Ειρήνη Δερμιτζάκη στο parapolitika.gr: Παρουσιάζει το νέο της βιβλίο - Το πολιτικό θρίλερ της από την Αθήνα στη Βαρκελώνη
"Το βιβλίο δεν υμνεί τη βία, αλλά την ελευθερία"
Η Ειρήνη Δερμιτζάκη μιλά για το νέο πολιτικό θρίλερ της, τη βία, την εξουσία και τους ανθρώπους του περιθωρίου - "Αν μπορεί να το κάνει ένα κορίτσι 17 ετών, γιατί δεν μπορεί το ενήλικο πλήθος;"
Ο τίτλος του προκαλεί από την πρώτη στιγμή: «Το κορίτσι που σκότωσε τον πρωθυπουργό». Πίσω του, όμως, δεν βρίσκεται απλώς η ιστορία μιας ακραίας πράξης, αλλά ένα ταξίδι ενηλικίωσης, ένα πολιτικό θρίλερ και μια μαύρη κωμωδία που επιχειρεί να συνομιλήσει με τη σημερινή κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Το νέο μυθιστόρημα της Ειρήνης Δερμιτζάκη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εύμαρος, ταξιδεύει τον αναγνώστη από την Αθήνα έως τη Βαρκελώνη. Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ένα κορίτσι που, μέσα από μια απερίσκεπτη πράξη, αλλάζει άθελά του τον ρου της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και καλείται να αναζητήσει τη θέση του σε έναν κόσμο γεμάτο αντιφάσεις.
Διεφθαρμένοι πολιτικοί, ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι, μετέωροι έφηβοι και πληρωμένοι δολοφόνοι πρωταγωνιστούν σε ένα βιβλίο με έντονα στοιχεία σαρκασμού και ψήγματα μαγικού ρεαλισμού. Παράλληλα, η Καταλονία, ο Ισπανικός Εμφύλιος, οι μαζικοί τάφοι της περιόδου του Φράνκο, η παραπληροφόρηση και η δυσκολία διάκρισης ανάμεσα στην αληθινή και την ψευδή είδηση διατρέχουν την αφήγηση. Το μυθιστόρημα γράφτηκε στο International Writing Residency της Vil·la Joana στη Βαρκελώνη, ενώ η παραμονή της συγγραφέως στην καταλανική πρωτεύουσα επηρέασε καθοριστικά τόσο την πλοκή όσο και το περιεχόμενό του. Η Ειρήνη Δερμιτζάκη μιλά στο parapolitika.gr για την 17χρονη ηρωίδα της, την πολιτική σάτιρα, τη λογοτεχνία ως χώρο κριτικής, την ανάγκη της γραφής και τους ανθρώπους που, για διαφορετικούς λόγους, βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας.
Διεφθαρμένοι πολιτικοί, ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι, μετέωροι έφηβοι και πληρωμένοι δολοφόνοι πρωταγωνιστούν σε ένα βιβλίο με έντονα στοιχεία σαρκασμού και ψήγματα μαγικού ρεαλισμού. Παράλληλα, η Καταλονία, ο Ισπανικός Εμφύλιος, οι μαζικοί τάφοι της περιόδου του Φράνκο, η παραπληροφόρηση και η δυσκολία διάκρισης ανάμεσα στην αληθινή και την ψευδή είδηση διατρέχουν την αφήγηση. Το μυθιστόρημα γράφτηκε στο International Writing Residency της Vil·la Joana στη Βαρκελώνη, ενώ η παραμονή της συγγραφέως στην καταλανική πρωτεύουσα επηρέασε καθοριστικά τόσο την πλοκή όσο και το περιεχόμενό του. Η Ειρήνη Δερμιτζάκη μιλά στο parapolitika.gr για την 17χρονη ηρωίδα της, την πολιτική σάτιρα, τη λογοτεχνία ως χώρο κριτικής, την ανάγκη της γραφής και τους ανθρώπους που, για διαφορετικούς λόγους, βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας.
«Δεν υμνεί τη βία, αλλά την ελευθερία, την αλήθεια και την αλληλεγγύη»
Ο προκλητικός τίτλος του μυθιστορήματος μπορεί να δημιουργήσει αρχικά την εντύπωση ότι πρόκειται κυρίως για ένα βιβλίο γύρω από μια πράξη βίας. Η συγγραφέας, ωστόσο, το αντιμετωπίζει πρωτίστως ως την ιστορία ενηλικίωσης ενός κοριτσιού, το οποίο ενεργεί χωρίς να έχει υπολογίσει όσα θα ακολουθήσουν. «Θα έλεγα πως είναι ένα ταξίδι ενηλικίωσης. Ένα κορίτσι, μαθήτρια λυκείου, αποφασίζει σχεδόν απερίσκεπτα να πιάσει όπλο στα χέρια της και να σκοτώσει τον πρωθυπουργό. Δεν σκέφτεται, όταν το πράττει, τις συνέπειες. Μετά ανοίγει το κουτί της Πανδώρας για εκείνη. Θα έλεγα πως δεν υμνεί τη βία, αλλά το αντίθετο: την ελευθερία, την αλήθεια και την αλληλεγγύη». Μέσα από τη νεαρή γυναίκα που φτάνει σε αυτήν την ακραία πράξη, η Ειρήνη Δερμιτζάκη επιχειρεί να εξερευνήσει και ένα ευρύτερο πολιτικό και κοινωνικό ερώτημα: γιατί οι συνθήκες που πιέζουν τους ανθρώπους μοιάζουν τόσο δύσκολο να αλλάξουν; «Τώρα που ρωτάτε, σκέφτομαι ότι μάλλον στο μυαλό μου είχα τα εξής: Γιατί το πολιτικό σκηνικό δεν αλλάζει; Πόσο δύσκολο είναι να το αλλάξουμε ή να ανατρέψουμε μια συνθήκη μέσα στην οποία δεν περνάμε καλά; Κι αν μπορεί να το κάνει ένα κορίτσι 17 ετών, γιατί δεν μπορεί να το πράξει το ενήλικο πλήθος;»
«Οι αναγνώστες είναι ελεύθεροι να διαλέξουν όποια πλευρά θέλουν»
Η δημιουργία ενός χαρακτήρα που προχωρά σε μια τόσο ακραία ενέργεια θέτει αναπόφευκτα το ζήτημα της ταύτισης και της κρίσης. Η συγγραφέας δεν επιδιώκει να κατευθύνει τον αναγνώστη ούτε να του υποδείξει πώς πρέπει να αντιμετωπίσει την ηρωίδα της. Επιλέγει να παρουσιάσει τη διαδρομή της, αφήνοντας την τελική κρίση στο κοινό. «Προσπάθησα ελάχιστα να μπω στη σκέψη του χαρακτήρα. Το κορίτσι σηκώνει το όπλο και αμέσως γίνεται έρμαιο των άλλων. Έχω την αίσθηση πως αυτό το κάνω σε όλα τα βιβλία μου. Οι χαρακτήρες μου δρουν ελάχιστα. Κυρίως ανέχονται, με ιώβεια υπομονή, τους άλλους. Εγώ δείχνω τη διαδρομή της αν και ξέρω πως την αντιμετωπίζω με συμπάθεια. Οι αναγνώστες όμως είναι ελεύθεροι να διαλέξουν όποια πλευρά θέλουν». Η πολιτική πραγματικότητα βρίσκεται στον πυρήνα του βιβλίου. Η συγγραφέας χρησιμοποιεί τη μυθοπλασία και τη σάτιρα για να σχολιάσει ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων ζητημάτων, από τη διαπλοκή και την ιδιωτικοποίηση έως τις ψευδείς ειδήσεις και την τεχνητή νοημοσύνη. «Σχολιάζει τη διαπλοκή, τα πολιτικά συμφέροντα, την ιδιωτικοποίηση της δημόσιας περιουσίας και των δημόσιων υπηρεσιών, την υποτιθέμενη ανάπτυξη που έχει ως αποκλειστικό στόχο το κέρδος για συγκεκριμένα πρόσωπα, τις ψευδείς ειδήσεις, την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης ακόμα και το ελληνικό εκδοτικό τοπίο. Έχει έντονα στοιχεία πολιτικής σάτιρας. Κάνει όμως και μια αναδρομή στη σύγχρονη ιστορία της Ισπανίας, μιας και το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη. Ξεκινά από την Αθήνα και τελειώνει στη Βαρκελώνη».«Ό,τι σκέφτομαι, με ανησυχεί και νιώθω, προσπαθώ να το μοιραστώ μέσα από τα βιβλία»
Για την Ειρήνη Δερμιτζάκη, η λογοτεχνία μπορεί να ασκήσει πολιτική κριτική χωρίς να μετατρέπεται σε διδακτικό κείμενο. Η ίδια αποφεύγει τις δημόσιες αντιπαραθέσεις στα κοινωνικά δίκτυα και επιλέγει να εκφράζει τις σκέψεις και τις ανησυχίες της μέσα από τη μυθοπλασία και το θέατρο. «Έχουμε δει εξαιρετικά τέτοια δείγματα, όπως τα βιβλία του Όργουελ, για παράδειγμα. Εμένα δεν μου αρέσει να λέω τη γνώμη μου στα κοινωνικά δίκτυα, ούτε να μπαίνω σε συζητήσεις στο Facebook, όπου πολλές φορές βλέπουμε ανθρωποφαγικά σχόλια. Όταν το κάνουν άλλοι καλλιτέχνες, νιώθω ότι κάποιες φορές πέφτουν στην παγίδα του λαϊκισμού. Ό,τι σκέφτομαι, με ανησυχεί και νιώθω, προσπαθώ να το μοιραστώ μέσα από τα βιβλία και τα θεατρικά μου έργα, κι ας βγάλουν οι θεατές και οι αναγνώστες τα δικά τους συμπεράσματα». Η τελική μορφή του βιβλίου επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από την παραμονή της στη Βαρκελώνη. Η εμπειρία της στην πόλη δεν πρόσθεσε απλώς ένα νέο σκηνικό στην ιστορία, αλλά μεταμόρφωσε ουσιαστικά την πλοκή και το περιεχόμενό της. «Φιλοξενήθηκα σε ένα πρόγραμμα για συγγραφείς στη Βαρκελώνη για έναν μήνα, πέρσι το καλοκαίρι. Αυτό το ταξίδι επηρέασε σημαντικά το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, τόσο στο περιεχόμενο όσο και στην πλοκή».
«Είναι νωρίς για να πω»
Η συγγραφή ενός μυθιστορήματος συχνά αποκαλύπτει στον δημιουργό πτυχές του εαυτού του που δεν είχε εξαρχής συνειδητοποιήσει. Για την Ειρήνη Δερμιτζάκη, ωστόσο, η απόσταση του χρόνου είναι απαραίτητη προκειμένου να κατανοήσει τι ακριβώς ανακάλυψε μέσα από τη συγγραφή του συγκεκριμένου βιβλίου. «Συνήθως αυτά τα συμπεράσματα έρχονται μετά από χρόνια. Είναι νωρίς για να πω. Ξέρω, για παράδειγμα, τώρα ότι το πρώτο μου μυθιστόρημα, Γεννημένος Λούζερ, ήταν ένας τρόπος μέσα από τη μυθοπλασία να κατανοήσω το παρελθόν της οικογένειάς μου. Δεν το είχα όμως καταλάβει αυτό ενόσω το έγραφα». Η δημιουργική της διαδρομή εκτείνεται σε διαφορετικά πεδία: στη λογοτεχνία, στο θέατρο, στα σενάρια, στα βιβλία για παιδιά, στη σκηνοθεσία και στη διδασκαλία της δημιουργικής και θεατρικής γραφής. Ανάμεσα στη μοναχικότητα της συγγραφής και στη συλλογική λειτουργία του θεάτρου, βρίσκει την ισορροπία που χρειάζεται. «Το γράψιμο είναι μοναχική διαδικασία και το έχω μεγάλη ανάγκη. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού μου. Κρατάω ημερολόγιο από παιδί. Έχω πάνω από τριάντα τετράδια στο σπίτι. Στο θέατρο και στα εργαστήρια συγγραφής βρίσκω όλα τα όμορφα πράγματα που έχει να προσφέρει η δυναμική της ομάδας. Έτσι ισορροπώ».«Θα τη ρωτούσα αν της άρεσε που είπα εγώ την ιστορία της»
Η σχέση ενός συγγραφέα με τους χαρακτήρες του μπορεί να συνεχίζεται και μετά την ολοκλήρωση ενός βιβλίου. Αν είχε τη δυνατότητα να απευθύνει μία μόνο ερώτηση στην ηρωίδα της, η Ειρήνη Δερμιτζάκη θα ήθελε να μάθει πώς η ίδια αντιμετωπίζει την αφήγηση της ιστορίας της. «Θα τη ρωτούσα αν της άρεσε που είπα εγώ την ιστορία της ή αν θέλει να πηδήξει έξω από το βιβλίο και να φύγει τρέχοντας». Στο προηγούμενο μυθιστόρημά της, «Αποθήκη Ανθρώπων», η συγγραφέας είχε στρέψει το ενδιαφέρον της στους ηλικιωμένους ενοίκους ενός γηροκομείου στο Λονδίνο και στο ζήτημα της άνοιας. Στο νέο της βιβλίο, οι κεντρικοί χαρακτήρες είναι ένα κορίτσι 17 ετών και ο non-binary φίλος της, Ότο. Παρά τη μεγάλη διαφορά ηλικίας και θεματολογίας, τα έργα συνδέονται μέσα από την παρουσία ανθρώπων που βρίσκονται, με διαφορετικούς τρόπους, στο κοινωνικό περιθώριο. «Έχω συνειδητοποιήσει ότι στα περισσότερα έργα μου ασχολούμαι με ανθρώπους που, για κάποιο λόγο, βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας. Ίσως γιατί κι εγώ πολλές φορές νιώθω πως δεν ανήκω στην εποχή μου, ούτε στον τόπο όπου ζω».
