Στην Ωνάσειο Βιβλιοθήκη, που βρίσκεται στην Πλάκα, µπορεί να βρει κάποιος σπάνιες εκδόσεις από τον 15ο αιώνα. Εντυπωσιάζεται κανείς αν αναλογιστεί ότι ο Γουτεµβέργιος ανακάλυψε την τυπογραφία το 1456 και οι απόδηµοι Ελληνες ήδη από τις πρώτες δεκαετίες άρχισαν να εκδίδουν βιβλία στα ελληνικά. Αξιοποίησαν λοιπόν τη νέα ανακάλυψη για να διασώσουν αρχικά τα αρχαιοελληνικά κείµενα και στη συνέχεια για να αφυπνίσουν τους συµπατριώτες τους που ζούσαν στην Οθωµανική Αυτοκρατορία.

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, οι σχέσεις µε τους αποδήµους πέρασαν από πολλά στάδια. Η πρώτη µεγάλη εσωτερική σύγκρουση ήταν ανάµεσα σε αυτόχθονες και ετερόχθονες, µε σηµείο αιχµής τη δυνατότητα των δεύτερων να διορίζονται στο ∆ηµόσιο. Ο πανούργος Κωλέττης µίλησε τότε για τη Μεγάλη Ιδέα, που θα είχε ως στόχο το µικρό κράτος να φτάσει να συναντήσει το πολύ µεγαλύτερο σε διάσταση έθνος. Στον πρώτο αιώνα, αξιοποιώντας διπλωµατία και ισχυρές ένοπλες δυνάµεις, η Ελλάδα µεγάλωσε πολύ.

Στον δεύτερο αιώνα, η Μεγάλη Ιδέα εγκαταλείφθηκε, καθώς οι εκτός ελληνικού κράτους συµπατριώτες εκδιώχθηκαν από εστίες στις οποίες ζούσαν επί αιώνες. Αρχικά από την Ανατολική Ρωµυλία, στη συνέχεια από Μικρά Ασία και Ανατολική Θράκη, αργότερα από την Πόλη και την Αλεξάνδρεια. Παράλληλα, ενώ ο Ελληνισµός της Ανατολικής Μεσογείου περιοριζόταν στη µητροπολιτική Ελλάδα, ξεκινούσε ένα κύµα οικονοµικής µετανάστευσης προς ΗΠΑ, Αυστραλία και Γερµανία, ενώ µεγάλο µέρος των ηττηµένων του Εµφυλίου µετεγκαταστάθηκαν στις κοµµουνιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Mετά την ένταξη της ∆ωδεκανήσου στον εθνικό κορµό, οι Ελληνοκύπριοι ήταν το µόνο συµπαγές µέρος ελληνικού πληθυσµού που παρέµενε έξω από αυτόν. Οι αγώνες τους για ένωση δεν στέφθηκαν µε επιτυχία.

Η Γ’ Ελληνική ∆ηµοκρατία γεννήθηκε µέσα από µια εθνική τραγωδία στη Μεγαλόνησο. Μισό αιώνα µετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, είχαµε ξανά Ελληνες πρόσφυγες να εγκαταλείπουν τα σπίτια τους. Στην Ελλάδα οι ροές είχαν σε µεγάλο βαθµό σταµατήσει και η µετανάστευση ήταν κυρίως εσωτερική. Ελάχιστοι έφευγαν για το εξωτερικό, αλλά και λίγοι είχαν µείνει πια σε κοντινές περιοχές. Ανάµεσα σε αυτούς οι Βορειοηπειρώτες και οι παλιννοστούντες Πόντιοι, που άρχισαν να έρχονται µετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης.

Οι απόδηµοι δυστυχώς ξεχάστηκαν και αυτός είναι ένας από τους λόγους που άργησε τόσο ο εκτελεστικός νόµος για την ψήφο τους, που προέβλεπε το Σύνταγµα του 1975. Επρεπε να µεσολαβήσει ένα µεγάλο κύµα νέων Ελλήνων επιστηµόνων που έφυγαν από την Ελλάδα τη δεκαετία της κρίσης, για να τους θυµηθούµε.

Από την περασµένη εβδοµάδα η επιστολική ψήφος για τους απόδηµους Ελληνες είναι νόµος του κράτους µε 201 ψήφους. Επειτα από πολλά χρόνια οι Ελληνες πολιτικοί έχουν αρχίσει να βλέπουν τους αποδήµους όχι ως µόνο ως soft power, που ενισχύει από την εξωτερική πολιτική µέχρι τη Eurovision, αλλά ως συστατικό του ελληνικού έθνους, υπέρ του οποίου ασκούνται οι εξουσίες σύµφωνα µε το Σύνταγµα.

Το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδηµο Ελληνισµό που εφαρµόζει η κυβέρνηση από το 2024 αξιοποιεί τις σύγχρονες τεχνολογίες, που µηδενίζουν τις αποστάσεις και εξατοµικεύουν τις ανάγκες για την παροχή καλύτερων υπηρεσιών. Κάποτε, µε το βιβλίο οι απόδηµοι Ελληνες αφύπνισαν τους τότε υπόδουλους αδελφούς τους. Τώρα, µε την ψηφιακή τεχνολογία µπορούµε να έρθουµε πιο κοντά από ποτέ.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Παραπολιτικά στις 14/3