Διεθνώς και στη χώρα μας η καρδιοχειρουργική έχει κάνει, και συνεχίζει να κάνει, σπουδαία άλματα προόδου και νέων μεθόδων και τεχνικών προς αποκλειστικό όφελος των ασθενών, αλλά οι γυναίκες καρδιοχειρουργοί στην Ελλάδα δεν ξεπερνούν τις δέκα… Για αυτήν την πολύ απαιτητική, μάχιμη και αρκούντως περίπλοκη ιατρική ειδικότητα μιλά στα «Παραπολιτικά» η άριστη επιμελήτρια Α’ - καρδιοχειρουργός του νοσοκομείου «Ωνάσειο», Αντιγόνη Κολιοπούλου, η οποία εμπλέκεται επίσης στις πολύτιμες μεταμοσχεύσεις καρδιάς.

Γιατρέ, από την προσωπική σας διαδρομή και εμπειρία, ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο η ειδικότητα της καρδιοχειρουργικής στη χώρα μας προσελκύει τόσο λίγες γυναίκες;

Η ειδικότητα της καρδιοχειρουργικής αποτελεί για μένα προσωπικά την πιο όμορφη από τις χειρουργικές ειδικότητες της Ιατρικής. Πολύ απαιτητική, αλλά όμορφη και αισιόδοξη. Συνδυάζει γνώσεις, δεξιοτεχνία, ψυχική και σωματική αντοχή και μαχητικότητα. Ο αριθμός των ειδικευμένων γυναικών καρδιοχειρουργών στην Ελλάδα που ασκούν το επάγγελμα και εργάζονται σε δημόσιο ή ιδιωτικό νοσοκομείο δεν ξεπερνάει τις δέκα. Ο αριθμός των ειδικευόμενων στην καρδιοχειρουργική γυναικών είναι περίπου 10% των ειδικευόμενων ιατρών της ειδικότητας, αλλά, δυστυχώς, αυτό δεν μεταφράζεται σε επαγγελματική αποκατάστασή τους ως καρδιοχειρουργών. Ο κοινωνικός περίγυρος παίζει σημαντικό ρόλο, αρχίζοντας από την ίδια την οικογένεια της υποψήφιας καρδιοχειρουργού, που προσπαθεί να την αποτρέψει, λόγω των «απαιτήσεων της ειδικότητας» και της δυσκολίας αποδοχής της ως γυναίκας στον εργασιακό χώρο -συχνή η φράση «η δουλειά αυτή δεν είναι για γυναίκες…»- και, άρα, της επαγγελματικής της αποκατάστασης. Επίσης, ο σύντροφος ή σύζυγος, που δύσκολα μπορεί να αποδεχτεί την παρατεταμένη απουσία της από τη σχέση ή το σπίτι, ενώ είναι κάτι φυσιολογικό για τον ίδιο και για τις ανάγκες της εργασίας του. Τέλος, το ίδιο το εργασιακό περιβάλλον, με έμφυλα στερεότυπα τόσο από συναδέλφους όσο και από ασθενείς. Ξέρετε πόσες φορές ασθενείς που με επισκέπτονται στα εξωτερικά ιατρεία ρωτάνε στο τέλος του ραντεβού «γιατρέ, εσείς θα με χειρουργήσετε;». Πιστεύω ότι σε αυτόν τον τομέα γίνονται μικρά βήματα προς το καλύτερο, αλλά οι υπάρχουσες προκαταλήψεις και τα στερεότυπα θέλουν χρόνο και χρόνια για να αλλάξουν.

Ο Εθνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ) έχει ανακοινώσει ότι το 2025 ήταν ακόμα μία χρονιά με ρεκόρ για τη χώρα μας στις μεταμοσχεύσεις και τη δωρεά συμπαγών οργάνων και ιστών. Στις μεταμοσχεύσεις καρδιάς έχουμε ευχάριστες ειδήσεις;

Η φετινή χρονιά όντως μας αφήνει με το υψηλότερο ποσοστό δοτών ανά εκατομμύριο πληθυσμού στην Ελλάδα. Αυτό αντιστοιχεί σε περισσότερους από 12 δότες οργάνων ανά εκατομμύριο. Η αύξηση των δοτών μεταφράζεται σε αύξηση του αριθμού καρδιακών μοσχευμάτων που αξιολογούνται για την καταλληλότητα προς μεταμόσχευση, αλλά και που τελικά μεταμοσχεύονται. Για το 2025 και μέχρι τώρα ο αριθμός των μεταμοσχεύσεων καρδιάς ανέρχεται στις 23 και, ουσιαστικά, έχει σχεδόν διπλασιαστεί την τελευταία πενταετία. Η δυνατότητα να αξιοποιήσουμε περισσότερα μοσχεύματα είναι εφικτή χάρη σε νέες τεχνολογίες που επιτρέπουν την καλύτερη και συνεχή αξιολόγηση της λειτουργίας του καρδιακού μοσχεύματος μετά τη λήψη, καθώς και τη διατήρησή του κατά τη διάρκεια μεταφοράς από το νοσοκομείο του δότη μέχρι την εμφύτευση στον λήπτη. Επίσης, η θεσμοθέτηση από την Πολιτεία της δυνατότητας λήψης μοσχευμάτων από ασθενείς με καρδιακό θάνατο, δηλαδή ασθενείς που έχουν υποστεί μη αναστρέψιμη νευρολογική βλάβη, αλλά δεν είναι νευρολογικά νεκροί, θα επιτρέψει να αυξηθεί ο αριθμός των μεταμοσχεύσεων καρδιάς και των άλλων συμπαγών οργάνων.

