσκεται έξω από το υπνοδωµάτιο όταν κοιµόµαστε, δεν χρειάζεται κάθε βράδυ να αντιστεκόµαστε σε αυτό», εξηγεί. Το ίδιο µπορεί να γίνει και στο οικογενειακό τραπέζι, όπου τα κινητά µπορούν να µένουν στην άκρη για όλους, γονείς και παιδιά. «Το ζητούµενο δεν είναι να χρησιµοποιούµε λιγότερο την τεχνολογία µε κάθε κόστος. Είναι να µπορούµε να την αφήνουµε όταν υπάρχει κάτι σηµαντικότερο µπροστά µας».

Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά