Έκθεση… λυκείου το µανιφέστο Τσίπρα
Άρθρο γνώμης
∆εν έχει όµως ούτε µία λέξη για το πώς θα βρεθούν τα χρήµατα για τις επενδύσεις, δεν προτείνει απολύτως τίποτα για το περιβόητο παραγωγικό µοντέλο της χώρας, για το πώς θα δηµιουργηθούν νέες και καλά αµειβόµενες θέσεις εργασίας
Κωστας Παπαχλιμιντζος
Όσες γενιές τελειόφοιτων λυκείου τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 (και όχι µόνο) έδιναν Έκθεση στο πλαίσιο των Πανελλαδικών Εξετάσεων, σίγουρα θα έχουν ακόµα στη µνήµη τους ένα συγκεκριµένο µοτίβο. Υπήρχε στα θέµατα παρελθόντων ετών, στα λεγόµενα θέµατα SOS που διαβάζαµε, στα θέµατα έκθεσης που γράφαµε κάθε τόσο ως µαθητές στο σχολείο και στο φροντιστήριο. Ήταν το µοτίβο του γενικευµένου πεσιµισµού: η παγκοσµιοποίηση διαλύει τα πάντα, η τηλεόραση αποξενώνει τους ανθρώπους, οι τσιµεντουπόλεις µάς πνίγουν, η αστυφιλία ερηµώνει την ύπαιθρο, ο σύγχρονος εργαζόµενος είναι ένα ροµπότ, οι πόλεµοι έχουν αποκτηνώσει τον άνθρωπο, η βαρβαρότητα κυριαρχεί.
Διαβάστε: Δρυμιώτης: Τον Μάρτιο οι εκλογές, γιατί ο "πρωθυπουργός είναι θεσμικός" - "Οι δημοσκοπήσεις ευκαιρία να 'βγάλει' ο κόσμος κίτρινη κάρτα" (Βίντεο)
Εµείς λίγο έως πολύ καλούµασταν να εξηγήσουµε και να ερµηνεύσουµε τα φαινόµενα αυτά και να προτείνουµε κάποιες λύσεις. «Επισηµαίνεται από ορισµένους ο κίνδυνος απώλειας της εθνικής ταυτότητας των ευρωπαϊκών λαών», έγραφε το θέµα της έκθεσης στις Πανελλαδικές του 1990. «Το αθλητικό ιδεώδες είναι παγκόσµια αποδεκτό, παρατηρούνται όµως και φαινόµενα εκφυλισµού του», ξεκινούσε το θέµα του 1991. «Στη σηµερινή εποχή του τεχνολογικού θριάµβου το άτοµο κινδυνεύει να χάσει την ανθρωπιά του» (1993). Χρειάζεται µια σοβαρή και εµπεριστατωµένη ανάλυση για να αντιληφθούµε τις ρίζες του φαινοµένου αυτού και για να το αποτυπώσουµε στις σωστές του διαστάσεις.
Ωστόσο, ξαφνικά, οι θύµησες από τις Πανελλαδικές Εξετάσεις των περασµένων δεκαετιών ξύπνησαν, όταν ένα εισαγωγικό κείµενο πανοµοιότυπου χαρακτήρα εµφανίστηκε αίφνης µπροστά µας: Ήταν το «Μανιφέστο για τη Συµπαράταξη της Σοσιαλδηµοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας», ένα µακροσκελές κείµενο που δηµοσιεύθηκε την Πρωτοµαγιά και θεωρείται ο προάγγελος ή αλλιώς το θεωρητικό υπόβαθρο για το νέο κόµµα που θα δηµιουργήσει ο Αλέξης Τσίπρας.
