Σε έξαρση ο ιός του Δυτικού Νείλου: Γιατί η Ανατολική Αττική βρίσκεται στο επίκεντρο - Τι εξηγεί ο Γκίκας Μαγιορκίνης (Βίντεο)
Τι λένε επιστήμονες
Τα επιβεβαιωμένα κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου έχουν ανέλθει σε 232 και οι θάνατοι σε 19, ενώ περίπου το 60% των συνολικών κρουσμάτων καταγράφεται στην Αττική
Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η εποχική έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου στη χώρα, με την Αττική να συγκεντρώνει φέτος σημαντικό μέρος του επιδημιολογικού φορτίου και την Ανατολική Αττική να βρίσκεται στο επίκεντρο της αυξημένης κυκλοφορίας. Τα επιβεβαιωμένα κρούσματα έχουν ανέλθει σε 232 και οι θάνατοι σε 19, ενώ περίπου το 60% των συνολικών κρουσμάτων καταγράφεται στην Αττική. Ιδιαίτερα αυξημένη δραστηριότητα παρατηρείται σε περιοχές όπως τα Σπάτα και το Μαρκόπουλο, μία εικόνα που διαφοροποιείται αισθητά σε σχέση με όσα είχαν καταγραφεί για τουλάχιστον μία δεκαετία.
Διαβάστε: Ιός του Δυτικού Νείλου: Πρώτο κρούσμα μετάδοσης εντός Κρήτης - Νοσηλεύεται στη ΜΕΘ του Νοσοκομείου Ρεθύμνου μία γυναίκα (Βίντεο)
Γιατί, όμως, ο ιός εμφανίζει φέτος τόσο έντονη παρουσία στην Ανατολική Αττική και τι ρόλο μπορεί να έχουν παίξει η γεωμορφολογία της περιοχής, τα πτηνά αλλά και οι μεταβολές των τελευταίων ετών; Ο αναπληρωτής Καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ, Γκίκας Μαγιορκίνης, μιλώντας στο Orange Press Agency, εξηγεί τους παράγοντες που συνθέτουν τη φετινή εικόνα.
Όπως εξηγεί ο κ. Μαγιορκίνης, ο ιός του Δυτικού Νείλου βρίσκεται αυτή την περίοδο στην αναμενόμενη εποχική έξαρσή του, ωστόσο η φετινή κυκλοφορία είναι αυξημένη σε σχέση με πέρυσι. «Ο ιός του Δυτικού Νείλου και φέτος, όπως κάθε καλοκαίρι, βρίσκεται στη φάση της έξαρσης, η οποία να θυμίσουμε ότι ξεκινάει από περίπου μέσα προς τέλη Ιουνίου μέχρι μέσα προς τέλη Σεπτεμβρίου. O ιός μεταδίδεται αποκλειστικά από κουνούπια που έχουν μολυνθεί από μολυσμένα πτηνά, δηλαδή μολυσμένα κοράκια, καρακάξες, κίσσες. Να πούμε επίσης ότι ο ιός δεν μεταδίδεται μεταξύ των ανθρώπων, ούτε τα κουνούπια μπορούν να μολυνθούν από τους ανθρώπους. Φέτος είναι μία χρονιά που φαίνεται ότι υπάρχει μια αυξημένη κυκλοφορία, χωρίς να μπορούμε να πούμε ότι είναι η χρονιά που είναι η κυκλοφορία στο μέγιστο. Σε σχέση με πέρσι σίγουρα είμαστε πιο αυξημένοι».
Το στοιχείο που ξεχωρίζει φέτος είναι η γεωγραφική κατανομή. Η παρουσία του ιού μέσα στην Αττική και ιδιαίτερα στα ανατολικά αποτελεί, σύμφωνα με τον καθηγητή, τη σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. «Η διαφορά που έχουμε σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, για τουλάχιστον μια δεκαετία, είναι ότι βλέπουμε κρούσματα μέσα στην Αττική και κυρίως στην Ανατολική Αττική, όπου φαίνεται υπάρχει υψηλότερη δραστηριότητα στα Σπάτα και στο Μαρκόπουλο. Για να υπάρχουν μολυσμένα κουνούπια σε μία περιοχή πρέπει να υπάρχουν μολυσμένα πτηνά. Τα κορακοειδή δεν αγαπάνε πολύ τον αστικό ιστό. Τα βλέπουμε σε αγροτικού τύπου περιοχές, οπότε η Ανατολική Αττική επειδή έχει ακόμα σε μεγάλο ποσοστό αγροτικές περιοχές, για αυτό το λόγο βλέπουμε και υψηλότερη κυκλοφορία. Το κουνούπι δεν πετάει πολύ μακριά, οπότε πρέπει να είναι κοντά και στο πτηνό και στον άνθρωπο».
