Νέα δεδομένα για την αξιοποίηση των εγκαταλελειμμένων οικισμών δημιουργούν οι τροποποιήσεις που προωθεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) στα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.), ένα θεσμικό εργαλείο που είχε θεσπιστεί ήδη από το 2014, αλλά μέχρι σήμερα δεν είχε ενεργοποιηθεί στην πράξη. Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, οι νέες ρυθμίσεις δεν αποσκοπούν στην ανεξέλεγκτη δόμηση, αλλά στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου πολεοδομικού σχεδιασμού που θα επιτρέψει την οργανωμένη αναβίωση εκατοντάδων εγκαταλελειμμένων οικισμών της χώρας. Η κυβέρνηση επισημαίνει ότι σήμερα παραμένει αναξιοποίητο ένα μεγάλο οικιστικό απόθεμα, την ώρα που η στεγαστική κρίση εντείνεται και η ελληνική ύπαιθρος συνεχίζει να χάνει πληθυσμό. Στόχος των νέων παρεμβάσεων είναι να αντιμετωπιστεί η δημογραφική συρρίκνωση, να ενισχυθεί η τοπική οικονομία, να προσελκυστούν νέοι κάτοικοι και επενδύσεις και να στηριχθεί συνολικά η περιφερειακή ανάπτυξη. 

Διαβάστε: Κρυπτονομίσματα: Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έδωσε τις δύο πρώτες άδειες για συναλλαγές ψηφιακών νομισμάτων

Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.: Πώς εγκρίνονται τα σχέδια για τους οικισμούς

Το ΥΠΕΝ διευκρινίζει ότι τα Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α. δεν αποτελούν μια απλή διοικητική διαδικασία ούτε παρέχουν αυτόματα δικαίωμα ανάπτυξης μιας περιοχής. Για κάθε περίπτωση απαιτείται η εκπόνηση ολοκληρωμένου Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης, το οποίο εγκρίνεται αποκλειστικά με Προεδρικό Διάταγμα, ύστερα από γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α.) και μετά από πλήρη πολεοδομική, περιβαλλοντική και τεχνική αξιολόγηση.

Το επίκεντρο του σχεδιασμού παραμένει ο ίδιος ο εγκαταλελειμμένος οικισμός και όχι η αξιοποίηση παρθένων εκτάσεων. Παράλληλα, οι προϋποθέσεις είναι σωρευτικές και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, αξιολόγηση της αρχιτεκτονικής αξίας του οικισμού, έλεγχο γεωλογικής και γεωτεχνικής καταλληλότητας, περιβαλλοντική συμβατότητα, επάρκεια υποδομών και συμμόρφωση με τον υπερκείμενο χωροταξικό σχεδιασμό.

Το γεγονός ότι ένας οικισμός πληροί τα πληθυσμιακά κριτήρια δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μπορεί να ενταχθεί στο συγκεκριμένο πλαίσιο, καθώς απαιτείται η πλήρωση όλων των προβλεπόμενων προϋποθέσεων.

Το 50% της έκτασης παραμένει κοινόχρηστο

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα των αναπτύξεων. Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι τουλάχιστον το 50% της πολεοδομούμενης έκτασης θα αποδίδεται σε κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους ή σε έργα δημόσιου χαρακτήρα.

Επιπλέον, προβλέπεται ειδική χρηματική εισφορά που θα χρηματοδοτεί έργα υποδομών, την αποκατάσταση δημόσιων κτιρίων αλλά και την προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς κάθε περιοχής. Με τον τρόπο αυτό, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, διασφαλίζεται ότι οι παρεμβάσεις δεν θα μετατραπούν σε ανεξέλεγκτες ιδιωτικές αναπτύξεις, αλλά θα υπηρετούν τον συνολικό σχεδιασμό και το δημόσιο συμφέρον.

Πού απαγορεύεται η δόμηση

Το υπουργείο ξεκαθαρίζει ότι υπάρχουν αυστηρές απαγορεύσεις ως προς τις περιοχές όπου μπορεί να εφαρμοστεί το νέο εργαλείο. Εκτός σχεδιασμού μένουν ρητά τα δάση, οι δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις, οι αρχαιολογικοί χώροι, ο αιγιαλός και η παραλία, η γη υψηλής παραγωγικότητας, καθώς και κάθε άλλη προστατευόμενη περιοχή όπου η νομοθεσία απαγορεύει τη δόμηση. Παράλληλα απαιτούνται πράξη χαρακτηρισμού, γεωλογικές και γεωτεχνικές μελέτες, έλεγχος υδατορεμάτων, τεκμηρίωση της επάρκειας των υποδομών, χωροταξική αξιολόγηση και σειρά εξειδικευμένων επιστημονικών μελετών, ώστε να αποκλείεται κάθε κίνδυνος άναρχης ή αποσπασματικής πολεοδόμησης.

Ο στόχος δεν είναι περισσότερη δόμηση αλλά οργανωμένη ανάπτυξη

Το ΥΠΕΝ υπογραμμίζει ότι βασικός στόχος των νέων διατάξεων δεν είναι η διεύρυνση της δυνατότητας δόμησης, αλλά η αντιμετώπιση ενός σύνθετου δημογραφικού και αναπτυξιακού προβλήματος που επηρεάζει εδώ και χρόνια την ελληνική περιφέρεια.

Η εγκατάλειψη χιλιάδων ιστορικών οικισμών οδηγεί σταδιακά στην υποβάθμιση της πολιτιστικής κληρονομιάς, του φυσικού τοπίου και της τοπικής οικονομίας. Μέσα από τα Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α. επιχειρείται να συνδεθεί η προστασία των παραδοσιακών οικισμών με έναν σύγχρονο, οργανωμένο χωρικό σχεδιασμό, ο οποίος θα συνοδεύεται από αυστηρές περιβαλλοντικές εγγυήσεις και σύγχρονες υποδομές.

Όπως επισημαίνει το υπουργείο, οι νέες ρυθμίσεις δεν διευρύνουν ανεξέλεγκτα τις δυνατότητες δόμησης, αλλά δημιουργούν ένα αυστηρά ελεγχόμενο πλαίσιο ανάπτυξης, με επιστημονική τεκμηρίωση, θεσμικές ασφαλιστικές δικλείδες και πολεοδομικό σχεδιασμό, ώστε να αξιοποιηθούν εγκαταλελειμμένοι οικισμοί χωρίς να θιγεί το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον.