Το ημερολόγιο έδειχνε 23 Αυγούστου 1982 και πρωθυπουργός της χώρας ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο οποίος είχε αναλάβει τα ηνία της εξουσίας τον Οκτώβριο του 1981 έχοντας ως κεντρικό σύνθημα την «Αλλαγή». Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε δεσμευθεί ότι η κυβέρνησή του θα έκανε πράξη μία σειρά από νομοθετικές πρωτοβουλίες όπερ και εγένετο. Από τα πρώτα νομοθετήματα ήταν και η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης. Με αυτό τον τρόπο θα έμπαινε οριστικό τέλος στα τραύματα που είχε αφήσει στην ελληνική κοινωνία ο εμφύλιος πόλεμος (1946 - 1949).

Έτσι λοιπόν στις 17 Αυγούστου ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ βρέθηκε στο βήμα της Ολομέλειας της Βουλής δίνοντας το έναυσμα για τη συζήτηση ενός κρίσιμου νομοσχεδίου. Μάλιστα η συγκεκριμένη ημερομηνία δεν είχε επιλεγεί τυχαία. Τότε συμπληρώνονταν 38 χρόνια από το Μπλόκο της Κοκκινιάς. «Σαν σήμερα, πριν από 38 χρόνια, 138 παλικάρια εκτελέστηκαν στη μάνδρα της Κοκκινιάς. Τον κρότο των πυροβόλων κάλυπτε ο εθνικός μας ύμνος» είχε αναφέρει στην ομιλία του. Μέχρι τότε αυτό που ίσχυε ήταν ότι οι ταγματασφαλίτες αλλά και οι δωσίλογοι που έδρασαν στα χρόνια της Κατοχής είχαν αναγνωριστεί από τη χούντα ως... αντιστασιακοί, ενώ όσοι έκαναν πραγματική αντίσταση και έδωσαν ακόμα και τη ζωή τους για την ελευθερία παρέμεναν στο περιθώριο της Ιστορίας.

Η συγκεκριμένη συνεδρίαση ήταν η απαρχή για την Εθνική Συμφιλίωση που επιτεύχθηκε στα τέλη της δεκαετίας του '80 χάρη στο νομοσχέδιο που ψηφίστηκε από την συγκυβέρνηση ΝΔ - Συνασπισμού και είχε ως εισηγητή τον αείμνηστο Παύλο Μπακογιάννη. Μετά την πτώση της χούντας ο «Εθνάρχης» Κωνσταντίνος Καραμανλής παρά το γεγονός ότι είχε αναγνωρίσει τη νομιμότητα του ΚΚΕ δεν είχε προχωρήσει όμως στην αναίρεση των χουντικών νομοθετημάτων. Το κλίμα στη Βουλή ήταν πανηγυρικό και ταυτόχρονα βαρύ. Τα θεωρεία γεμάτα, τα έδρανα επίσης.

Παπανδρέου: Στόχος του νομοσχεδίου η εθνική ενότητα

Μιλώντας στην Ολομέλεια ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε δηλώσει ότι «ο στόχος του νομοσχεδίου είναι η εθνική ενότητα». «Ήλθε τώρα η ώρα δίπλα στους ήρωες του 1821, να τοποθετήσουμε στην εθνική μας μνήμη ενωμένους αυτούς που έπεσαν στο 1940-1944. Τα στρατευμένα παιδιά του λαού που έγραψαν σελίδες δόξας στον μεγάλο αμυντικό πόλεμο. (…) Αυτούς επίσης που συνέχισαν τον αγώνα στα βουνά και στις πόλεις, φτιάχνοντας ένα μαζικό λαϊκό κίνημα με πολυβόλα και συλλαλητήρια με περιφρόνηση προς τον θάνατο, με πάθος για τη λευτεριά, με άμετρη αυτοθυσία, άνδρες και γυναίκες στην Πίνδο και στη Ρούμελη, στον Γοργοπόταμο, στην Αθήνα, στην Κοκκινιά, στο Χαϊδάρι, στην Καισαριανή, στα Καλάβρυτα, στο Δίστομο, στις πόλεις, στα χωριά, στην Ελλάδα, στη Μέση Ανατολή, στα γερμανικά στρατόπεδα. (…) Η κυβέρνηση της Ελλάδας επιτελεί σήμερα με ευλάβεια το καθήκον της. Εγώ ως Έλληνας σήμερα αισθάνομαι υπερήφανος» είχε υποστηρίξει ακόμα.



