Για χιλιετίες, οι άνθρωποι που ζουν στα υψηλά υψόμετρα των Άνδεων της Αργεντινής καταναλώνουν πόσιμο νερό που θα μπορούσε να αποβεί μοιραίο για τους περισσότερους. Το αρσενικό που υπάρχει φυσικά στο ηφαιστειακό υπόστρωμα της περιοχής διαρρέει στα υπόγεια ύδατα, μολύνοντας την τοπική υδροδότηση με επίπεδα του τοξικού μεταλλοειδούς που θα αποτελούσαν σοβαρό κίνδυνο για τον υπόλοιπο πληθυσμό του πλανήτη. Ωστόσο, μια ομάδα ανθρώπων στη βόρεια Αργεντινή φαίνεται να έχει αποκτήσει ένα ασυνήθιστο γενετικό πλεονέκτημα μέσω της φυσικής επιλογής.

Διαβάστε: ΗΠΑ: Οι επιστήμονες ανακάλυψαν τον πρώτο φρουτοφάγο "κοτοδεινόσαυρο"


Η ανακάλυψη της γενετικής παραλλαγής των ανθρώπων στις Άνδεις

Σύμφωνα με ανάλυση DNA ανθρώπων από τη δυτική Νότια Αμερική, ένας πληθυσμός στις Άνδεις της Αργεντινής φέρει μια γενετική παραλλαγή που πιθανότατα τους βοηθά να μεταβολίζουν το αρσενικό με μεγαλύτερη ασφάλεια. Οι ερευνητές που διεξήγαγαν τη μελέτη το 2015, με επικεφαλής τους εξελικτικούς βιολόγους Carina Schlebusch και Lucie Gattepaille από το Πανεπιστήμιο της Uppsala, σημείωσαν ότι η προσαρμογή οδηγεί σε γονιδιωματικές αλλαγές, αν και οι αποδείξεις για συγκεκριμένες προσαρμογές στους ανθρώπους παραμένουν περιορισμένες.

Τα δεδομένα της έρευνας έδειξαν ότι η προσαρμογή για την ανοχή του περιβαλλοντικού στρεσογόνου παράγοντα που είναι το αρσενικό πιθανότατα οδήγησε σε αύξηση των συχνοτήτων προστατευτικών παραλλαγών του γονιδίου AS3MT. Αυτό αποτελεί την πρώτη απόδειξη ανθρώπινης προσαρμογής σε μια τοξική χημική ουσία.


Πώς η ζωή προσαρμόζεται σε ακραίες συνθήκες

Με αρκετό χρόνο και σταδιακή έκθεση σε έναν κίνδυνο, η ζωή έχει επιδείξει αξιοσημείωτη ικανότητα προσαρμογής σε κάθε είδους ακραίες συνθήκες, από υπερβολική θερμότητα μέχρι πλήρη έλλειψη οξυγόνου και επικίνδυνα επίπεδα ακτινοβολίας. Παρόλα αυτά, γνωρίζουμε σχετικά λίγα για το πώς οι ανθρώπινοι πληθυσμοί προσαρμόζονται σε τοξικές χημικές ουσίες στο περιβάλλον τους.

Το αρσενικό είναι εξαιρετικά τοξικό και συνδέεται με καρκίνο, δερματικές βλάβες, επιπλοκές στην εγκυμοσύνη και πρόωρο θάνατο. Είναι επίσης ευρέως διαδεδομένο, καθώς υπάρχει φυσικά σε υψηλά επίπεδα στα υπόγεια ύδατα πολλών περιοχών σε όλο τον κόσμο. Το τρέχον συνιστώμενο όριο για το αρσενικό στο πόσιμο νερό, που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, είναι 10 μικρογραμμάρια ανά λίτρο.


Η πόλη San Antonio de los Cobres και τα ακραία επίπεδα αρσενικού

Μέχρι να εγκατασταθεί σύστημα φιλτραρίσματος το 2012, η απομακρυσμένη πόλη υψηλού υψομέτρου San Antonio de los Cobres, στο οροπέδιο Puna de Atacama της Αργεντινής, είχε πόσιμο νερό που περιείχε περίπου 200 μικρογραμμάρια αρσενικού ανά λίτρο, δηλαδή περίπου 20 φορές το συνιστώμενο όριο. Παρόλα αυτά, η περιοχή των Άνδεων είναι κατοικημένη εδώ και χιλιάδες χρόνια, τουλάχιστον 7.000 χρόνια και ίσως έως και 11.000.

Αυτή η φαινομενική ικανότητα να αντέχουν επικίνδυνα υψηλά επίπεδα αρσενικού προβλημάτιζε τους επιστήμονες για δεκαετίες. Το 1995, ερευνητές παρατήρησαν ότι οι γυναίκες από τις Άνδεις της Αργεντινής είχαν μια μοναδική ικανότητα να μεταβολίζουν το αρσενικό, όπως αποδεικνυόταν από τους μεταβολίτες στα ούρα τους.


