Παρά το γεγονός ότι διαφαίνεται ένας ήπιος διχασµός µεταξύ των ειδικών επιστηµόνων σχετικά µε τις αιτίες οι οποίες έχουν ήδη θέσει την Αττική στο επίκεντρο του ιού του ∆υτικού Νείλου, η πραγµατικότητα είναι ότι δεν πρόκειται απλώς για αύξηση του συνολικού αριθµού των κουνουπιών τα οποία «επιχειρούν» στην Αττική. Η καταγεγραµµένη ραγδαία εξάπλωση του ιού του ∆υτικού Νείλου στην Αττική, κυρίως την Ανατολική, αλλά ακόµα και σε περιοχές του κέντρου της Αθήνας, φαίνεται ότι, σύµφωνα µε µια επιστηµονική υπόθεση εργασίας η οποία δεν έχει αποδειχθεί ούτε έχει διερευνηθεί ακόµη, οφείλεται στην τετελεσµένη µετατόπιση του επίκεντρου της ανάπτυξης της λοίµωξης.

Διαβάστε: Ιός Δυτικού Νείλου: Σύσταση για αυξημένη εγρήγορση και μέτρα πρόληψης από τον Ιατρικό Σύλλογο Πειραιά

Σύµφωνα µε την εν λόγω υπόθεση εργασίας, αυτό το γεγονός, εάν ισχύει τελικά, σχετίζεται µε τη µαζική µετακίνηση άγριων πτηνών από τη Θεσσαλία στην Αττική, µετά την σφοδρή κακοκαιρία «Daniel», η οποία έπληξε, κυριαρχικά, τη Θεσσαλία και έκανε το περιβάλλον της εν λόγω περιφέρειας αφιλόξενο για σειρά ειδών άγριων πτηνών. Μα τι σχέση έχει η ύπαρξη και η διαβίωση άγριων πτηνών µε την εξάπλωση του ιού του ∆υτικού Νείλου, ο οποίος µπορεί να µολύνει τους ανθρώπους από τσιµπήµατα µολυσµένων κουνουπιών, θα αναρωτηθείτε.

Σύµφωνα µε όσες πληροφορίες έχει δώσει, κατά καιρούς, στη δηµοσιότητα ο ίδιος ο Εθνικός Οργανισµός ∆ηµόσιας Υγείας (ΕΟ∆Υ), ο ιός του ∆υτικού Νείλου µεταδίδεται στον άνθρωπο κυρίως από το τσίµπηµα µολυσµένων κοινών κουνουπιών, τα οποία έχουν προηγουµένως τραφεί από µολυσµένα άγρια πτηνά, που αποτελούν τη βασική φυσική δεξαµενή του ιού. Τα ίδια τα πτηνά µεταφέρουν και διασπείρουν τον ιό στη φύση, αλλά ο άνθρωπος δεν µπορεί να κολλήσει απευθείας από αυτά. Ο ΕΟ∆Υ εξηγεί, επίσης, ότι η φυσική δεξαµενή του ιού του ∆υτικού Νείλου είναι τα άγρια και τα µεταναστευτικά πτηνά, τα οποία διατηρούν τον εν λόγω ιό στον οργανισµό τους. Αυτά ταξιδεύουν σε νέες περιοχές και φέρνουν τον ιό σε µέρη όπου δεν υπήρχε πριν (για παράδειγµα, στην Αττική). Τα κουνούπια τσιµπούν τα πτηνά, µολύνονται και, στη συνέχεια, µεταδίδουν τον ιό στον άνθρωπο ή ακόµα και σε διάφορα είδη ζώων, όπως τα άλογα.

