Γιατί οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν άνοια; Τι εξετάζουν οι ειδικοί
Τι έδειξε η μελέτη ιατρικών κειμένων;
Νέα επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει ότι η άνοια ήταν σπάνια στην αρχαία Ελλάδα, παρότι άλλοι πολιτισμοί την καταγράφουν
Η άνοια αποτελεί σήμερα μία από τις πιο διαδεδομένες νευροεκφυλιστικές παθήσεις παγκοσμίως, επηρεάζοντας πάνω από 55 εκατομμύρια ανθρώπους. Ωστόσο, πρόσφατη επιστημονική έρευνα φέρνει στο φως ένα εντυπωσιακό εύρημα: οι αρχαίοι Έλληνες σπάνια εμφάνιζαν συμπτώματα αυτής της ασθένειας, παρά το γεγονός ότι πολλοί έφταναν σε προχωρημένη ηλικία. Το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς ένας πολιτισμός με τόσο εξελιγμένη ιατρική γνώση δεν κατέγραψε ποτέ μια πάθηση που σήμερα θεωρείται αναπόσπαστο κομμάτι της γήρανσης.
Διαβάστε: Το βούρτσισμα των δοντιών έως και τρεις φορές την ημέρα μπορεί να καταπολεμήσει την άνοια
Η άνοια, όπως την κατανοούμε σήμερα, προκαλείται από ανώμαλη συσσώρευση συγκεκριμένων πρωτεϊνών γύρω από τα εγκεφαλικά κύτταρα. Αυτή η διαδικασία εξελίσσεται με την πάροδο των ετών και οδηγεί σε προοδευτική απώλεια μνήμης και γνωστικών λειτουργιών. Παλαιότερες μελέτες είχαν αποδείξει ότι η νόσος υπήρχε σε άλλους αρχαίους πολιτισμούς, με τους Αιγύπτιους να καταγράφουν περιπτώσεις εξασθένισης μνήμης σε γηρασμένους ανθρώπους.
Τα κείμενα που μελετήθηκαν καλύπτουν μια εκτεταμένη χρονική περίοδο, από τον 8ο αιώνα π.Χ. έως τον 3ο αιώνα μ.Χ. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται έργα του Ιπποκράτη και των μαθητών του, που αποτελούν τους θεμελιωτές της δυτικής ιατρικής. Οι αρχαίοι γιατροί κατέγραφαν με λεπτομέρεια διάφορες παθήσεις που συνδέονταν με την ηλικία των 60 ετών και άνω.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα διαθέσιμα στοιχεία αφορούν κυρίως τις ανώτερες κοινωνικές τάξεις. Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για το προσδόκιμο ζωής των σκλάβων ή των μελών κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων της εποχής.
Η σύγκριση με την αρχαιότητα εγείρει σημαντικά ερωτήματα. Αν η άνοια ήταν πράγματι τόσο σπάνια στην αρχαία Ελλάδα, ποιοι παράγοντες την καθιστούν τόσο συχνή σήμερα; Η απάντηση μπορεί να κρύβεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, διατροφικές συνήθειες ή τον σύγχρονο τρόπο ζωής που διαφέρει ριζικά από εκείνον της αρχαιότητας.
Διαβάστε: Το βούρτσισμα των δοντιών έως και τρεις φορές την ημέρα μπορεί να καταπολεμήσει την άνοια
Η σχέση μεταξύ γήρανσης και νοητικής εξασθένισης
Ο ανθρώπινος οργανισμός αντιμετωπίζει το γήρας ως φυσικό αντίπαλο από την εμφάνιση του είδους μας. Κάθε χειμώνας και κάθε καλοκαίρι που περνά αφήνει τα σημάδια του στο σώμα και το μυαλό. Θα περίμενε κανείς ότι όσοι άνθρωποι ζούσαν αρκετά χρόνια στην αρχαιότητα θα αντιμετώπιζαν τις ίδιες συνέπειες που βλέπουμε σήμερα στους ηλικιωμένους.Η άνοια, όπως την κατανοούμε σήμερα, προκαλείται από ανώμαλη συσσώρευση συγκεκριμένων πρωτεϊνών γύρω από τα εγκεφαλικά κύτταρα. Αυτή η διαδικασία εξελίσσεται με την πάροδο των ετών και οδηγεί σε προοδευτική απώλεια μνήμης και γνωστικών λειτουργιών. Παλαιότερες μελέτες είχαν αποδείξει ότι η νόσος υπήρχε σε άλλους αρχαίους πολιτισμούς, με τους Αιγύπτιους να καταγράφουν περιπτώσεις εξασθένισης μνήμης σε γηρασμένους ανθρώπους.