Ιδού η πρώτη παράγραφος: «Ο κόσµος όπως τον γνωρίζαµε αλλάζει µπροστά στα µάτια µας. Οι βεβαιότητες των µεταπολεµικών κοινωνιών καταρρέουν. Ζούµε µια εποχή στην οποία οι ανισότητες βαθαίνουν και διευρύνονται, η κλιµατική κρίση επεκτείνεται σε όλες τις γωνιές της γης, οι δυσοίωνες γεωπολιτικές εξελίξεις συντείνουν στην κατάρρευση του ∆ιεθνούς ∆ικαίου, η ψηφιακότητα αλλάζει όλες τις εκφάνσεις της καθηµερινότητάς µας και οι αλόγιστες χρήσεις της Τεχνητής Νοηµοσύνης συχνά έρχονται σε αντίθεση µε τις µεταπολεµικές δηµοκρατικές κατακτήσεις». Ίσως ύστερα από τόσα χρόνια, µια πειστική εξήγηση παρουσιάζεται για την απαισιοδοξία και εσωστρέφεια που διέκρινε επί δεκαετίες τα θέµατα της έκθεσης των Πανελλαδικών Εξετάσεων - και η οποία διακρίνει το µανιφέστο ενός υπό ίδρυση κόµµατος εν έτει 2026: η εξιδανίκευση του παρελθόντος. Παλιά όλα ήταν καλύτερα, πιο όµορφα, πιο αγνά, πιο ροµαντικά. Οι µεταπολεµικές κοινωνίες είχαν «βεβαιότητες». Τα πρώτα τριάντα µεταπολεµικά χρόνια βέβαια, η Ελλάδα γνώρισε αιµατηρό εµφύλιο πόλεµο, τεράστια κύµατα µετανάστευσης προς τη Γερµανία και άλλα προηγµένα κράτη, µια «καχεκτική δηµοκρατία» -όπως έχει χαρακτηριστεί- και µια επταετή δικτατορία. Ποιες µεταπολεµικές βεβαιότητες καταρρέουν λοιπόν, παραµένει άγνωστο.
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έγιναν «δυσοίωνες» τώρα, ενώ οι επιθέσεις και οι µακρόχρονοι πόλεµοι στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, ο εµφύλιος στη νότια γειτονιά µας στη Λιβύη και στο Σουδάν, πιο πριν οι βοµβαρδισµοί στη Σερβία και φυσικά ο εµφύλιος στη Γιουγκοσλαβία, ακόµα πιο πριν ο πόλεµος στο Βιετνάµ - σε όλη αυτή την πορεία της σύγχρονης ιστορίας οι εξελίξεις ήταν µάλλον ευοίωνες… Η δε «κατάρρευση του ∆ιεθνούς ∆ικαίου» έχει ανακοινωθεί ουκ ολίγες φορές και µε ουκ ολίγες αφορµές στο πέρασµα των δεκαετιών (θυµίζουµε µάλιστα ότι στην πλατεία Συντάγµατος είχε γίνει λαϊκό δικαστήριο µε κατηγορούµενο τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον). Όσο για την «ψηφιακότητα» η οποία «αλλάζει όλες τις εκφάνσεις της καθηµερινότητάς µας», αυτό ακουµπά πάνω σε ένα από τα αγαπηµένα µοτίβα των «εκθεσάδων» των περασµένων δεκαετιών, πότε µε αφορµή τους προσωπικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές, πότε µε αφορµή την τηλεόραση, πότε µε καµία απολύτως αφορµή.
Το υπόλοιπο κείµενο από το µανιφέστο θα έπαιρνε σίγουρα υψηλή βαθµολογία στην Έκθεση: µπόλικος πεσιµισµός, αρκετή παρελθοντολογία και όµορφα λόγια σαν εκείνα που µαθαίναµε να γράφουµε τότε από τους καθηγητές µας και από τα βιβλία της έκθεσης - όπως αυτό το χαρακτηριστικό απόσπασµα: «Ένας πατριωτισµός που θα διαπερνά την κοινωνία και θα διαπνέεται από εκείνη τη ριζοσπαστική ευαισθησία για τους αδύναµους της κοινωνίας και για τους νέους, θα αντιστρατεύεται κάθε µορφή αδικίας και αποκλεισµού, αναγνωρίζοντας ότι η αγάπη για τον τόπο είναι άρρηκτα δεµένη µε τον σεβασµό στην αξία της ζωής, κάθε ζωής, και ταυτοχρόνως θα εµπνέεται από την ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης».