Πάντως, αξίζει να σηµειωθεί ότι την ως άνω επιστηµονική υπόθεση εργασίας υιοθετεί, µεταξύ άλλων, ο Γκίκας Μαγιορκίνης, ενώ πιο περίπλοκη και διαφοροποιηµένη προβάλλει η επιστηµονική εκδοχή την οποία υποστηρίζει ο Αθανάσιος Τσακρής, σύµφωνα µε όσα οι δύο διακεκριµένοι πανεπιστηµιακοί δάσκαλοι αναφέρουν στα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» (βλ. άρθρα). Μάλιστα, ο συνδυασµός των δύο επιστηµονικών εκδοχών δεν παύει να αποτελεί επίσης µια βάσιµη πιθανότητα. Τον συνδυασµό ποικίλων αιτιολογικών παραγόντων υποστηρίζει, επίσης, στα «Π» η παθολόγος και καθηγήτρια Επιδηµιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Αθηνών Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η οποία µας εξηγεί χαρακτηριστικά: «Η λοίµωξη από τον ιό του ∆υτικού Νείλου έχει για πρώτη φορά φέτος ως επίκεντρό της την Αττική και όχι τη Θεσσαλία, όπως θα ανέµενε κάποιος, λόγω, π.χ., των στάσιµων νερών στις καλλιέργειες. Πρόκειται για µια διαφοροποίηση συγκριτικά µε τα προηγούµενα έτη πολυπαραγοντικής αιτιολογίας. Θα µπορούσε να σχετίζεται µε παράγοντες όπως η παραµονή στην Αττική περισσότερων µολυσµένων πουλιών µε τον ιό του ∆υτικού Νείλου, από τα οποία τα κουνούπια µολύνονται. Αλλος λόγος θα µπορούσε να είναι η διαφοροποίηση στους επίγειους ψεκασµούς και τους αεροψεκασµούς που γίνονται ανά περιοχή, συνήθως βάσει δειγµατοληψιών».

Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, επιδημιολόγος: "Μία από τις αιτίες είναι η παραµονή στην Αττική περισσότερων µολυσµένων πουλιών, τα οποία µεταδίδουν τον ιό στα κουνούπια"

Άνοδος των κρουσμάτων του ιού του Δυτικού Νείλου

Την ίδια στιγµή, µε δεδοµένο το γεγονός ότι ο αριθµός των καταγεγραµµένων κρουσµάτων του ιού του ∆υτικού Νείλου κορυφώνεται, συνήθως, από τα µέσα του Αυγούστου έως τις αρχές του Σεπτεµβρίου κάθε έτους, κατά την αµέσως προσεχή χρονική περίοδο, δηλαδή, αναµένεται λίαν συντόµως ακόµα µεγαλύτερη αύξηση των κρουσµάτων της λοίµωξης. Επίσης, επειδή η επιδηµιολογία του εν λόγω ιού είναι σύνθετη και καθορίζεται από πολλούς παράγοντες, οι περιοχές στις οποίες θα κυκλοφορήσει ο ιός και θα εµφανισθούν κρούσµατα, κατά τους καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς µήνες, δεν µπορούν να προβλεφθούν µε ασφάλεια εκ των προτέρων. Ως εκ τούτου, o ΕΟ∆Υ συστήνει να λαµβάνετε επιµελώς ατοµικά µέτρα προστασίας από τα κουνούπια, σε όλη την επικράτεια, καθ’ όλη τη χρονική περίοδο της κυκλοφορίας των κουνουπιών:

Χρησιµοποιείτε εγκεκριµένα εντοµοαπωθητικά σώµατος και περιβάλλοντος (σύµφωνα µε τις οδηγίες χρήσης), σήτες, κουνουπιέρες, κλιµατιστικά/ανεµιστήρες, κατάλληλα (µακριά) ρούχα.

Μην αφήνετε στάσιµα νερά πουθενά, καθώς εκεί αφήνουν τα αυγά τους τα κουνούπια. Με τον τρόπο αυτό, βοηθάτε ουσιαστικά να περιοριστούν οι εστίες αναπαραγωγής των κουνουπιών στους ιδιωτικούς σας χώρους (όπου δεν µπορούν να παρέµβουν οι αρµόδιες Αρχές).

Συγκεκριµένα:

Ελέγχετε τακτικά και προσεκτικά αυλές, κήπους, βεράντες, ταράτσες, µπαλκόνια, χωράφια και οικόπεδα για ύπαρξη εστιών στάσιµων νερών και εξαλείψτε τις εστίες αυτές.  

Ολα τα αντικείµενα που µαζεύουν νερό: αναποδογυρίστε τα ή καλύψτε τα ή ανανεώνετε το νερό τους τουλάχιστον µία φορά την εβδοµάδα.

-Καθαρίστε υδρορροές, φρεάτια και λούκια.

-Καλύψτε µε σήτα τους αγωγούς εξαερισµού των βόθρων.

-Ατοµα µεγαλύτερης ηλικίας, άτοµα µε ανοσοκαταστολή και άτοµα µε χρόνια υποκείµενα νοσήµατα πρέπει να λαµβάνουν ατοµικά µέτρα προστασίας από κουνούπια µε ιδιαίτερη συνέπεια, καθώς κινδυνεύουν περισσότερο να αρρωστήσουν σοβαρά.