Ένα ακόμη ερώτημα αφορά το πώς ο ιός άρχισε να επανεμφανίζεται σταδιακά στην Αττική από το 2023, έπειτα από χρόνια κατά τα οποία τα κρούσματα εντοπίζονταν κυρίως σε άλλες περιοχές της χώρας. Ο κ. Μαγιορκίνης επισημαίνει ότι η κλιματική μεταβολή ενδέχεται να έχει συμβάλει στη νέα εικόνα, σε συνδυασμό με μετακινήσεις πληθυσμών πτηνών. Παράλληλα, αναφέρεται και σε μία υπόθεση που συνδέει χρονικά τη μεταβολή με την κακοκαιρία Daniel στη Θεσσαλία, διευκρινίζοντας ότι δεν μπορεί να επαληθευτεί.
«Σίγουρα μπορεί να έχει παίξει κάποιο ρόλο η κλιματική μεταβολή, σε συνδυασμό με τη μετατόπιση πτηνών από άλλες περιοχές. Μία πιθανότητα που δεν μπορούμε να την επαληθεύσουμε, επειδή αρχίσαμε να βλέπουμε κρούσματα στην Αττική σταδιακά από το 2023 και μετά, ενώ πριν είχαμε να δούμε από το 2012, είναι να το δούμε σε αντιπαράθεση με τον τυφώνα Daniel στη Θεσσαλία. Η Θεσσαλία για πολλά χρόνια ξέρουμε ότι ήταν το επίκεντρο του ιού. Πιθανολογούμε ότι μπορεί να έπαιξε κάποιο ρόλο στη μετατόπιση πληθυσμού πτηνών σε άλλες περιοχές και σταδιακά τη διάχυση της μόλυνσης».
Παρά τον μεγάλο αριθμό ανθρώπων που μπορεί να μολυνθούν, μόνο ένα μικρό ποσοστό εμφανίζει σοβαρή νόσο. Πολλοί δεν αντιλαμβάνονται καν ότι έχουν προσβληθεί, ενώ άλλοι παρουσιάζουν ήπια συμπτώματα που μοιάζουν με εκείνα μιας κοινής ίωσης.
«Ο ιός προσβάλλει έναν αρκετά μεγάλο αριθμό ατόμων. Ωστόσο, αυτά που βλέπουμε εμείς ως κρούσματα είναι τα βαριά, τα οποία είναι περίπου ένα στα εκατόν σαράντα με ένα στα εκατόν πενήντα. Οι υπόλοιποι είτε θα το περάσουν τελείως στο πόδι, δεν θα το καταλάβουν καν, ή θα το περάσουν με πολύ ήπια συμπτώματα, όπως έναν ήπιο πυρετό, μία κούραση, συμπτώματα που δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε από άλλες ήπιες ιώσεις.
Ωστόσο, σε ένα στα εκατόν πενήντα περίπου άτομα θα εμφανιστεί εκδήλωση από το κεντρικό νευρικό σύστημα, δηλαδή εγκεφαλίτιδα με ληθαργικότητα, σύγχυση, υπνηλία, υψηλό πυρετό, πονοκέφαλο, δυσκαμψία αυχένα, φωτοφοβία, επιληπτικούς σπασμούς ή ακόμα και παράλυση. Οι εγκεφαλίτιδες έχουν πάντα μία αρκετά θορυβώδη εικόνα και χρειάζεται η αντιμετώπισή τους στο νοσοκομείο».
Σε ό,τι αφορά τις ομάδες που κινδυνεύουν περισσότερο από σοβαρή νόσηση, ο καθηγητής διευκρινίζει: «Μηδενικός κίνδυνος για να πάθει κάποιος εγκεφαλίτιδα από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν υπάρχει. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά σπάνιο να εμφανιστεί σε άτομα που δεν ανήκουν στους άνω των 65 ή δεν έχουν υποκείμενα νοσήματα. Πρόκειται για την εξαίρεση στον κανόνα».
Η πλειονότητα των σοβαρών περιστατικών αφορά μεγαλύτερες ηλικίες, ωστόσο προβληματισμό προκάλεσε και η περίπτωση 13χρονου αγοριού που χρειάστηκε να νοσηλευτεί με βαριά συμπτώματα και πλέον έχει λάβει εξιτήριο.
Ιδιαίτερη σημασία δίνει ο κ. Μαγιορκίνης στην πρόληψη, καθώς η αποφυγή των τσιμπημάτων από κουνούπια αποτελεί το βασικότερο μέτρο προστασίας. «Η προστασία έναντι του ιού βασίζεται σχεδόν 90% στην ατομική προστασία: χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών στο δέρμα, σήτες στα παράθυρα. Επίσης, αν υπάρχουν στάσιμα νερά στο μπαλκόνι, στον κήπο ή κοντά στο σπίτι μας, θα πρέπει να τα στραγγίξουμε γιατί εκεί πολλαπλασιάζονται τα κουνούπια. Αν πρέπει να πάμε σε χώρο με πολλά κουνούπια, για παράδειγμα για αγροτική ή κτηνοτροφική εργασία, καλό είναι να χρησιμοποιούμε μακρυμάνικα και μακριά παντελόνια».
Την ώρα που η Ανατολική Αττική βρίσκεται στο επίκεντρο της αυξημένης κυκλοφορίας του ιού, η Περιφέρεια Αττικής ενισχύει τις παρεμβάσεις για την καταπολέμηση των κουνουπιών. Μετά από σύσκεψη του περιφερειάρχη Αττικής, Νίκου Χαρδαλιά, με εκπροσώπους του ΕΟΔΥ και του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, αποφασίστηκαν έκτακτοι νυχτερινοί ψεκασμοί σε έκταση περίπου 10.000 στρεμμάτων στην Ανατολική Αττική.
«Απέναντι σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα δημόσιας υγείας δεν χωρά κανένας εφησυχασμός», δήλωσε ο κ. Χαρδαλιάς, επισημαίνοντας ότι από τις αρχές του 2026 οι ψεκασμοί έχουν αυξηθεί κατά 30% σε ολόκληρη την Αττική.
Στις επιχειρήσεις χρησιμοποιούνται ειδικές «τουρμπίνες», μηχανήματα υψηλής πίεσης για την καταπολέμηση των ακμαίων κουνουπιών με τη μέθοδο υπέρμικρου όγκου (ULV).
Από τον υδροβιότοπο στις Αλυκές Αρτέμιδας, ο πρόεδρος της Τεχνικής Επιτροπής Παρακολούθησης του προγράμματος καταπολέμησης κουνουπιών, Γιώργος Κώνσταντος, περιέγραψε τη διαδικασία:
«Δημιουργείται ένα λεπτό σύννεφο από ειδικό όχημα που πέφτει πάνω στις εγκαταστάσεις. Με το πρώτο ηλιακό φως δεν αφήνει καμία υπολειμματικότητα, αλλά παράλληλα σκοτώνει τα ακμαία κουνούπια».
Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν εκτός πυκνοκατοικημένων περιοχών, σε εκτάσεις από την οδό Αρίωνος έως τη Λεωφόρο Μαραθώνος, καθώς και στην περιοχή Κιάφα, κοντά στο αεροδρόμιο.
Διαβάστε: Ιός του Δυτικού Νείλου: Πρώτο κρούσμα μετάδοσης εντός Κρήτης - Νοσηλεύεται στη ΜΕΘ του Νοσοκομείου Ρεθύμνου μία γυναίκα (Βίντεο)
Γιατί, όμως, ο ιός εμφανίζει φέτος τόσο έντονη παρουσία στην Ανατολική Αττική και τι ρόλο μπορεί να έχουν παίξει η γεωμορφολογία της περιοχής, τα πτηνά αλλά και οι μεταβολές των τελευταίων ετών; Ο αναπληρωτής Καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ, Γκίκας Μαγιορκίνης, μιλώντας στο Orange Press Agency, εξηγεί τους παράγοντες που συνθέτουν τη φετινή εικόνα.
