Ο δηµόσιος διάλογος γίνεται ολοένα και πιο θορυβώδης. Οι τόνοι ανεβαίνουν εύκολα, οι χαρακτηρισµοί περισσεύουν και, συχνά, οι ιδέες υποχωρούν µπροστά στην προσωπική αντιπαράθεση. Είναι εύκολο να το συνηθίσουµε. Και φαίνεται πως, δυστυχώς, το συνηθίζουµε. ∆εν θα έπρεπε, όµως, να το αποδεχτούµε ως κανονικότητα.

Γιατί υπάρχουν στιγµές που δεν δοκιµάζονται οι αντοχές ενός πολιτικού. ∆οκιµάζονται οι αντοχές της ίδιας της ∆ηµοκρατίας. Οχι επειδή απειλούνται οι θεσµοί. Αλλά επειδή φτωχαίνει ο δηµόσιος λόγος. Επειδή η πολιτική αντιπαράθεση εγκαταλείπει τις ιδέες και µετατρέπεται σε διαγωνισµό προσωπικής απαξίωσης. Επειδή αρχίζουµε να θεωρούµε φυσιολογικό αυτό που δεν θα έπρεπε ποτέ να γίνει κανονικότητα.

Η ∆ηµοκρατία δεν έχει ανάγκη από λιγότερες διαφωνίες. Εχει ανάγκη από καλύτερες διαφωνίες. Αλλωστε, η διαφωνία δεν συνιστά πρόβληµα για τη ∆ηµοκρατία· είναι υπαρξιακή της προϋπόθεση. Σε µια ζωντανή ∆ηµοκρατία είναι αναµενόµενο να συγκρούονται διαφορετικές ιδέες, διαφορετικές προτεραιότητες, διαφορετικά οράµατα για τη χώρα. Από αυτή τη σύγκρουση γεννιούνται οι καλύτερες λύσεις, ελέγχεται η εξουσία και ενισχύεται η λογοδοσία. Το πρόβληµα αρχίζει όταν η διαφωνία παύει να αφορά τις ιδέες και στρέφεται εναντίον των προσώπων. Οταν ο πολιτικός αντίπαλος δεν αντιµετωπίζεται ως φορέας µιας διαφορετικής άποψης, αλλά ως κάποιος που πρέπει να απαξιωθεί, να γελοιοποιηθεί ή να αποκλειστεί από τη δηµόσια συζήτηση. Τότε η πολιτική χάνει τον ουσιαστικό της σκοπό και η ∆ηµοκρατία φτωχαίνει.

Τα τελευταία χρόνια µοιάζει να συγχέουµε την ένταση µε την αυθεντικότητα. Σαν να πιστεύουµε ότι όσο πιο προσβλητικός είναι ο λόγος, τόσο πιο αληθινός είναι. Οτι όσο πιο ακραία είναι η σύγκρουση, τόσο πιο γνήσια είναι η πολιτική. Είναι µια επικίνδυνη αυταπάτη. Η ένταση δεν είναι απόδειξη αλήθειας. Και η προσβολή δεν είναι επιχείρηµα. Συζητούµε για την εµπιστοσύνη στους θεσµούς και «ανησυχούµε» γιατί οι πολίτες αποµακρύνονται από αυτούς. Μα αυτή η εµπιστοσύνη δεν οικοδοµείται µόνο από τις αποφάσεις τους, αλλά και από τον τρόπο µε τον οποίο διεξάγεται η δηµόσια συζήτηση γύρω από αυτές. Οταν κάθε διαφωνία µετατρέπεται σε ηθική καταδίκη και κάθε αντίπαλος παρουσιάζεται ως εχθρός της ∆ηµοκρατίας, ο πολίτης δεν αποµακρύνεται µόνο από τα πρόσωπα. Αποµακρύνεται από την ίδια τη δηµοκρατική διαδικασία.

Γιατί η ∆ηµοκρατία είναι πρωτίστως κουλτούρα, πολύ περισσότερο από ένα σύστηµα κανόνων. Είναι µια καθηµερινή άσκηση αυτοσυγκράτησης, ευθύνης και αναγνώρισης του άλλου ως ισότιµου συνοµιλητή. Οχι επειδή συµφωνούµε µαζί του, αλλά επειδή αναγνωρίζουµε ότι εκπροσωπεί πολίτες µε την ίδια δηµοκρατική νοµιµοποίηση που έχουµε και εµείς. Και κάτι εξίσου σηµαντικό: Η αυτοσυγκράτηση δεν είναι αδυναµία.

Είναι δύναµη που αναβαθµίζει την πολιτική αντιπαράθεση, καθώς ενισχύει τη σαφήνεια και την αξιοπιστία των θέσεων. Σε µια εποχή όπου ο θόρυβος συχνά επιβραβεύεται περισσότερο από το επιχείρηµα, η επιλογή της θεσµικής σοβαρότητας ίσως είναι η πιο δύσκολη, αλλά και η πιο αναγκαία πολιτική στάση. Τελικά, η ποιότητα της ∆ηµοκρατίας µας δεν θα κριθεί ποτέ από το αν πάψουµε να διαφωνούµε. Θα κριθεί από το αν θα συνεχίσουµε να πιστεύουµε ότι ακόµα και η πιο βαθιά διαφωνία µπορεί να συνυπάρχει µε τον σεβασµό, την ευθύνη και την αναγνώριση της δηµοκρατικής νοµιµοποίησης του άλλου. Αυτό είναι τελικά η µεγαλύτερη δύναµη µιας ώριµης ∆ηµοκρατίας.


Της Ιωάννας Λυτρίβη, PhD, βουλευτού Επικρατείας µε τη Ν.∆., τ. υφυπουργού Παιδείας


Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά