Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν έκανε την εµφάνισή της στο κοινό µέσα στο καλοκαίρι. Και αποτέλεσε -όπως ήταν προβλεπόµενοένα παγκόσµιο καλλιτεχνικό γεγονός. Άλλωστε ήταν κάτι που είχε προ εξοφληθεί πολλούς µήνες πριν από την πρεµιέρα της, από τις προπωλήσεις εισιτηρίων. Η «Οδύσσεια» του Νόλαν είναι κατ’ αρχάς σινεµά. Ακριβό σινεµά. Η ταινία κόστισε συνολικά (σύµφωνα µε την εταιρεία παραγωγής) περί τα 250.000.000 δολάρια. Έχει γυρισθεί εξ ολοκλήρου, για πρώτη φορά ταινία, σε φιλµ 70 χιλιοστών της IMAX. Τα εξωτερικά πλάνα έχουν εξελιχθεί σε µία σειρά από χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία (Σικελία), το Μαρόκο, η Μάλτα, η Σκωτία (Highlands), η Ισλανδία, η Αυστραλία ή η Ιαπωνία. Ο Νόλαν και το επιτελείο του δεν επιχειρούν µια µυθοπλασία στο πλαίσιο της «Οδύσσειας» του Οµήρου. Λαµβάνουν έρεισµα από το αρχικό έπος για να πλάσουν ένα δικό τους: Μία «Οδύσσεια» που αναφέρεται στο παρόν και το µέλλον της ∆ύσης. Για τον λόγο αυτό η ταινία διχάζει, συζητείται, σοκάρει µε τις αντιλήψεις της συµπερίληψης, την αυτοκριτική για τη δυτική ηγεµονία και τη woke ατζέντα που ενσωµατώνει και προβάλλει. Η Ωραία Ελένη (Λουπίτα Νιάγκο) είναι µαύρη, όπως και η δίδυµη αδελφή της Κλυταιµνήστρα. Την ισορροπία κρατούν σε σχέση µε την «Οδύσσεια» του Οµήρου η Πηνελόπη (Αν Χαθαγουέι) ή η Καλυψώ (Σαρλίζ Θερόν).

Ο Οδυσσέας (Ματ Ντέιµον) του Νόλαν είναι πολύ διαφορετικός από τον Οδυσσέα του Οµήρου. Είναι βαθιά µελαγχολικός ήρωας. Προβληµατισµένος και αυτοκριτικός για επιλογές του. Το αποτέλεσµα των παρεµβάσεών του έφερε το τέλος του πολέµου στην Τροία. ∆εν είναι µόνον ο πολυµήχανος Οδυσσέας που τροπαιούχος προσπαθεί να επιστρέψει στην πατρίδα του, την οικογένειά του, τη βάση του. Ο ∆ούρειος Ίππος στη σκέψη του βαραίνει ως ύβρις έναντι της επαναλαµβανόµενης, αφετηριακής αξίας στην ταινία του Νόλαν. Του «νόµου του ∆ία». Της φιλοξενίας, της υποδοχής και του σεβασµού στην ηθική τάξη της αλληλεγγύης. Το τέχνασµα, η νίκη, η σφαγή, η ύβρις προς τους θεούς είναι συναφή µε την παρακµή της ∆ύσης στην «Οδύσσεια» του Νόλαν.

Για τον λόγο αυτό ήδη στην Αµερική έχει ξεσπάσει διχασµός σχετικά µε τα µηνύµατα της ταινίας µεταξύ των οπαδών της «MAGA» και του κύκλου Τραµπ και των ∆ηµοκρατικών – ακραία φιλελεύθερων της συµπερίληψης και της woke κουλτούρας. Η «Οδύσσεια» του Οµήρου βλέπει, µέσα από τις ραψωδίες που απαγγέλλονταν σε δηµόσια θέα, τη λάµψη ενός επερχόµενου νικηφόρου πολιτισµού, που στο βάθος των αιώνων ορίσθηκε ως ∆ύση. Ο Νόλαν και η δική του παρέα γράφουν µία «Οδύσσεια» στην παρακµή αυτού του πολιτισµού, όπως οµολογεί εν µέσω µνηστήρων η Πηνελόπη ή και η κατάληξη της ταινίας. Όταν µέσα σε ένα ιδιότυπα περίλαµπρο περιβάλλον για τα δεδοµένα της ταινίας ο Οδυσσέας αφήνει στον θρόνο της Ιθάκης τον άχρωµο Τηλέµαχο και συνοδευόµενος από την Πηνελόπη παίρνουν τη θάλασσα, δυτικά, για να τιµήσουν τους νεκρούς του πολέµου αλλά και την πορεία προς την πατρίδα. Κάτι σαν προσδοκία δηλαδή ανάκτησης της ηθικής από τη ∆ύση.

Στην Ελλάδα συζητείται εν πολλοίς η «Οδύσσεια» του Νόλαν ως προς τη συνέπειά της µε την «Οδύσσεια» του Οµήρου. Αυτό είναι άδικο. Είναι δύο διαφορετικά έπη. Είναι δύο πολύ µακρινές µεταξύ τους εποχές. Η µία όµως αναφέρεται στην άλλη. Για τον λόγο αυτό τόσο πολλοί άνθρωποι έσπευσαν να προµηθευθούν αντίτυπο της «Οδύσσειας» του Οµήρου, αφού είδαν την «Οδύσσεια» του Νόλαν. Στη ∆ύση ακόµη αναζητούµε το φως µέσα στο λυκόφως της παρακµής µας και αυτό είναι κοινός τόπος ανάµεσα στο έπος µε την υπογραφή του Οµήρου και το έπος του Νόλαν. Ο Οδυσσέας µε την έννοια αυτή παραµένει ζωντανός...

Δημοσιεύθηκε στην Απογευματινή