Πώς κατανέμονται τα κρούσματα σε όλη τη χώρα

Μάλιστα, αξίζει να σηµειωθεί ότι έως την περασµένη Τρίτη, 11 Αυγούστου, ο ΕΟ∆Υ είχε ανακοινώσει την καταγραφή των εξής κρουσµάτων (65) του ιού του ∆υτικού Νείλου, ανά δήµο της χώρας µας, εκ των οποίων τα 54 έχουν εκδηλώσει συµπτώµατα από το Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα:

- Αχαρνών 2

- Βάρης-Βούλας-Βουλιαγµένης 3

- Κρωπίας 2

- Λαυρεωτικής 1

- Μαραθώνος 1

- Μαρκοπούλου Μεσογαίας 7

- Παιανίας 1

- Παλλήνης 5

- Ραφήνας-Πικερµίου 1

- Σπάτων-Αρτέµιδος 11

- Αγίας Παρασκευής 3

- Νέας Ιωνίας 1

- Παπάγου-Χολαργού 1

- Χαλανδρίου 2

- Φυλής 1

- Κεντρικού Τοµέα Αθηνών Αθηναίων - 6η ∆ηµοτική Κοινότητα 1

- Αθηναίων - 3η ∆ηµοτική Κοινότητα 1

- Αθηναίων - 2η ∆ηµοτική Κοινότητα 1

- Ηλιούπολης 1

- Γλυφάδας 2

- Παλαµά 1

- Λαρισαίων 3

- Τεµπών 1

- Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας 1, υπό διερεύνηση

- Τρικκαίων 1

- Πέλλας 3

- Σκύδρας 2

- Νέας Ζίχνης 1

- Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας 4, υπό διερεύνηση

Από τη δική του πλευρά, τέλος, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών (ΙΣΑ) εφιστά επίσης την προσοχή των πολιτών στην προστασία τους από τον ιό του ∆υτικού Νείλου και καλεί, µε ανακοίνωσή του, τις αρµόδιες Αρχές «να εντείνουν άµεσα και συστηµατικά τις δράσεις καταπολέµησης των κουνουπιών, µε ιδιαίτερη έµφαση στις Αττική, όπου καταγράφονται δεκάδες περιστατικά, εκ των οποίων κάποια θανατηφόρα».

Τέλος, τρεις θάνατοι και 45 νέα κρούσµατα λοίµωξης από τον ιό του ∆υτικού Νείλου καταγράφηκαν στην τελευταία επιδηµιολογική έκθεση του ΕΟ∆Υ.

Άρθρο του Γκίκα Μαγιορκίνη: "Εχει αλλάξει το επιδηµιολογικό προφίλ του ιού"

Η πρώτη καλά καταγεγραµµένη έξαρση του ιού του ∆υτικού Νείλου έλαβε χώρα στην Ελλάδα το 2010, µε επίκεντρο την Κεντρική Μακεδονία, αλλά µελέτες για αντισώµατα στον πληθυσµό δείχνουν ότι πιθανότατα ο ιός κυκλοφορούσε δεκαετίες πριν. Εκτοτε, ο ιός προκαλεί εξάρσεις κάθε χρόνο τους καλοκαιρινούς µήνες (Ιούνιο µε Σεπτέµβριο), µε επίκεντρο τη Θεσσαλία. Η µεγάλη πλειονότητα των ατόµων που θα µολυνθούν από τον ιό θα τον περάσουν «στο πόδι», είτε χωρίς συµπτώµατα είτε µε ήπια κλινική εικόνα, που δεν τον διαχωρίζει από µια απλή ίωση. Σε ένα µικρό ποσοστό ο ιός θα προσβάλει το Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα, δηλαδή τον εγκέφαλο, και θα προκαλέσει φλεγµονή εγκεφαλίτιδας.