Ιός του Δυτικού Νείλου: Γιατί η Ανατολική Αττική βρίσκεται στο επίκεντρο
Όπως εξηγεί ο κ. Μαγιορκίνης, ο ιός του Δυτικού Νείλου βρίσκεται αυτή την περίοδο στην αναμενόμενη εποχική έξαρσή του, ωστόσο η φετινή κυκλοφορία είναι αυξημένη σε σχέση με πέρυσι. «Ο ιός του Δυτικού Νείλου και φέτος, όπως κάθε καλοκαίρι, βρίσκεται στη φάση της έξαρσης, η οποία να θυμίσουμε ότι ξεκινάει από περίπου μέσα προς τέλη Ιουνίου μέχρι μέσα προς τέλη Σεπτεμβρίου. O ιός μεταδίδεται αποκλειστικά από κουνούπια που έχουν μολυνθεί από μολυσμένα πτηνά, δηλαδή μολυσμένα κοράκια, καρακάξες, κίσσες. Να πούμε επίσης ότι ο ιός δεν μεταδίδεται μεταξύ των ανθρώπων, ούτε τα κουνούπια μπορούν να μολυνθούν από τους ανθρώπους. Φέτος είναι μία χρονιά που φαίνεται ότι υπάρχει μια αυξημένη κυκλοφορία, χωρίς να μπορούμε να πούμε ότι είναι η χρονιά που είναι η κυκλοφορία στο μέγιστο. Σε σχέση με πέρσι σίγουρα είμαστε πιο αυξημένοι».Το στοιχείο που ξεχωρίζει φέτος είναι η γεωγραφική κατανομή. Η παρουσία του ιού μέσα στην Αττική και ιδιαίτερα στα ανατολικά αποτελεί, σύμφωνα με τον καθηγητή, τη σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. «Η διαφορά που έχουμε σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, για τουλάχιστον μια δεκαετία, είναι ότι βλέπουμε κρούσματα μέσα στην Αττική και κυρίως στην Ανατολική Αττική, όπου φαίνεται υπάρχει υψηλότερη δραστηριότητα στα Σπάτα και στο Μαρκόπουλο. Για να υπάρχουν μολυσμένα κουνούπια σε μία περιοχή πρέπει να υπάρχουν μολυσμένα πτηνά. Τα κορακοειδή δεν αγαπάνε πολύ τον αστικό ιστό. Τα βλέπουμε σε αγροτικού τύπου περιοχές, οπότε η Ανατολική Αττική επειδή έχει ακόμα σε μεγάλο ποσοστό αγροτικές περιοχές, για αυτό το λόγο βλέπουμε και υψηλότερη κυκλοφορία. Το κουνούπι δεν πετάει πολύ μακριά, οπότε πρέπει να είναι κοντά και στο πτηνό και στον άνθρωπο».
Η πιθανή σύνδεση με την κλιματική μεταβολή και τον Daniel
Ένα ακόμη ερώτημα αφορά το πώς ο ιός άρχισε να επανεμφανίζεται σταδιακά στην Αττική από το 2023, έπειτα από χρόνια κατά τα οποία τα κρούσματα εντοπίζονταν κυρίως σε άλλες περιοχές της χώρας. Ο κ. Μαγιορκίνης επισημαίνει ότι η κλιματική μεταβολή ενδέχεται να έχει συμβάλει στη νέα εικόνα, σε συνδυασμό με μετακινήσεις πληθυσμών πτηνών. Παράλληλα, αναφέρεται και σε μία υπόθεση που συνδέει χρονικά τη μεταβολή με την κακοκαιρία Daniel στη Θεσσαλία, διευκρινίζοντας ότι δεν μπορεί να επαληθευτεί.«Σίγουρα μπορεί να έχει παίξει κάποιο ρόλο η κλιματική μεταβολή, σε συνδυασμό με τη μετατόπιση πτηνών από άλλες περιοχές. Μία πιθανότητα που δεν μπορούμε να την επαληθεύσουμε, επειδή αρχίσαμε να βλέπουμε κρούσματα στην Αττική σταδιακά από το 2023 και μετά, ενώ πριν είχαμε να δούμε από το 2012, είναι να το δούμε σε αντιπαράθεση με τον τυφώνα Daniel στη Θεσσαλία. Η Θεσσαλία για πολλά χρόνια ξέρουμε ότι ήταν το επίκεντρο του ιού. Πιθανολογούμε ότι μπορεί να έπαιξε κάποιο ρόλο στη μετατόπιση πληθυσμού πτηνών σε άλλες περιοχές και σταδιακά τη διάχυση της μόλυνσης».
Ένα στα 150 περιστατικά εμφανίζει προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος
Παρά τον μεγάλο αριθμό ανθρώπων που μπορεί να μολυνθούν, μόνο ένα μικρό ποσοστό εμφανίζει σοβαρή νόσο. Πολλοί δεν αντιλαμβάνονται καν ότι έχουν προσβληθεί, ενώ άλλοι παρουσιάζουν ήπια συμπτώματα που μοιάζουν με εκείνα μιας κοινής ίωσης.«Ο ιός προσβάλλει έναν αρκετά μεγάλο αριθμό ατόμων. Ωστόσο, αυτά που βλέπουμε εμείς ως κρούσματα είναι τα βαριά, τα οποία είναι περίπου ένα στα εκατόν σαράντα με ένα στα εκατόν πενήντα. Οι υπόλοιποι είτε θα το περάσουν τελείως στο πόδι, δεν θα το καταλάβουν καν, ή θα το περάσουν με πολύ ήπια συμπτώματα, όπως έναν ήπιο πυρετό, μία κούραση, συμπτώματα που δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε από άλλες ήπιες ιώσεις.