Τι αποκάλυψε η νέα επιστημονική μελέτη
Η πρόσφατη έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Journal of Alzheimer's Disease, εξέτασε συστηματικά αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά ιατρικά κείμενα. Οι ερευνητές αναζήτησαν αναφορές σε νοητική φθορά και συμπτώματα που θα μπορούσαν να συνδεθούν με την άνοια. Τα αποτελέσματα ήταν εκπληκτικά: η ασθένεια φαίνεται να ήταν εξαιρετικά σπάνια πριν από 2.000 έως 2.500 χρόνια.Τα κείμενα που μελετήθηκαν καλύπτουν μια εκτεταμένη χρονική περίοδο, από τον 8ο αιώνα π.Χ. έως τον 3ο αιώνα μ.Χ. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται έργα του Ιπποκράτη και των μαθητών του, που αποτελούν τους θεμελιωτές της δυτικής ιατρικής. Οι αρχαίοι γιατροί κατέγραφαν με λεπτομέρεια διάφορες παθήσεις που συνδέονταν με την ηλικία των 60 ετών και άνω.
Ποιες ασθένειες καταγράφονταν στην αρχαιότητα
Οι αρχαίοι Έλληνες ιατροί ήταν εξαιρετικά προσεκτικοί παρατηρητές και κατέγραφαν συστηματικά τα συμπτώματα των ασθενών τους. Στα ιατρικά κείμενα της εποχής υπάρχουν πολυάριθμες αναφορές σε προβλήματα υγείας που συνδέονταν με την προχωρημένη ηλικία. Η κώφωση, η ζάλη και οι πεπτικές διαταραχές περιγράφονται αναλυτικά ως κοινά φαινόμενα στους εξηντάρηδες και μεγαλύτερους. Ωστόσο, η απουσία αναφορών στην απώλεια μνήμης ως χρόνιας κατάστασης είναι εντυπωσιακή. Παρά την προσοχή στη λεπτομέρεια που χαρακτήριζε την αρχαία ελληνική ιατρική, δεν υπάρχουν περιγραφές συμπτωμάτων που να μοιάζουν με αυτά της άνοιας όπως την γνωρίζουμε σήμερα.Το προσδόκιμο ζωής στην αρχαία Ελλάδα
Μια συνηθισμένη παρανόηση είναι ότι οι άνθρωποι στην αρχαιότητα πέθαιναν πολύ νέοι. Πράγματι, το μέσο προσδόκιμο ζωής κυμαινόταν μεταξύ 20 και 35 ετών, όπως αποκαλύπτουν ευρήματα από νεκροταφεία και τάφους αρχόντων. Αυτός ο αριθμός όμως επηρεάζεται σημαντικά από την υψηλή βρεφική και παιδική θνησιμότητα. Όσοι επιβίωναν της παιδικής ηλικίας είχαν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να φτάσουν σε προχωρημένη ηλικία. Ιστορικά αρχεία δείχνουν ότι συγκεκριμένοι πολιτικοί ρόλοι ανατίθεντο αποκλειστικά σε πολίτες που είχαν ξεπεράσει τα 40 έτη. Επιπλέον, υπάρχουν καταγεγραμμένες περιπτώσεις ανθρώπων που έφτασαν ακόμη και τα 100 χρόνια.Αξίζει να σημειωθεί ότι τα διαθέσιμα στοιχεία αφορούν κυρίως τις ανώτερες κοινωνικές τάξεις. Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για το προσδόκιμο ζωής των σκλάβων ή των μελών κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων της εποχής.
Σύγχρονη προοπτική της άνοιας
Σήμερα η άνοια αποτελεί μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας. Περισσότερα από 55 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως ζουν με κάποια μορφή της νόσου, ενώ κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται σχεδόν 10 εκατομμύρια νέα περιστατικά. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής στις σύγχρονες κοινωνίες έχει οδηγήσει σε δραματική αύξηση των κρουσμάτων.Η σύγκριση με την αρχαιότητα εγείρει σημαντικά ερωτήματα. Αν η άνοια ήταν πράγματι τόσο σπάνια στην αρχαία Ελλάδα, ποιοι παράγοντες την καθιστούν τόσο συχνή σήμερα; Η απάντηση μπορεί να κρύβεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, διατροφικές συνήθειες ή τον σύγχρονο τρόπο ζωής που διαφέρει ριζικά από εκείνον της αρχαιότητας.
