Υπάρχει μια εικόνα που αξίζει να κρατήσουμε στο μυαλό μας. Από κάθε εκατό σταγόνες νερού που εισέρχονται στα δίκτυα ύδρευσης της χώρας, μόλις οι τριάντα φτάνουν τελικά εκεί όπου προορίζονται. Οι υπόλοιπες χάνονται στη διαδρομή, μέσα από διαρροές, παλαιωμένους αγωγούς και χρόνιες αδυναμίες διαχείρισης.

Η εικόνα αυτή είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική αποτύπωση ενός προβλήματος που για χρόνια υποτιμήσαμε. Γιατί η συζήτηση για το νερό στην Ελλάδα δεν αφορά πλέον μόνο τις περιοχές που παραδοσιακά αντιμετώπιζαν ελλείψεις. Αφορά το σύνολο της χώρας. Αφορά την αγροτική παραγωγή, τον τουρισμό, την οικονομία, την καθημερινότητα των πολιτών και τελικά την ίδια την ανθεκτικότητά μας απέναντι στις προκλήσεις που φέρνει η κλιματική αλλαγή.

Τα τελευταία χρόνια, η Μεσόγειος συγκαταλέγεται στις περιοχές του πλανήτη που επηρεάζονται περισσότερο από την άνοδο της θερμοκρασίας. Οι περίοδοι ανομβρίας γίνονται συχνότερες και μεγαλύτερες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα εντονότερα και η πίεση στους διαθέσιμους υδατικούς πόρους αυξάνεται διαρκώς. Την ίδια στιγμή, οι ανάγκες της γεωργίας, των τοπικών κοινωνιών και του τουρισμού παραμένουν υψηλές, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο πόσο νερό διαθέτουμε. Είναι και το πώς το διαχειριζόμαστε. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά στοιχεία, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται μεταξύ των χωρών με τις υψηλότερες απώλειες νερού στα δίκτυα ύδρευσης. Πρόκειται για ένα εύρημα που δεν μπορεί να αφήνει κανέναν αδιάφορο. Γιατί κάθε κυβικό μέτρο νερού που χάνεται πριν φτάσει στον πολίτη ή στον παραγωγό αποτελεί χαμένο φυσικό πόρο, χαμένη επένδυση και χαμένη ευκαιρία.

Για δεκαετίες, η διαχείριση του νερού αντιμετωπιζόταν κυρίως ως μια τοπική υπόθεση. Σήμερα γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι απαιτείται μια διαφορετική προσέγγιση: μεγαλύτερη επιχειρησιακή δυνατότητα, καλύτερος συντονισμός, σύγχρονα εργαλεία παρακολούθησης και μακροπρόθεσμος σχεδιασμός. Η μετάβαση σε πιο οργανωμένα και αποτελεσματικά σχήματα διαχείρισης αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

Παράλληλα, η τεχνολογία προσφέρει πλέον δυνατότητες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζαν μακρινές. Η εγκατάσταση ψηφιακών υδρομέτρων, η συνεχής παρακολούθηση των δικτύων σε πραγματικό χρόνο, η έγκαιρη ανίχνευση διαρροών και η αξιοποίηση δεδομένων μπορούν να μειώσουν δραστικά τις απώλειες και να βελτιώσουν την αποδοτικότητα των υποδομών.  Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο περιφερειακός σχεδιασμός. Οι ανάγκες δεν είναι ίδιες παντού. Άλλες είναι οι προκλήσεις σε μια αγροτική περιοχή, άλλες σε έναν τουριστικό προορισμό και άλλες σε ένα μεγάλο αστικό κέντρο. Η αποτελεσματική πολιτική για το νερό οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, να βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και να συνδυάζει έργα υποδομής με πολιτικές πρόληψης και εξοικονόμησης.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει πλέον το νερό ως στρατηγικό ζήτημα. Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανθεκτικότητα των υδάτων σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας. Το νερό δεν θεωρείται πλέον απλώς μια δημόσια υπηρεσία που πρέπει να λειτουργεί αποτελεσματικά. Αντιμετωπίζεται ως κρίσιμος παράγοντας οικονομικής σταθερότητας, περιβαλλοντικής προστασίας και κοινωνικής συνοχής.

Το διακύβευμα είναι κοινό για όλους. Για τον αγρότη που αγωνιά αν θα έχει επαρκείς ποσότητες νερού για την καλλιέργειά του. Για τον επαγγελματία του τουρισμού που γνωρίζει ότι η ποιότητα των υποδομών αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη. Για κάθε οικογένεια που θεωρεί αυτονόητο ότι θα ανοίξει τη βρύση και θα έχει πρόσβαση σε καθαρό και επαρκές νερό.

Το νερό υπήρξε για πολλές γενιές ένα αγαθό που θεωρούσαμε δεδομένο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι δεν είναι. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη συνειδητοποίηση της εποχής μας. Οι ξηρές χρονιές θα συνεχίσουν να έρχονται. Η κλιματική πίεση δεν πρόκειται να υποχωρήσει. Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να χάνουμε τις εβδομήντα από τις εκατό σταγόνες ή αν θα αξιοποιήσουμε τη γνώση, την τεχνολογία και τον σχεδιασμό που διαθέτουμε ώστε να προστατεύσουμε έναν από τους πιο πολύτιμους πόρους της χώρας μας.

Γιατί τελικά, η μάχη για το νερό δεν είναι μια μάχη του μέλλοντος. Είναι μια μάχη που έχει ήδη ξεκινήσει.

Του Λευτέρη Αυγενάκη, πρών υπουργός – βουλευτής Ηρακλείου