Τα συµπτώµατα της εγκεφαλίτιδας είναι ληθαργικότητα, υπνηλία, υψηλός πυρετός, πονοκέφαλος, σύγχυση και επιληπτικές κρίσεις. Η µετάδοση στον άνθρωπο γίνεται από κοινά κουνούπια που έχουν µολυνθεί από µολυσµένα πτηνά, κυρίως κορακοειδή (κοράκια, καρακάξες), ενώ µετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο δεν παρατηρείται. Καθώς η πλειονότητα των κρουσµάτων είναι ασυµπτωµατικοί και δεν χρειάζονται καθόλου ιατρική βοήθεια, η καταγραφή των κρουσµάτων αφορά κατά κύριο λόγο τη νευροδιεισδυτική µορφή της νόσου, δηλαδή τις εγκεφαλίτιδες που εµφανίζονται κατά κύριο λόγο σε ηλικιωµένους ή άτοµα µε χρόνια προβλήµατα υγείας. Το επιδηµιολογικό προφίλ του ιού του ∆υτικού Νείλου έχει αλλάξει τα τελευταία δύο-τρία χρόνια στην Ελλάδα, καθώς άρχισαν να καταγράφονται κρούσµατα στην Αττική. Φέτος (2026), µε βάση τα στοιχεία που είναι διαθέσιµα από τον ΕΟ∆Υ, είναι η πρώτη χρονιά που η επιδηµία έχει επίκεντρο την Αττική, µε 30 από τα 54 καταγεγραµµένα κρούσµατα εγκεφαλίτιδας να καταγράφονται στη ∆υτική Αττική, εκ των οποίων τα πέντε στο Μαρκόπουλο και τα δέκα στα Σπάτα. Η διάµεση ηλικία των κρουσµάτων µε εγκεφαλίτιδα είναι τα 70 έτη, αν και, µε βάση την αναφορά του ΕΟ∆Υ, παρατηρήθηκε εγκεφαλίτιδα και σε νεαρό άτοµο (19 ετών). Η µεταβολή του επικέντρου της επιδηµίας µετά το 2023 προς την Αττική από την Κεντρική Ελλάδα είναι πιθανόν να σχετίζεται και µε µετατόπιση πληθυσµών µολυσµένων πτηνών από τη Θεσσαλία, εξαιτίας της κακοκαιρίας «Daniel», που έπληξε την περιοχή.

*αναπληρωτή καθηγητή Υγιεινής και Επιδηµιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Αθηνών και µέλους της Επιτροπής Εµπειρογνωµόνων του υπουργείου Υγείας

Πραγµατοποιούνται στοχευµένοι ψεκασµοί σε περιοχές όπου έχουν εντοπιστεί περιστατικά, έπειτα από έγκριση νέου, πιο αποτελεσµατικού σκευάσµατος

Άρθρο του Αθανάσιου Τσακρή: "Συνδυασµός παραγόντων ευθύνεται για την αύξηση"

Ο ιός του ∆υτικού Νείλου παρουσιάζει φέτος αυξηµένη δραστηριότητα στην Αττική, λόγω ενός συνδυασµού παραγόντων: Οι πολλές βροχές στα τέλη της άνοιξης δηµιούργησαν άφθονες εστίες στάσιµου νερού (σε φρεάτια, ρέµατα, αυλές, αρδευτικά κανάλια κ.λπ.), ευνοώντας την αύξηση του πληθυσµού των κουνουπιών, ενώ οι υψηλές θερµοκρασίες του καλοκαιριού που ακολούθησαν επιτάχυναν τόσο την ανάπτυξή τους όσο και την αύξηση του ιικού φορτίου µέσα σε αυτά. Παράλληλα, η πρώιµη και έντονη κυκλοφορία του ιού στον φυσικό κύκλο µεταξύ άγριων πτηνών και κουνουπιών, όπως και η µείωση της έντασης των ανέµων πριν από µερικές εβδοµάδες φαίνεται ότι συνέβαλαν στην αυξηµένη µετάδοση στον άνθρωπο. ∆εν είναι τυχαίο ότι αυτές τις ηµέρες πραγµατοποιούνται (επαναληπτικοί;) στοχευµένοι ψεκασµοί σε περιοχές όπου έχουν εντοπιστεί κρούσµατα, έπειτα από έγκριση νέου, πιο αποτελεσµατικού σκευάσµατος. Οι παρεµβάσεις θα ξεκινήσουν από την Ανατολική Αττική, όπου έχουν σηµειωθεί 34 από τα συνολικά 48 κρούσµατα της Αττικής. Να υπενθυµίσουµε ότι ο ιός του ∆υτικού Νείλου έχει χαρακτηριστεί ως «αιώνιος έφηβος», καθώς η επιδηµιολογική του συµπεριφορά είναι ιδιαίτερα απρόβλεπτη: κάθε χρόνο µπορεί να εµφανίζει διαφορετική γεωγραφική κατανοµή και ένταση, ανάλογα µε τις καιρικές συνθήκες, τους πληθυσµούς των κου νουπιών, τις µετακινήσεις των αποδηµητικών πτηνών, όπως και άλλους οικολογικούς παράγοντες, που αλληλεπιδρούν µε τρόπους που δεν µπορούν πάντοτε να προβλεφθούν.

*Καθηγητή Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Αθηνών και µέλους της Επιτροπής Εµπειρογνωµόνων του υπουργείου Υγείας


Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά