Το ερώτηµα έχει τεθεί εδώ και πολλά χρόνια, µε αφορµή συνήθως δραµατικές ή κρίσιµες συγκυρίες. Το Σύνταγµα της Ελλάδας προβλέπει επαρκείς θεσµικές εγγυήσεις για το επίπεδο της δηµοκρατίας που θέλουµε; Οι απαντήσεις ποικίλλουν. Οι ενστάσεις στις υπάρχουσες ρυθµίσεις περισσεύουν. Ο πρωθυπουργός κ. Μητσοτάκης δείχνει ότι έχει ισχυρές φιλοδοξίες για τον κύκλο της αναθεώρησης που ξεκινά και αφορά το µέλλον του δηµοκρατικού πολιτεύµατος στην Ελλάδα.

Ουσιαστικά τίθεται στο τραπέζι το ερώτηµα: Τι δηµοκρατία θέλουµε για τις δεκαετίες 2030-2050; Η ανθρωπότητα κινείται σε απροσδιόριστες διαδροµές, µε τη ∆ύση, όπου έχουν τη βάση τους οι δηµοκρατίες, σε βαθιά κρίση. Όχι µόνο προσανατολισµού αλλά και θεσµικών εγγυήσεων. ∆εν είναι µόνον ο νέος πλανήτης των τεχνολογιών του µετα-ανθρώπου αλλά και το γεγονός ότι πιο αυταρχικά και συγκεντρωτικά καθεστώτα διαχείρισης της εξουσίας και λήψης αποφάσεων έρχονται στο προσκήνιο πολύ πιο νοµιµοποιηµένα από την Ασία. Οι λειτουργίες της παραδοσιακού τύπου και οργάνωσης δηµοκρατίας ρεπουµπλικανικής ή αριστοκρατικής -µε τη µορφή της συνταγµατικής µοναρχίας- µπαίνουν στο µικροσκόπιο. Οι τεχνολογίες µπορούν να δώσουν στο δηµοκρατικό πολίτευµα ευκαιρία πλουραλισµού και συµµετοχικότητας µε στοιχεία άµεσης δηµοκρατίας. Οι πολίτες µπορούν να εµπλέκονται διαδικτυακά και µε δηµοψηφίσµατα µέσα στην καθηµερινότητά τους για πολλά ζητήµατα αιχµής και αποφάσεων και όχι µόνο για τα πολιτειακά ή ιστορικού χαρακτήρα διλήµµατα για ένα έθνος.

Η νέα πραγµατικότητα στα µέσα µαζικής συµµετοχής και οι δυνατότητες που εξελίσσονται δίνουν πιο περιοριστικό πεδίο στην αντιπροσωπευτική δηµοκρατία. Οι παρόντες καιροί στη ∆ύση φέρνουν εικόνες για παράδειγµα από την αρχαιότητα. Η δηµοκρατία όπως λειτουργούσε λ.χ. στην εποχή της αρχαίας, αιώνες προ Χριστού, Αθηναϊκής ∆ηµοκρατίας. Οι µορφές του δηµοκρατικού πολιτεύµατος που κινήθηκαν στο πνεύµα και το γράµµα του νόµου, του άγραφου των Άγγλων ή των Συνταγµάτων της Γαλλικής και της Αµερικανικής Επανάστασης και εξελίχθηκαν µέσα από την πολιτειακή συγκρότηση σειράς ευρωπαϊκών εθνών-κρατών, τώρα πλέον δεν επαρκούν ως θεσµικό πλαίσιο. Ή τουλάχιστον δεν πείθουν τις νέες γενιές του διαδικτύου και των κοι νωνικών δικτύων ότι είναι κάτι που τις αφορά. Το ισχύον Σύνταγµα της Ελλάδας είναι ένα «κουρασµένο» θεσµικό πλαίσιο. Η βασική κωδικοποίησή του έχει συµβεί στα µέσα της δεκαετίας του 1970. Οι εµπειρίες πραγµατικότητας που το καθόρισαν αναφέρονται στις δεκαετίες 1950 και 1960. Στα µέσα δηλαδή του προηγούµενου αιώνα. Το πρόβληµα δεν είναι ο χρόνος. Άλλωστε τα ισχυρά Συντάγµατα βασίζονται στο βάθος της παράδοσης που δηµιουργούν. Αλλά ότι στην παρούσα πλέον φάση το µέλλον δείχνει αποκοµµένο από τα ζητούµενα του παρελθόντος. Έστω και αν αυτά αναφέρονται σε κάποιες δεκαετίες πριν. Το άλµα της πραγµατικότητας που εξελίσσεται, είτε συµφωνούµε µε αυτό είτε όχι, είναι που θα καθορίσει τη δηµοκρατία ή το τέλος της.

Το βασικό συνταγµατικό κείµενο εγγυήσεων έχει υποστεί σειρά αναθεωρήσεων. Καµία από αυτές δεν µπορεί να θεωρηθεί δοµική. Όλες υπόκεινται σε καιροσκοπισµούς και συγκυριακούς κοµµατικούς και πολιτικούς συσχετισµούς και σκοπιµότητες βραχύβιου ορίζοντα. Ουσιαστικά το Σύνταγµα της Ελλάδας µοιάζει καταστατικός χάρτης της συνύπαρξης προεστών και διαδικαστικών κανόνων ιεραρχικής καθιέρωσης από την πλευρά των εκάστοτε ελίτ στη λήψη κρατικών αποφάσεων και στην κυκλοφορία τους στην πολιτική ηγεσία. Είναι ένα Σύνταγµα µε όλες τις αναθεωρήσεις του, που δίνει απόλυτη ηγεσία στην εκτελεστική εξουσία. Αυτή καθορίζει ως κοµµατοκρατία το Κοινοβούλιο και διορίζει ή ελέγχει τους δικαστές στο ανώτατο επίπεδό τους. Λειτουργεί δηµοκρατικά µόνον ως προς την επιλογή από τον λαό των κυβερνήσεων και τον καθορισµό του αριθµού των βουλευτών που θα έχουν στο Κοινοβούλιο. Ο λαός δηλαδή προσδιορίζει την ταυτότητα της κοµµατοκρατίας και µόνον.

Είναι ένα Σύνταγµα επί της ουσίας ολιγαρχικό, όπου ακόµη και τον πολιτειακό άρχοντα τον ορίζει η κοινοβουλευτική πλειοψηφία, που εν πολλοίς καθορίζεται η βούλησή της από τον κυβερνήτη-πρωθυπουργό. Το ισχύον Σύνταγµα βοήθησε τα µέγιστα στη σταθερότητα και τον ρεαλισµό της δηµοκρατικής πορείας της χώρας εδώ και µισό αιώνα. Τώρα όµως το στοίχηµα των πολιτικών, των νοµικών και των θεωρητικών είναι αν θα µπορέσουν να δοµήσουν ένα Σύνταγµα για την Ελλάδα που θα αφορά τις γενιές και τις εποχές ύστερα από αυτούς και τη σηµερινή συγκυρία. Πολύ δύσκολη υπέρβαση…

Δημοσιεύθηκε στην Απογευματινή