Αβέρωφ: Το Εθνος θα χάσει τη φυσιογνωμία του

Η ΝΔ με τον Ευάγγελο Αβέρωφ στην ηγεσία δεν συναίνεσε στο νομοσχέδιο ενώ κατά τη διάρκεια της ομιλίας του είχε υποστηρίξει ότι «με το νομοσχέδιο αυτό, δίνεται συγχωροχάρτι στο κομμουνιστικό κόμμα». Πιο συγκεκριμένα είχε τονίσει ότι «η πορεία του έθνους δεν μπορεί να στηρίζεται στο ψέμα και μάλιστα στο δολιότατο ψέμα. Γιατί έτσι το έθνος θα χάσει τη φυσιογνωμία του. (…) Γιατί εκείνο που ουσιαστικά αναγνωρίζει και τιμά σήμερα η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ δεν είναι η Αντίσταση, είναι η κατοχική δράση του κομμουνιστικού κόμματος. (…) Να τιμηθούν και να βραβευθούν όχι οργανώσεις ως σύνολα, αλλά μέλη τους ως άτομα. Τα μέλη τους εκείνα που έκαμαν αντίσταση χωρίς να εκτελέσουν Έλληνες, χωρίς να επιδιώξουν την κατάλυση της δημοκρατίας στην Ελλάδα. Το αντίθετο είναι κραυγαλέο άδικο, είναι έντονα αντεθνικό…

(…)Από αναμφισβήτητα στοιχεία προκύπτει ότι στην αρχή μικρές αντάρτικες ομάδες, που συνήθως είχαν επικεφαλής μονίμους αξιωματικούς, λαμπρά παλικάρια του Ελληνοϊταλικού πολέμου, εξοντώθηκαν από τον ΕΛΑΣ μόλις βγήκαν στο βουνό. (…) Πάμπολλες υπήρξαν ακόμα οι περιπτώσεις της εκτελέσεως πολιτών και ιδίως δασκάλων και παπάδων που σε χωριά και κωμοπόλεις ήταν τα στέκια των πιο σημαντικών εθνικοφρόνων ανταρτικών οργανώσεων. (…) Γνωρίζουμε τα δραματικά περιστατικά του χαμού των. Πολλοί γνωρίζουν τις ανατριχιαστικές λεπτομέρειες της σφαγής στο Κλίμα Δωρίδος των παλικαριών του αδικοσκοτωμένου αψόγου δημοκράτου συνταγματάρχου Ψαρρού. Άλλοι περισσότεροι γνωρίζουν τη φρίκη της διμέτωπης μάχης της Νεράιδας…”.


Το χρονοντούλαπο της Ιστορίας

Ο Ανδρέας Παπανδρέου σήκωσε το γάντι απαντώντας του ότι «με τη σημερινή σας πράξη, θέσατε τη Νέα Δημοκρατία στα χρονοντούλαπα της Ιστορίας». Ακολούθως ο Ευάγγελος Αβέρωφ έσπευσε να απαντήσει στα πυρά του τότε πρωθυπουργού και στη συνέχεια μαζί με τους υπόλοιπους «γαλάζιους» βουλευτές αποχώρησαν από την Ολομέλεια.



Η στάση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου

Ωστόσο ένας μόνο βουλευτής της ΝΔ παρέμεινε στη θέση του. Ο λόγος για τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, τον τελευταίο προδικτατορικό πρωθυπουργό, ο οποίος όχι μόνο δεν ακολούθησε τους «γαλάζιους» συναδέλφους του αλλά παρέμεινε στην αίθουσα και έδωσε θετική ψήφο στο νομοσχέδιο.  «Εκφράζω τη θλίψη μου για τη στάση της ΝΔ. Αν έμενε στην αίθουσα ίσως αυτά που θα έλεγα να επιδρούσαν στη συνείδηση μερικών βουλευτών της. (…) Δεν είναι νοητό να έχουν αναγνωρισθεί οι άλλες οργανώσεις και να μην αναγνωρίζεται το ΕΑΜ, που ήταν η μεγαλύτερη και πιο μαζική και που είχα σαν πιο μαζική τα πιο πολλά θύματα και τις πιο πολλές απώλειες.



(…)Υπάρχουν οι πονεμένοι, υπάρχουν οι πενθούντες, και δεν μπορούμε να τους πούμε να ξεχάσουν, είτε ανήκουν στη μία παράταξη είτε στην άλλη.(…) αλλά μπορούμε εμείς όλοι να θέσουμε σε δεύτερη μοίρα αυτήν την κακή πλευρά της ιστορίας, αυτές τις ηθικές τραγωδίες, και να τοποθετήσουμε πάνω απ’ όλα την αναγνώριση των ηρωισμών και των αυτοθυσιών εκείνων, που σε οποιαδήποτε οργάνωση κι αν άνηκαν, ή και ως άτομα αν πολέμησαν, χαρακτήρισαν με τις θυσίες και τους ηρωισμούς τους την μεγάλη εκείνη περίοδο των ετών 1941-1944» είχε υπογραμμίσει ο τότε βουλευτής της ΝΔ.

Αλλες ομιλίες που είχαν ξεχωρίσει ήταν αυτές του ιστορικού στελέχους της Αριστεράς Μανώλη Γλέζου αλλά και του Γεωργίου Μαύρου. O Μανώλης Γλέζος, προβάλλοντας την ανάγκη της εθνικής συμφιλίωσης είχε αναφέρει ότι «απευθύνομαι στους συναδέλφους βουλευτές Νέας Δημοκρατίας, που λείπουν από την αίθουσα. Σήμερα κάναμε μία τελετουργία. Είναι λυπηρό που απουσίασαν. Γνωρίζω ότι και στο κόμμα τους υπάρχουν βουλευτές που συμμετείχαν στον εθνικό-απελευθωρτικό αγώνα. Αλλά η κομματική τους εντολή δεν τους άφησε να είναι εδώ. Κάποτε θα το αναγνωρίσουν. Θέλω να τους πω: Ελάτε να θάψουμε το μίσος!. (…) Η ΕΔΑ συγχαίρει τον πρωθυπουργό, τον υπουργό Εσωτερικών για την αναγνώριση. Από την πλευρά μου νιώθω κάπως περίεργα. Ζω… κατά λάθος. Δεν ξέρω αν μιλάω με τη δική μου φωνή ή με τη φωνή των χιλιάδων αγωνιστών…».

«Το ζήτησα στη Βουλή του 1947. Μέσα στον Εμφύλιο. Για να το πει κανείς τότε χρειαζόταν κάποιο θάρρος. Ήμουν νέος βουλευτής. Μιλώντας από το βήμα είπα ότι για τα μεγάλα θέματα που διχάζουν τον λαό πρέπει να πάρουμε γενναία μέτρα. Τα προβλήματα αυτά δεν λύνονται με στρατοδικεία. Η Βουλή με το άκουσμα αυτών των λόγων εξαγριώθηκε. Ζητήθηκε η παραπομπή μου σε ειδικό δικαστήριο για άρση της ασυλίας και ηθική αυτουργία φόνων. Το πρότεινε ένας διακεκριμένος βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας. Μετά μου είπε πως μετάνιωσε» είχε τονίσει ο Γεώργιος Μαύρος.