Το σπουδαιότερο, ωστόσο, είναι το εξής: Πάνω από δέκα επιστήµονες συγκεντρώθηκαν υπό την ηγεσία ενός πρώην πρωθυπουργού, για να συντάξουν ένα κείµενο περίπου 7.500 λέξεων για το παρόν και το µέλλον του τόπου, σε µία κρίσιµη πράγµατι συγκυρία. Προτείνουν επενδύσεις στα νοσοκοµεία, στα σχολεία, στα πανεπιστήµια, στην ενεργειακή µετάβαση και σε αρκετούς ακόµα τοµείς, που δύσκολα θα διαφωνήσει κανείς. Γράφουν κι άλλα ενδιαφέροντα πράγµατα. ∆εν έχουν όµως ούτε µία (1) λέξη για το πώς θα βρεθούν τα χρήµατα για τις επενδύσεις αυτές. ∆εν προτείνουν απολύτως τίποτα για το περιβόητο παραγωγικό µοντέλο της χώρας, για το πώς θα δηµιουργηθούν νέες και καλά αµειβόµενες θέσεις εργασίας, για το ποια συγκριτικά ή άλλα πλεονεκτήµατά της πρέπει να αξιοποιήσει η χώρα µας και πώς. Το υπό σύσταση κόµµα δεν ξεκινά µε καλούς οιωνούς.
Δημοσιεύτηκε στην Απογευματινή
Διαβάστε: Δρυμιώτης: Τον Μάρτιο οι εκλογές, γιατί ο "πρωθυπουργός είναι θεσμικός" - "Οι δημοσκοπήσεις ευκαιρία να 'βγάλει' ο κόσμος κίτρινη κάρτα" (Βίντεο)
Εµείς λίγο έως πολύ καλούµασταν να εξηγήσουµε και να ερµηνεύσουµε τα φαινόµενα αυτά και να προτείνουµε κάποιες λύσεις. «Επισηµαίνεται από ορισµένους ο κίνδυνος απώλειας της εθνικής ταυτότητας των ευρωπαϊκών λαών», έγραφε το θέµα της έκθεσης στις Πανελλαδικές του 1990. «Το αθλητικό ιδεώδες είναι παγκόσµια αποδεκτό, παρατηρούνται όµως και φαινόµενα εκφυλισµού του», ξεκινούσε το θέµα του 1991. «Στη σηµερινή εποχή του τεχνολογικού θριάµβου το άτοµο κινδυνεύει να χάσει την ανθρωπιά του» (1993). Χρειάζεται µια σοβαρή και εµπεριστατωµένη ανάλυση για να αντιληφθούµε τις ρίζες του φαινοµένου αυτού και για να το αποτυπώσουµε στις σωστές του διαστάσεις.
Ωστόσο, ξαφνικά, οι θύµησες από τις Πανελλαδικές Εξετάσεις των περασµένων δεκαετιών ξύπνησαν, όταν ένα εισαγωγικό κείµενο πανοµοιότυπου χαρακτήρα εµφανίστηκε αίφνης µπροστά µας: Ήταν το «Μανιφέστο για τη Συµπαράταξη της Σοσιαλδηµοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας», ένα µακροσκελές κείµενο που δηµοσιεύθηκε την Πρωτοµαγιά και θεωρείται ο προάγγελος ή αλλιώς το θεωρητικό υπόβαθρο για το νέο κόµµα που θα δηµιουργήσει ο Αλέξης Τσίπρας.
Ιδού η πρώτη παράγραφος: «Ο κόσµος όπως τον γνωρίζαµε αλλάζει µπροστά στα µάτια µας. Οι βεβαιότητες των µεταπολεµικών κοινωνιών καταρρέουν. Ζούµε µια εποχή στην οποία οι ανισότητες βαθαίνουν και διευρύνονται, η κλιµατική κρίση επεκτείνεται σε όλες τις γωνιές της γης, οι δυσοίωνες γεωπολιτικές εξελίξεις συντείνουν στην κατάρρευση του ∆ιεθνούς ∆ικαίου, η ψηφιακότητα αλλάζει όλες τις εκφάνσεις της καθηµερινότητάς µας και οι αλόγιστες χρήσεις της Τεχνητής Νοηµοσύνης συχνά έρχονται σε αντίθεση µε τις µεταπολεµικές δηµοκρατικές κατακτήσεις». Ίσως ύστερα από τόσα χρόνια, µια πειστική εξήγηση παρουσιάζεται για την απαισιοδοξία και εσωστρέφεια που διέκρινε επί δεκαετίες τα θέµατα της έκθεσης των Πανελλαδικών Εξετάσεων - και η οποία διακρίνει το µανιφέστο ενός υπό ίδρυση κόµµατος εν έτει 2026: η εξιδανίκευση του παρελθόντος. Παλιά όλα ήταν καλύτερα, πιο όµορφα, πιο αγνά, πιο ροµαντικά. Οι µεταπολεµικές κοινωνίες είχαν «βεβαιότητες». Τα πρώτα τριάντα µεταπολεµικά χρόνια βέβαια, η Ελλάδα γνώρισε αιµατηρό εµφύλιο πόλεµο, τεράστια κύµατα µετανάστευσης προς τη Γερµανία και άλλα προηγµένα κράτη, µια «καχεκτική δηµοκρατία» -όπως έχει χαρακτηριστεί- και µια επταετή δικτατορία. Ποιες µεταπολεµικές βεβαιότητες καταρρέουν λοιπόν, παραµένει άγνωστο.