Ο μηχανισμός μεταβολισμού του αρσενικού

Όταν το αρσενικό εισέρχεται στο σώμα, τα ένζυμα το μετατρέπουν μέσω διαφόρων χημικών μορφών. Μία από αυτές τις ενδιάμεσες μορφές, που ονομάζεται μονομεθυλιωμένο αρσενικό (MMA), είναι ιδιαίτερα τοξική. Μια μεταγενέστερη μορφή, το διμεθυλιωμένο αρσενικό (DMA), είναι ευκολότερο για το σώμα να αποβάλει μέσω των ούρων. Οι άνθρωποι στο San Antonio de los Cobres έτειναν να παράγουν λιγότερο από το τοξικό ενδιάμεσο προϊόν και περισσότερο από την εύκολα αποβαλλόμενη μορφή, υποδηλώνοντας ότι τα σώματά τους ήταν ασυνήθιστα αποτελεσματικά στην επεξεργασία του αρσενικού.


Η γενετική έρευνα και τα ευρήματα

Με ενδιαφέρον να λύσουν το γρίφο σε γενετικό επίπεδο, οι Schlebusch, Gattepaille και οι συνεργάτες τους ανέλυσαν DNA από δείγματα αίματος ή επιχρίσματα μάγουλου, που λήφθηκαν από 124 γυναίκες στο San Antonio de los Cobres των οποίων τα ούρα έδειχναν ευρύ φάσμα επιπέδων μεταβολιτών αρσενικού. Στη συνέχεια εξέτασαν εκατομμύρια γενετικούς δείκτες σε όλο το γονιδίωμα. Για να προσδιορίσουν αν η γενετική παραλλαγή ήταν μοναδική στον αργεντίνικο πληθυσμό, οι ερευνητές σύγκριναν τα αποτελέσματά τους με δημόσια διαθέσιμα δεδομένα γονιδιώματος από το Περού και την Κολομβία, που αντλήθηκαν από το διεθνές πρόγραμμα 1000 Genomes Project.


Νέες ανακαλύψεις από το Μπανγκλαντές

Δεν είναι μόνο οι Άνδεις που παρουσιάζουν τέτοιες προσαρμογές. Μια μελέτη του Σεπτεμβρίου 2025 από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου, που εξέτασε περισσότερους από 6.500 ενήλικες εκτεθειμένους σε αρσενικό στο Μπανγκλαντές, εντόπισε δύο ακόμη γονιδιακές ομάδες, τις FMO και GSTO, που επίσης διαμορφώνουν το πόσο αποτελεσματικά κάποιος μεταβολίζει το αρσενικό, πέρα από την παραλλαγή AS3MT.

Οι παραλλαγές φαίνεται να καθιστούν το σώμα πιο αποτελεσματικό στη μετατροπή του αρσενικού σε μορφές που μπορούν να αποβληθούν με ασφάλεια στα ούρα, μειώνοντας τη συσσώρευση των πιο τοξικών ενδιάμεσων ενώσεων. Αυτό το αποτέλεσμα ευθυγραμμίζεται απόλυτα με προηγούμενες μελέτες μεταβολιτών αρσενικού στα ούρα.


Η σπανιότητα της μακροχρόνιας έκθεσης

Ενώ η μόλυνση από αρσενικό είναι συνηθισμένη σε όλο τον κόσμο, πολύ λίγες κοινότητες έχουν ζήσει με τόσο υψηλά επίπεδα έκθεσης για μεγάλες χρονικές περιόδους. Στο San Antonio de los Cobres, οι άνθρωποι έχουν ζήσει με αρσενικό στα υπόγεια ύδατά τους για χιλιάδες χρόνια, αρκετό χρόνο ώστε η φυσική επιλογή να ευνοήσει χαρακτηριστικά που μειώνουν την ευπάθεια στις τοξικές επιδράσεις του αρσενικού.

Μεταγενέστερες έρευνες υποδηλώνουν ότι παρόμοια γενετικά σήματα μπορεί επίσης να εμφανίζονται σε άλλους πληθυσμούς των Άνδεων που εκτίθενται σε αρσενικό για γενιές, υποστηρίζοντας τα ευρήματα ότι η μακροχρόνια έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε γενετική ανοχή και υποδηλώνοντας ότι η προσαρμογή μπορεί να είναι πιο διαδεδομένη σε όλη την περιοχή.

Όπως σημείωσαν οι ερευνητές, δεδομένων των σοβαρών επιβλαβών επιπτώσεων του αρσενικού στην υγεία τόσο των παιδιών όσο και των ενηλίκων, τα άτομα που φέρουν τον απλότυπο ανοχής στο αρσενικό θα μπορούσαν να έχουν πολύ ισχυρό επιλεκτικό πλεονέκτημα σε περιβάλλοντα με υψηλά επίπεδα αρσενικού. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Molecular Biology and Evolution και αποτελεί ορόσημο στην κατανόηση της ανθρώπινης εξέλιξης και προσαρμογής.

*Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Molecular Biology and Evolution