Σε ένα σύνθετο πολιτικό και νομικό «σταυρόλεξο» εξελίσσεται το ερώτημα εάν ο Ηλίας Κασιδιάρης, μετά την επικείμενη αποφυλάκισή του στα μέσα Σεπτεμβρίου, λόγω λήξης της ποινής του για την κατηγορία της εγκληματικής οργάνωσης, για την οποία καταδικάστηκε και από το Εφετείο, θα επιχειρήσει να επιστρέψει στην ενεργό πολιτική ζωή και, κυρίως, με ποιον τρόπο θα μπορούσε να το πράξει μέσα στο υφιστάμενο εκλογικό νομοθετικό πλαίσιο. Ο Κασιδιάρης έχει αφήσει επανειλημμένα να εννοηθεί ότι δεν θεωρεί την αποχώρησή του από την πολιτική σκηνή οριστική.

Αντίθετα, μέσα από μηνύματα και δημόσιες παρεμβάσεις του κατά τη διάρκεια της κράτησής του εξακολουθεί να απευθύνεται στους υποστηρικτές του και να διατηρεί ενεργό πολιτικό λόγο. Η αναμενόμενη αποφυλάκισή του, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει γίνει γνωστός, αναμένεται να αποτελέσει ένα νέο σημείο αναφοράς για την πολιτική του δραστηριότητα. Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, είναι εάν η πολιτική του επανεμφάνιση μπορεί να μετατραπεί και σε εκλογική συμμετοχή στην επικείμενη αναμέτρηση.

Η περίπτωση του 2023 έχει ήδη δημιουργήσει ένα σαφές προηγούμενο. Το κόμμα Εθνικό Κόμμα - Ελληνες, που είχε ιδρύσει ο Κασιδιάρης, αποκλείστηκε από τις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου, ενώ αντίστοιχη εξέλιξη υπήρξε και στις κάλπες του Ιουνίου, όταν επιχειρήθηκε η συμμετοχή συνδυασμού με την ονομασία «Ελληνες για την Πατρίδα και την Ελευθερία». Ο Αρειος Πάγος έκρινε ότι πίσω από τον συγκεκριμένο σχηματισμό βρισκόταν στην πραγματικότητα το κόμμα του Κασιδιάρη και ότι ο ίδιος παρέμενε ο πραγματικός αρχηγός του.

Παρέμβαση Βορίδη

Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η νομοθετική παρέμβαση Βορίδη του 2023 δεν περιορίστηκε στον τυπικό έλεγχο των κομμάτων που ζητούν να συμμετάσχουν στις εκλογές. Το θεσμικό πλαίσιο επέτρεψε στον Αρειο Πάγο να εξετάζει και την πραγματική ηγεσία ενός πολιτικού σχηματισμού, προκειμένου να αποτρέπεται η καταστρατήγηση των περιορισμών μέσω αλλαγής ονόματος, αρχηγού ή οργανωτικής μορφής.

Έτσι, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι απλώς ποιος εμφανίζεται επισήμως ως αρχηγός ενός κόμματος, αλλά ποιος ασκεί στην πραγματικότητα την ηγεσία του. Αυτό ακριβώς ήταν και το βασικό σημείο στο οποίο στάθηκε ο Αρειος Πάγος το 2023. Στην απόφασή του για τις εκλογές του Μαΐου, αλλά και στην απόφαση για τις εκλογές του Ιουνίου το δικαστήριο κατέληξε ότι ο Κασιδιάρης εξακολουθούσε να αποτελεί τον πραγματικό ηγέτη του συγκεκριμένου πολιτικού σχηματισμού.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει και τη δυσκολία οποιασδήποτε προσπάθειας να δημιουργηθεί ένας νέος πολιτικός φορέας ο οποίος θα εμφανίζεται τυπικά ανεξάρτητος, αλλά στην πράξη θα ελέγχεται ή θα καθοδηγείται από τον ίδιο.

Οι "Σπαρτιάτες" και ο ρόλος του Κασιδιάρη 

Το ζήτημα απέκτησε ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον στην υπόθεση των «Σπαρτιατών». Το κόμμα συμμετείχε στις εθνικές εκλογές του 2023, όμως στη συνέχεια προέκυψε δικαστική και πολιτική αντιπαράθεση σχετικά με τον ρόλο που είχε ο Κασιδιάρης στην εκλογική του επιτυχία. Σε απόφαση του Αρείου Πάγου για τις ευρωεκλογές του 2024 γίνεται εκτενής αναφορά στην υπόθεση και στις καταγγελίες ότι ο Κασιδιάρης λειτουργούσε ως πραγματικός καθοδηγητής. Ωστόσο, οι βουλευτές του κόμματος αθωώθηκαν από την κατηγορία της εξαπάτησης εκλογέων.

Η υπόθεση αυτή ανέδειξε ένα βασικό χαρακτηριστικό της υφιστάμενης, πλέον, εκλογικής νομοθεσίας, ότι, δηλαδή, η απλή αλλαγή πολιτικού «περιτυλίγματος» δεν αρκεί για να εξαφανιστούν οι περιορισμοί που συνδέονται με την πραγματική ηγεσία ενός κόμματος.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει μια σημαντική νομική παράμετρος, που συχνά δημιουργεί σύγχυση. Η κατάργηση, από τις αλλαγές του Ποινικού Κώδικα το 2019, της παρεπόμενης ποινής της στέρησης των πολιτικών δικαιωμάτων σημαίνει ότι η φυλάκιση ή η καταδίκη δεν συνεπάγεται αυτομάτως, με τον παλαιό τρόπο, γενική και απεριόριστη απώλεια του εκλογικού δικαιώματος. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ένας καταδικασμένος μπορεί χωρίς περιορισμούς να οργανώσει ή να ηγηθεί ενός κόμματος και να συμμετάσχει σε εκλογές. Η εκλογική νομοθεσία περιλαμβάνει πλέον ειδικές προϋποθέσεις και ο Αρειος Πάγος έχει τον θεσμικό ρόλο να εξετάζει εάν αυτές πληρούνται.

Επομένως, η αποφυλάκιση του Κασιδιάρη και η ενδεχόμενη επιστροφή του στη δημόσια πολιτική δεν είναι δύο ταυτόσημα πράγματα. Το πρώτο αφορά την ποινική του μεταχείριση. Το δεύτερο αφορά ένα διαφορετικό πεδίο: τη δυνατότητα πολιτικής και εκλογικής δραστηριοποίησης. Το εάν θα επιχειρήσει να επανέλθει μέσω του κόμματος «Ελληνες», μέσω ενός νέου πολιτικού σχηματισμού ή μέσα από διαφορετική οργανωτική προσπάθεια είναι κάτι που θα κριθεί στην πράξη. Εκείνο που είναι ήδη σαφές είναι ότι οποιοσδήποτε σχεδιασμός θα βρεθεί αντιμέτωπος με το προηγούμενο των αποφάσεων του Αρείου Πάγου.
Το μεγάλο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο εάν ο Ηλίας Κασιδιάρης θέλει να επιστρέψει στην πολιτική. Αυτό φαίνεται να αποτελεί σταθερή επιδίωξή του. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν και με ποιον τρόπο μπορεί να το κάνει χωρίς να προσκρούσει ξανά στο θεσμικό και εκλογικό πλαίσιο. Και σε αυτή την περίπτωση, η τελευταία λέξη δεν θα ανήκει μόνο στην πολιτική. Θα ανήκει και στη Δικαιοσύνη.

Δημοσιεύτηκε στα «Παραπολιτικά»