Φλωράκης: Η αντίσταση βαφτίστηκε «προδοσία» και «έγκλημα»

Ο τότε γ.γ του ΚΚΕ Χαρίλαος Φλωράκης είχε δηλώσει από το βήμα της Βουλής ότι  «(…) ο πατριωτισμός, η αντίσταση στους ξένους επιδρομείς και κατακτητές, η προδοσία, η συνεργασία με αυτούς, είχαν, έχουν και θα έχουν την ίδια σημασία σε όλους τους λαούς ανεξάρτητα απ’ το κοινωνικοπολιτικό καθεστώς. Στη χώρα μας οι ηθικές αυτές αξίες και έννοιες ανατράπηκαν. Η αντίσταση βαφτίστηκε “προδοσία” και “έγκλημα”. Η συνεργασία και ο δοσιλογισμός βαφτίστηκαν “πατριωτισμός”, η αποχή, το δόγμα να σηκώνουμε τα χέρια ψηλά, ονομάστηκε “σωφροσύνη” και όλα αυτά γενικά αποδόθηκαν στη λέξη “εθνικοφροσύνη”. (…) Και δεν είναι τυχαίοι ότι οι τίμιοι, πραγματικοί εθνικόφρονες αστοί αποποιήθηκαν και την απορρίπτουν αυτήν την ορολογία.



Προ ολίγου το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας αποχώρησε από τη συζήτηση. Ίσως να ήταν μία ευκαιρία να μας δείξει ότι το κόμμα αυτό ήταν κάτι το άλλο. Την ευκαιρία αυτή την έχασε. Οφείλω όμως να ομολογήσω ότι η αποχώρησή τους έχει μια λογική και μια συνέπεια, γιατί, πώς να το κάνουμε, η άρχουσα τάξη, τα συμφέροντα της οποίας πολιτικά εκφράζει ήταν απούσα από την εθνική αντίσταση και ένα σημαντικό τμήμα της συνεργάστηκε -από τα σπλάχνα αυτής της άρχουσας τάξης δόθηκαν οι κουίσλιγκ πρωθυπουργοί, από αυτούς διατέθηκαν στη διάθεση των κατακτητών οι κρατικοί μηχανισμοί… (…) Και δεν δίνεται συγχωροχάρτι στο ΚΚΕ με αυτό το νομοσχέδιο γιατί πρώτα πρώτα το ΚΚΕ δεν έχει καμία ανάγκη για τέτοιο συγχωροχάρτι. Δεν βαρύνεται ούτε με συνεργασία με τους κατακτητές ούτε με προδοσίες. Το βάρος του ήταν ότι ήταν από τους πρωτοπόρους της οργάνωσης της Εθνικής Αντίστασης. Συγχωροχάρτι πρέπει να ζητήσει η Νέα Δημοκρατία και η παράταξη την οποία εκπροσωπεί.

Τελικά το νομοσχέδιο της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ το οποίο μεταξύ άλλων περιελάμβανε την καθιέρωση της επετείου ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάµου ως ηµέρας εορτασµού της Εθνικής Αντίστασης, την ανέγερση σχετικού µνηµείου της στον Γοργοπόταµο, την κατάργηση των ευνοϊκών προς τους Ταγματασφαλίτες νοµοθετικών διαταγµάτων της χούντας αλλά και προβλέψεις που σχετίζονταν με μέτρα σε υλικό επίπεδο, όπως η καταβολή συντάξεων στους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και την επιστροφή των πολιτικών προσφύγων από το εξωτερικό πέρασε με τις ψήφους του ΠΑΣΟΚ, του ΚΚΕ και του Παναγιώτη Κανελλόπουλου στις 23 Αυγούστου.