Η Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων αποτελεί μια ξεχωριστή εκκλησιαστική ακολουθία που τελείται κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Σε αντίθεση με τη συνήθη Θεία Λειτουργία, δεν πραγματοποιείται καθαγιασμός των Τιμίων Δώρων κατά τη διάρκειά της, καθώς τα Άγια Δώρα έχουν ήδη αγιαστεί σε προηγούμενη λειτουργία.

Διαβάστε: Κι όμως η Σαρακοστή δεν κρατάει μόνο 40 μέρες - Πόσες μέρες νηστεύουμε


Τι είναι η Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων

Στην ιδιαίτερη αυτή ακολουθία δεν συντελείται η μεταβολή του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Τα Τίμια Δώρα βρίσκονται ήδη έτοιμα, έχοντας αγιαστεί κατά την προηγούμενη Κυριακάτικη Θεία Λειτουργία. Ο ιερέας απλώς τα προσφέρει προς μετάληψη στους πιστούς που επιθυμούν να κοινωνήσουν.

Κάθε Κυριακή, ο ιερέας κόβει από το πρόσφορο τον Αμνό, το τετράγωνο τμήμα της σφραγίδας όπου αναγράφεται ΙΣ ΧΣ ΝΙ ΚΑ, και το τοποθετεί στο ιερό Δισκάριο. Κατά τη στιγμή του «Σε υμνούμεν», το κομμάτι αυτό του άρτου μεταβάλλεται μέσω της ευλογίας του ιερέα σε Σώμα του Κυρίου, ενώ ο οίνος στο ιερό Ποτήριο γίνεται Αίμα του Κυρίου.


Πώς προετοιμάζονται τα Προηγιασμένα Δώρα

Κατά τη διάρκεια της πένθιμης περιόδου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, η διαδικασία διαφοροποιείται. Ο ιερέας δεν κόβει ένα μόνο τεμάχιο από τη σφραγίδα του προσφόρου, αλλά περισσότερα, συνήθως τρία, ανάλογα με τον αριθμό των Λειτουργιών Προηγιασμένων που θα τελέσει την επόμενη εβδομάδα.

Τα τεμάχια αυτά, που κόβονται από διαφορετικά πρόσφορα, ευλογούνται κατά την ώρα του καθαγιασμού και μεταβάλλονται σε Σώμα Χριστού. Το ένα χρησιμοποιείται για τη θεία Μετάληψη της ίδιας ημέρας, ενώ τα υπόλοιπα εμβαπτίζονται στο ιερό Ποτήριο με το Άγιο Αίμα και φυλάσσονται σε ειδικό κιβώτιο, το Ιερό Αρτοφόριο. Εκεί διατηρούνται για τις Λειτουργίες Προηγιασμένων Δώρων που θα πραγματοποιηθούν εντός της εβδομάδας.


Πότε τελείται η Λειτουργία των Προηγιασμένων

Η συγκεκριμένη λειτουργία συνδέεται με τον Εσπερινό, καθώς παραδοσιακά τελείται το απόγευμα. Αυτό καθιερώθηκε επειδή οι πρώτοι Χριστιανοί κατά τις ημέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής παρέμεναν τελείως άσιτοι μέχρι τις εσπερινές ώρες. Έτσι μπορούσαν να εκκλησιαστούν και να κοινωνήσουν κατά το απόγευμα. Σήμερα, η Λειτουργία των Προηγιασμένων τελείται συνηθέστερα τις πρωινές ώρες για τη διευκόλυνση των πιστών, αν και εξακολουθεί να τελείται και το απόγευμα σε ορισμένες εκκλησίες.

Η ακολουθία αυτή δεν έχει τον πανηγυρικό και θριαμβευτικό χαρακτήρα των άλλων λειτουργιών. Αντίθετα, κυριαρχεί το πένθιμο και κατανυκτικό στοιχείο, σε αρμονία με το πνεύμα της νηστείας.


Ποιες ημέρες τελείται η Λειτουργία Προηγιασμένων Δώρων

Η Λειτουργία των Προηγιασμένων τελείται όλες τις Τετάρτες και Παρασκευές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα πραγματοποιείται μόνο τις τρεις πρώτες ημέρες: Μεγάλη Δευτέρα, Μεγάλη Τρίτη και Μεγάλη Τετάρτη. Επιπλέον, τελείται και κατά τις ημέρες εορτών που εμπίπτουν εντός της περιόδου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Δεν τελείται κατά τα Σάββατα και τις Κυριακές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, καθώς αυτές τις ημέρες πραγματοποιείται η συνήθης Θεία Λειτουργία. Ο ιερέας, ακόμα κι αν κρατήσει ονόματα πιστών, δεν τα μνημονεύει στην Πρόθεση κατά τη Λειτουργία Προηγιασμένων, αλλά τα αφήνει για τη λειτουργία του Σαββάτου ή της Κυριακής. Επίσης, κατά τη Λειτουργία των Προηγιασμένων δεν τελούνται μνημόσυνα.