Για το ∆ηµογραφικό, ξανά. ∆εν είναι πρόβληµα του µέλλοντος. Είναι πρόβληµα του παρόντος. O πρύτανης του Πανεπιστηµίου Πατρών, Χρήστος Μπούρας, έκρουσε εκ νέου χθες τον κώδωνα του κινδύνου. Προειδοποίησε (µιλώντας στην εκποµπή µας «Συνδέσεις» στο EΡΤnews) ότι το πρόβληµα µε τη µείωση του φοιτητικού πληθυσµού αναµένεται να ενταθεί τα επόµενα χρόνια λόγω της δηµογραφικής συρρίκνωσης. Όπως εξήγησε, σήµερα προσφέρονται περίπου 70.000 θέσεις στην Τριτοβάθµια Εκπαίδευση, ενώ οι εισακτέοι ανέρχονται σε περίπου 60.000. Σύµφωνα µε τις εκτιµήσεις του, έως το 2040 οι νέοι φοιτητές ενδέχεται να περιοριστούν στις 30.000 µε 32.000 για τον ίδιο αριθµό θέσεων.

Ο πρύτανης τάχθηκε υπέρ της συνολικής αναδιάρθρωσης του ακαδηµαϊκού χάρτη, αφήνοντας ανοιχτό ακόµη και το ενδεχόµενο συγχωνεύσεων πανεπιστηµίων και τµηµάτων.

Πάµε να δούµε αναλυτικά τους αριθµούς όπως καταγράφονται από τις επίσηµες στατιστικές, αφού χωρίς αυτούς είναι αδύνατο να αντιληφθεί κανείς τη φύση και την έκταση του προβλήµατος. Τον Ιούνιο που µας πέρασε, συνολικά 89.032 υποψήφιοι διεκδίκησαν µία από τις 68.788 διαθέσιµες θέσεις στα πανεπιστήµια για το νέο ακαδηµαϊκό έτος, 2026-2027. Οι απόφοιτοι Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ που έδωσαν φέτος Πανελλαδικές είναι τα παιδιά που είχαν γεννηθεί το 2008, µία χρονιά που -σύµφωνα µε τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ- είχαµε 118.302 γεννήσεις. Τι µας δείχνει αυτό; Ότι το 75% των παιδιών που γεννήθηκαν τότε στην Ελλάδα έδωσαν Πανελλαδικές εξετάσεις όταν έφτασαν στην ηλικία των 18 ετών. Το υπόλοιπο 25% µπορεί στο ενδιάµεσο να µετανάστευσε στο εξωτερικό µε την οικογένειά του, να εγκατέλειψε το σχολείο, να επέλεξε να σπουδάσει στο εξωτερικό, να προτίµησε να εργαστεί απευθείας µετά το σχολείο χωρίς να σπουδάσει ή και κάποιοι βέβαια να έχουν φύγει για διάφορους λόγους από τη ζωή.

Το 2012 στη χώρα µας καταγράφηκαν 100.400 γεννήσεις. Αν κρατήσουµε αυτό το ποσοστό του 75%, χοντρικά σηµαίνει ότι το -πολύ κοντινό- 2030 θα δώσουν Πανελλαδικές εξετάσεις περίπου 75.000 παιδιά, 14.000 λιγότερα απ’ ό,τι φέτος! Προσοχή: Ό,τι κι αν γίνει στο ∆ηµογραφικό, όποια επιπρόσθετα µέτρα και αν ληφθούν στο εξής και όποια νέα κίνητρα και αν δοθούν, µε όποια θετικά αποτελέσµατα τυχόν έχουν, δεν θα επηρεάσουν την κατάσταση που περιγράφουµε.