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έγιναν «δυσοίωνες» τώρα, ενώ οι επιθέσεις και οι µακρόχρονοι πόλεµοι στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, ο εµφύλιος στη νότια γειτονιά µας στη Λιβύη και στο Σουδάν, πιο πριν οι βοµβαρδισµοί στη Σερβία και φυσικά ο εµφύλιος στη Γιουγκοσλαβία, ακόµα πιο πριν ο πόλεµος στο Βιετνάµ - σε όλη αυτή την πορεία της σύγχρονης ιστορίας οι εξελίξεις ήταν µάλλον ευοίωνες… Η δε «κατάρρευση του ∆ιεθνούς ∆ικαίου» έχει ανακοινωθεί ουκ ολίγες φορές και µε ουκ ολίγες αφορµές στο πέρασµα των δεκαετιών (θυµίζουµε µάλιστα ότι στην πλατεία Συντάγµατος είχε γίνει λαϊκό δικαστήριο µε κατηγορούµενο τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον). Όσο για την «ψηφιακότητα» η οποία «αλλάζει όλες τις εκφάνσεις της καθηµερινότητάς µας», αυτό ακουµπά πάνω σε ένα από τα αγαπηµένα µοτίβα των «εκθεσάδων» των περασµένων δεκαετιών, πότε µε αφορµή τους προσωπικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές, πότε µε αφορµή την τηλεόραση, πότε µε καµία απολύτως αφορµή.
Το υπόλοιπο κείµενο από το µανιφέστο θα έπαιρνε σίγουρα υψηλή βαθµολογία στην Έκθεση: µπόλικος πεσιµισµός, αρκετή παρελθοντολογία και όµορφα λόγια σαν εκείνα που µαθαίναµε να γράφουµε τότε από τους καθηγητές µας και από τα βιβλία της έκθεσης - όπως αυτό το χαρακτηριστικό απόσπασµα: «Ένας πατριωτισµός που θα διαπερνά την κοινωνία και θα διαπνέεται από εκείνη τη ριζοσπαστική ευαισθησία για τους αδύναµους της κοινωνίας και για τους νέους, θα αντιστρατεύεται κάθε µορφή αδικίας και αποκλεισµού, αναγνωρίζοντας ότι η αγάπη για τον τόπο είναι άρρηκτα δεµένη µε τον σεβασµό στην αξία της ζωής, κάθε ζωής, και ταυτοχρόνως θα εµπνέεται από την ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης».
Το σπουδαιότερο, ωστόσο, είναι το εξής: Πάνω από δέκα επιστήµονες συγκεντρώθηκαν υπό την ηγεσία ενός πρώην πρωθυπουργού, για να συντάξουν ένα κείµενο περίπου 7.500 λέξεων για το παρόν και το µέλλον του τόπου, σε µία κρίσιµη πράγµατι συγκυρία. Προτείνουν επενδύσεις στα νοσοκοµεία, στα σχολεία, στα πανεπιστήµια, στην ενεργειακή µετάβαση και σε αρκετούς ακόµα τοµείς, που δύσκολα θα διαφωνήσει κανείς. Γράφουν κι άλλα ενδιαφέροντα πράγµατα. ∆εν έχουν όµως ούτε µία (1) λέξη για το πώς θα βρεθούν τα χρήµατα για τις επενδύσεις αυτές. ∆εν προτείνουν απολύτως τίποτα για το περιβόητο παραγωγικό µοντέλο της χώρας, για το πώς θα δηµιουργηθούν νέες και καλά αµειβόµενες θέσεις εργασίας, για το ποια συγκριτικά ή άλλα πλεονεκτήµατά της πρέπει να αξιοποιήσει η χώρα µας και πώς. Το υπό σύσταση κόµµα δεν ξεκινά µε καλούς οιωνούς.
Δημοσιεύτηκε στην Απογευματινή
