Η περίοδος της σχετικής ύφεσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δίνει τη θέση της σε μια νέα, αρκετά ανησυχητική φάση, απομακρύνοντας τις δύο χώρες από το πνεύμα της Διακήρυξης των Αθηνών.

Η χθεσινή παρέμβαση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα στη γείτονα ότι «οι περιοχές ελληνικής κυριαρχίας είναι αναμφισβήτητες, είμαστε έτοιμοι να τις προασπίσουμε ανά πάσα στιγμή». Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης στις τελευταίες δύο συνεντεύξεις του, επαναλαμβάνοντας ότι «θα πράξουμε όλα εκείνα τα οποία είναι αναγκαία. Θα απαντήσουμε στις προκλήσεις και θα απαντήσουμε από θέση ισχύος. Διότι σήμερα η Ελλάδα έχει μεγαλύτερη ισχύ από ποτέ».

Το χάσμα που σήμερα υπάρχει ανάμεσα στις δύο χώρες είναι για πολλούς αναλυτές δηλωτικό της αποτυχίας προσέγγισης των ελληνοτουρκικών θεμάτων στη βάση της «Διακήρυξης των Αθηνών».

Ρούσσος στο parapolitika.gr για ελληνοτουρκικά: Εάν η Τουρκία καθορίζει πότε αρχίζουν και πότε τελειώνουν τα "ήρεμα νερά" τότε έχουμε πρόβλημα

Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων του πανεπιστημίου Πελοποννήσου Σωτήρης Ρούσσος, μιλώντας στο parapolitika.gr θέτει το ερώτημα πώς φτάσαμε στο «ναυάγιο» της πολιτικής των «Ήρεμων Νερών» στο Αιγαίο και υποστηρίζει ότι «είναι ένα παιχνίδι που παίζεται απευθείας από την Τουρκία». Όπως υποστηρίζει «εάν η Τουρκία καθορίζει πότε αρχίζουν και πότε τελειώνουν τα "ήρεμα νερά" τότε έχουμε πρόβλημα. Το μείζον δεν είναι αν η κυβέρνηση ως όφειλε και ως οφείλει θα υπερασπιστεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδος, αλλά ποιος καθορίζει τελικά το ποιος έχει ήρεμη κατάσταση και ποιος όχι».
Υπό τις συνθήκες αυτές και απέναντι στην προκλητικότητα της Τουρκίας, η ελληνική διπλωματία εμφανίζεται σε εγρήγορση. Όπως δήλωσε χθες ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, η Ελλάδα «αγρυπνεί, αλλά δεν ανησυχεί» τονίζοντας πως η χώρα διαθέτει την ισχύ να επιβάλει τα εθνικά της συμφέροντα σε οποιοδήποτε πεδίο. Μάλιστα, σε περίπτωση ενδεχόμενου «θερμού επεισοδίου» τύπου Ιμίων, η Αθήνα δηλώνει έτοιμη να απαντήσει με κάθε προσήκοντα τρόπο στο πεδίο. Παράλληλα, επιδιώκεται να μείνουν ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών, ώστε να συνεχιστούν οι συνομιλίες, ενώ, όπως είπε, οι τουρκικές παραβιάσεις θα καταγγέλλονται. Ήδη, όπως δήλωσε, οι τουρκικές ενέργειες έχουν μεταφερθεί επισήμως στις ευρωπαϊκές αρχές.

Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της τουρκικής πίεσης, η Ελλάδα διατηρεί δυνατότητες προληπτικής δράσης. Η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης στα 12 ναυτικά μίλια και στην περιοχή της τμηματικής οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, συζητιέται έντονα ως ένα αναγκαίο βήμα που θα αυξήσει το κόστος για την Άγκυρα.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Σωτήρη Ρούσσο η επέκταση των χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης μπορεί να γίνει «ακόμη και αύριο το πρωί, με μία νομοθετική ρύθμιση, αφού δεν γειτνιάζουμε με κάποιο κράτος και δεν υπάρχει η "μέση γραμμή"». Όμως, όπως επισημαίνει το ζήτημα είναι καθαρά πολιτικό γιατί «θα αντιδράσει η Τουρκία, η οποία έχει δημιουργήσει το παράνομο "τουρκολιβυκό σύμφωνο". Το ερώτημα είναι εάν η κυβέρνηση μπορεί να αντέξει κάτι τέτοιο. Για να κάνει κάτι τέτοιο η κυβέρνηση θα πρέπει να έχει μιλήσει εκτός από τους Αιγυπτίους, τους Ιταλούς, τους Αμερικανούς. Θα πρέπει να συμφωνήσει με τους Ευρωπαίους και να πάρει το πράσινο φως. Αν όμως το κάνουμε και οι Τούρκοι αντιδράσουν και δημιουργηθεί κρίση, τότε θα προκληθεί μεγαλύτερο πρόβλημα».

Παράλληλα, το γεωπολιτικό σκηνικό περιπλέκεται και από τις περιφερειακές ισορροπίες. Η Τουρκία ανησυχεί έντονα για τη σύμπραξη Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ κάτι που αποτυπώνεται καθημερινά στον τουρκικό τύπο. Κατά τον κ. Ρούσσο, η στρατηγική των διεκδικήσεων της Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν έχει να κάνει με τις σχέσεις της Ελλάδας με το Ισραήλ, οι οποίες, όπως επισημαίνει προϋπήρχαν της Διακήρυξης των Αθηνών. «Προφανώς η Ελληνοϊσραηλινή συνεργασία τους κάνει πιο ανήσυχους, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία γι' αυτό. Αλλά εκείνο που μου κάνει εντύπωση είναι ότι δεν λειτουργεί αποτρεπτικά προς την Τουρκία για να προβαίνει σε όλες αυτές τις προκλήσεις έναντι της χώρας μας. Αυτό που λένε, ότι μας προστατεύουν, ότι δημιουργούν αποτρεπτική ικανότητα, δηλαδή αν δεν είχαμε το Ισραήλ θα είχανε φτάσει στην Λαμία οι Τούρκοι; Οπότε δεν βλέπω κάποια άμεση συσχέτιση. Η συνεργασία Ελλάδος-Κύπρου-Ισραήλ υπήρχε και πριν. Υπήρχε και όταν υπογράφαμε τις συμφωνίες για τα "ήρεμα νερά" υπάρχει και τώρα. Προφανώς τώρα με την κρίση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ είναι πιο ανησυχητική για τους Έλληνες αλλά δεν νομίζω ότι είναι άμεσος παράγοντας επιδείνωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων».

Η Αθήνα πάντως, δείχνει αποφασισμένη να προχωρήσει τον σχεδιασμό και σε ό,τι αφορά την επανεκκίνηση των ερευνών βυθού για την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου GSI, ενδεχομένως εντός του Σεπτεμβρίου, έχοντας εν γνώση της ότι η Άγκυρα παρακολουθεί στενά τις ενεργειακές εξελίξεις, μετά τη συμμετοχή της γαλλικής Meridiam. Η αντίδραση της στο πεδίο αναμένεται να είναι καθοριστική για τις εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά.