Η πολιτική εμπειρία στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς δείχνει με σταθερό τρόπο ότι οι κοινωνίες δεν κινητοποιούνται πρωτίστως από προγράμματα και διακηρύξεις αλλά από πρόσωπα που αποκτούν εμπιστοσύνη, κύρος και πολιτικό βάρος. Όσο και αν αυτό συχνά ενοχλεί όσους επιμένουν στη θεωρητική υπεροχή των κομματικών θέσεων, η πραγματικότητα είναι πιο απλή και πιο σκληρή: οι εκλογές κρίνονται από ηγεσίες.

Η πρόσφατη επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα επαναφέρει τη συζήτηση για τον ρόλο του προσώπου στην πολιτική. Σε έναν χώρο όπως η Αριστερά, που παραδοσιακά δίνει έμφαση στο πρόγραμμα και στη συλλογικότητα, αποδεικνύεται ότι χωρίς ισχυρό ηγετικό κέντρο, ακόμη και οι πιο συγκροτημένες πολιτικές θέσεις δυσκολεύονται να αποκτήσουν κοινωνική απήχηση.

Η πορεία της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ είναι χαρακτηριστική. Η Νέα Δημοκρατία δεν θα είχε την ιστορική της ταυτότητα χωρίς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, όπως και το ΠΑΣΟΚ δεν θα είχε συγκροτηθεί ως μαζικό λαϊκό κόμμα χωρίς τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ειδικά για τη Νέα Δημοκρατία, είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης προερχόταν πολιτικά από τον χώρο του Κέντρου και όχι από τη σκληρή παραδοσιακή Δεξιά. Παρ’ όλα αυτά, κατάφερε να ηγηθεί ενός κεντροδεξιού κόμματος και να το οδηγήσει σε ιστορικά υψηλά ποσοστά. Αντίστοιχα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με φιλελεύθερο και εκσυγχρονιστικό στίγμα, εξελίχθηκε στον μακροβιότερο πρωθυπουργό της παράταξης, επιβεβαιώνοντας ότι η ηγεσία και το πρόσωπο καθορίζουν την εκλογική δυναμική περισσότερο από τις εσωκομματικές ταυτότητες.

Στο ΠΑΣΟΚ ο Κώστας Σημίτης, με σαφώς διαφορετικό πολιτικό ύφος από τον Ανδρέα Παπανδρέου, ανέλαβε σε μια κρίσιμη καμπή και κατάφερε να διατηρήσει την ισχύ του κόμματος. Αντίθετα, ο Γιώργος Παπανδρέου, παρά τη μεγάλη αρχική εμπιστοσύνη, δεν κατάφερε να αποτρέψει τη ραγδαία πτώση της παράταξης.

Στους μικρότερους πολιτικούς σχηματισμούς η Ελληνική Λύση του Κυριάκου Βελόπουλου και η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου αποτελούν ενδεικτικά παραδείγματα κομμάτων που στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά στην προσωπική πολιτική τους ταυτότητα. Εξαίρεση αποτελεί το ΚΚΕ, όπου η συλλογικότητα υπερβαίνει το πρόσωπο, αν και ακόμη και εκεί ιστορικές φυσιογνωμίες όπως ο Χαρίλαος Φλωράκης άφησαν ισχυρό αποτύπωμα. Η ουσία όμως παραμένει: οι πολίτες εμπιστεύονται πρόσωπα για να κυβερνήσουν, όχι κείμενα προγραμμάτων που συχνά δεν έχουν ούτε εφαρμογή ούτε κοστολόγηση. Τα προγράμματα αποκτούν αξία μόνο όταν ενσαρκώνονται από ηγεσίες που μπορούν να τα επιβάλουν στην πράξη και να τα μετατρέψουν σε πολιτική πραγματικότητα.

Όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Χαρίλαος Φλωράκης «η κάλπη είναι γκαστρωμένη». Και ακριβώς επειδή το αποτέλεσμά της είναι πάντα απρόβλεπτο, αυτό που τελικά μετρά δεν είναι οι διακηρύξεις αλλά η εμπιστοσύνη στο πρόσωπο που ζητά την εξουσία.

Στις επόμενες εκλογές η μάχη θα είναι ξανά πρωτίστως μάχη προσώπων. Και οι συγκρίσεις από τους πολίτες εκεί θα γίνουν. Όπως επίσης και στο αποτύπωμα όποιων προσώπων από αυτά κατάφεραν να κυβερνήσουν και να αποδείξουν σε ποιο βαθμό τα προεκλογικά λόγια τους έγιναν και μετεκλογικά έργα.

Δημοσιεύθηκε στην Απογευματινή