Μπορεί να κουράζει λίγο η διαρκής παράθεση αριθµών, αλλά εν προκειµένω είναι χρήσιµη και διαφωτιστική. Τελευταίο στοιχείο λοιπόν: Οι γεννήσεις στην Ελλάδα την περασµένη χρονιά, το 2025 δηλαδή, ήταν 65.594. Αν υποθέσουµε και πάλι ότι πάνω-κάτω ένα 75% των παιδιών αυτών θα καταλήξει να δώσει Πανελλαδικές εξετάσεις, αυτό αντιστοιχεί σε 49.000 υποψηφίους για εισαγωγή στα ΑΕΙ, δηλαδή 40.000 λιγότερους απ’ ό,τι φέτος!

Το επισηµαίνουµε ξανά: Όπως και αν κινηθούν στο εξής από εδώ και πέρα οι δείκτες στο ∆ηµογραφικό, ο αριθµός αυτός δεν αλλάζει. Πόσα πανεπιστηµιακά τµήµατα και σχολές θα κλείσουν αναγκαστικά; Τι θα γίνει αν χρειαστεί να κλείσουν ολόκληρα πανεπιστήµια;

∆εν είναι ρητορικά ερωτήµατα όλα αυτά. Είναι η αδιάψευστη πραγµατικότητα των αριθµών, τους οποίους πολλοί επιλέγουν να µην βλέπουν ή προτιµούν να αψηφούν. Όπως και να έχει, όµως, η ώρα των αποφάσεων πλησιάζει. Και για το υπουργείο Παιδείας και για την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) και για τις διοικήσεις των 24 συνολικά ΑΕΙ της χώρας. Πρυτάνεις, συµβούλια διοίκησης, κοσµήτορες, πρόεδροι τµηµάτων, κάθε ένας και κάθε µία που έχει θέση ευθύνης πρέπει να σηκώσουν το βάρος της ευθύνης αυτής και να λάβουν δύσκολες αποφάσεις. Και για το πώς θα µετασχηµατιστεί κάθε πανεπιστήµιο για να προσαρµοστεί στη νέα αυτή πραγµατικότητα, αλλά και για το πώς θα ανοίξει τους ορίζοντές του, θα διεθνοποιηθεί, θα εισάγει αγγλόφωνα προγράµµατα, θα προσελκύσει ξένους προπτυχιακούς και µεταπτυχιακούς φοιτητές ώστε να είναι µελλοντικά βιώσιµο και ανταγωνιστικό. Τη δική του ευθύνη πρέπει να αναλογιστεί και να αναλάβει και ο πολιτικός κόσµος της χώρας, ο οποίος κατά τις περασµένες δεκαετίες πίεζε (και πετύχαινε πολλές φορές) να ιδρυθούν τµήµατα και σχολές ΑΕΙ και ΤΕΙ σε πόλεις και χωριά χωρίς µελέτες σκοπιµότητας και βιωσιµότητας, αλλά για ψηφοθηρικούς κυρίως λόγους. Ακόµα και αφού η χώρα πέρασε από τρία µνηµόνια και δεκαετή κρίση χρέους, που άλλαξε τον τρόπο που αντιµετωπίζουµε πολλά πράγµατα, τα πρώτα δείγµατα στο προκείµενο ζήτηµα δεν ήταν ενθαρρυντικά. Η κατάργηση πριν από πέντε χρόνια του τµήµατος Μουσειολογίας στον Πύργο και η ενσωµάτωσή του στο τµήµα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, καθώς και η µεταφορά της Γεωπονίας από την Αµαλιάδα στην Αιτωλοακαρνανία, αντιµετωπίστηκαν από δηµάρχους της περιοχής και τοπικούς βουλευτές µε τις παραδοσιακές αντιδράσεις και καταγγελίες.

Οι αριθµοί δεν λένε ψέµατα. Το ∆ηµογραφικό (και φυσικά η επέλαση της τεχνητής νοηµοσύνης και άλλες εξελίξεις) θα αλλάξουν άρδην τον πανεπιστηµιακό χάρτη της χώρας. Η σχετική συζήτηση πρέπει να αρχίσει χωρίς άλλη καθυστέρηση.

Δημοσιεύθηκε στην Απογευματινή