Τις τελευταίες δεκαετίες η Ιατρική, σε όλες τις ειδικότητες, έχει επιτελέσει άλματα προόδου. Μπορούμε να πούμε το ίδιο για την καρδιοχειρουργική;

Την τελευταία δεκαετία, τουλάχιστον, χάρη σε τεχνολογικές εξελίξεις, κάποιες από τις καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν με μικρές τομές (minimal invasive heart surgery), μερική στερνοτομή, δεξιά πρόσθια θωρακοτομή, μειώνοντας μετεγχειρητικές επιπλοκές, πόνο, χρόνο νοσηλείας και έχοντας καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα για τους ασθενείς μας. Επιπλέον, η ρομποτική καρδιοχειρουργική (robotic-assisted surgery) εξελίσσεται δυναμικά στο πεδίο μας. Είναι μια ελάχιστα επεμβατική τεχνική που χρησιμοποιεί ρομποτικούς βραχίονες και κάμερα υψηλής ανάλυσης ελεγχόμενα από τον καρδιοχειρουργό από χειρουργική κονσόλα. Επιπλέον, ο τρόπος σκέψης στην αντιμετώπιση συγκεκριμένων καρδιοχειρουργικών παθήσεων, και κυρίως βαλβιδοπαθειών, έχει στραφεί προς τεχνικές βαλβιδοπλαστικής με σκοπό τη διατήρηση της βαλβίδας του ασθενή αντί της αντικατάστασης. Οσον αφορά το πεδίο της χειρουργικής ασθενών σε τελικό στάδιο καρδιακής ανεπάρκειας, μεγάλα βήματα έχουν γίνει στη μηχανική υποστήριξη της κυκλοφορίας με συσκευές υποστήριξης της αριστερής κοιλίας (Left Ventricular Assist Device - LVAD), που έχουν αυξήσει την επιβίωση και την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Υπάρχει κάποια νέα, αναδυόμενη πρόοδος στην καρδιοχειρουργική, τα κλινικά αποτελέσματα της οποίας να αναμένονται συντόμως διεθνώς και στη χώρα μας;

Σε όλα τα πεδία γίνονται μελέτες με σκοπό να βελτιώσουν την έκβαση των καρδιοχειρουργικών επεμβάσεων, να μειώσουν τον καρδιοχειρουργικό κίνδυνο των ασθενών και να βελτιώσουν την επιβίωση και δεν είναι εφικτό να συμπεριλάβουμε τα πάντα σε μία αναφορά. Ας σταθούμε, όμως, σε μερικά πεδία της καρδιοχειρουργικής. Σημαντικές μελέτες τρέχουν στο πεδίο της προσωρινής μηχανικής υποστήριξης της κυκλοφορίας στο καρδιογενές σοκ, το οποίο φέρει ένα ποσοστό θνητότητας που φτάνει το 40%-50%, ακόμα και το 2025. Η βέλτιστη χρήση προσωρινών συσκευών μηχανικής υποστήριξης της κυκλοφορίας, όπως είναι η IMPELLA και η φλεβο-αρτηριακή εξωσωματική μεμβράνη οξυγόνωσης (VA ECMO), μπορούν να αλλάξουν την κλινική πορεία και την πρόγνωση των ασθενών με καρδιογενές σοκ. Μελέτες που αφορούν καινούργιες συσκευές μακροχρόνιας υποστήριξης της αριστερής κοιλίας (LVAD) αλλά και αμφικοιλιακή υποστήριξη βρίσκονται σε εξέλιξη στη Αμερική και την Ευρώπη, με σκοπό να αλλάξουν την πρόγνωση και την επιβίωση των ασθενών σε τελικό στάδιο καρδιακής ανεπάρκειας, καθώς η μεταμόσχευση καρδιάς δεν είναι δυνατή θεραπευτική επιλογή για όλους. Μελέτες που αφορούν τη διατήρηση του καρδιακού και πνευμονικού μοσχεύματος με ειδικές συσκευές βρίσκονται σε εξέλιξη σε Ευρώπη, Καναδά και Αμερική. Προσφάτως, έχουμε αρχίσει να χρησιμοποιούμε μια από τις συσκευές διατήρησης του καρδιακού μοσχεύματος και στο Ωνάσειο Νοσοκομείο, με πολύ καλά αποτελέσματα.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Παραπολιτικά».