Ωστόσο, σε ένα στα εκατόν πενήντα περίπου άτομα θα εμφανιστεί εκδήλωση από το κεντρικό νευρικό σύστημα, δηλαδή εγκεφαλίτιδα με ληθαργικότητα, σύγχυση, υπνηλία, υψηλό πυρετό, πονοκέφαλο, δυσκαμψία αυχένα, φωτοφοβία, επιληπτικούς σπασμούς ή ακόμα και παράλυση. Οι εγκεφαλίτιδες έχουν πάντα μία αρκετά θορυβώδη εικόνα και χρειάζεται η αντιμετώπισή τους στο νοσοκομείο».
Σε ό,τι αφορά τις ομάδες που κινδυνεύουν περισσότερο από σοβαρή νόσηση, ο καθηγητής διευκρινίζει: «Μηδενικός κίνδυνος για να πάθει κάποιος εγκεφαλίτιδα από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν υπάρχει. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά σπάνιο να εμφανιστεί σε άτομα που δεν ανήκουν στους άνω των 65 ή δεν έχουν υποκείμενα νοσήματα. Πρόκειται για την εξαίρεση στον κανόνα».
Η πλειονότητα των σοβαρών περιστατικών αφορά μεγαλύτερες ηλικίες, ωστόσο προβληματισμό προκάλεσε και η περίπτωση 13χρονου αγοριού που χρειάστηκε να νοσηλευτεί με βαριά συμπτώματα και πλέον έχει λάβει εξιτήριο.
"Η προστασία έναντι του ιού βασίζεται σχεδόν 90% στην ατομική προστασία"
Ιδιαίτερη σημασία δίνει ο κ. Μαγιορκίνης στην πρόληψη, καθώς η αποφυγή των τσιμπημάτων από κουνούπια αποτελεί το βασικότερο μέτρο προστασίας. «Η προστασία έναντι του ιού βασίζεται σχεδόν 90% στην ατομική προστασία: χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών στο δέρμα, σήτες στα παράθυρα. Επίσης, αν υπάρχουν στάσιμα νερά στο μπαλκόνι, στον κήπο ή κοντά στο σπίτι μας, θα πρέπει να τα στραγγίξουμε γιατί εκεί πολλαπλασιάζονται τα κουνούπια. Αν πρέπει να πάμε σε χώρο με πολλά κουνούπια, για παράδειγμα για αγροτική ή κτηνοτροφική εργασία, καλό είναι να χρησιμοποιούμε μακρυμάνικα και μακριά παντελόνια».
Έκτακτοι νυχτερινοί ψεκασμοί σε 10.000 στρέμματα
Την ώρα που η Ανατολική Αττική βρίσκεται στο επίκεντρο της αυξημένης κυκλοφορίας του ιού, η Περιφέρεια Αττικής ενισχύει τις παρεμβάσεις για την καταπολέμηση των κουνουπιών. Μετά από σύσκεψη του περιφερειάρχη Αττικής, Νίκου Χαρδαλιά, με εκπροσώπους του ΕΟΔΥ και του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, αποφασίστηκαν έκτακτοι νυχτερινοί ψεκασμοί σε έκταση περίπου 10.000 στρεμμάτων στην Ανατολική Αττική.«Απέναντι σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα δημόσιας υγείας δεν χωρά κανένας εφησυχασμός», δήλωσε ο κ. Χαρδαλιάς, επισημαίνοντας ότι από τις αρχές του 2026 οι ψεκασμοί έχουν αυξηθεί κατά 30% σε ολόκληρη την Αττική.
Στις επιχειρήσεις χρησιμοποιούνται ειδικές «τουρμπίνες», μηχανήματα υψηλής πίεσης για την καταπολέμηση των ακμαίων κουνουπιών με τη μέθοδο υπέρμικρου όγκου (ULV).
Από τον υδροβιότοπο στις Αλυκές Αρτέμιδας, ο πρόεδρος της Τεχνικής Επιτροπής Παρακολούθησης του προγράμματος καταπολέμησης κουνουπιών, Γιώργος Κώνσταντος, περιέγραψε τη διαδικασία:
«Δημιουργείται ένα λεπτό σύννεφο από ειδικό όχημα που πέφτει πάνω στις εγκαταστάσεις. Με το πρώτο ηλιακό φως δεν αφήνει καμία υπολειμματικότητα, αλλά παράλληλα σκοτώνει τα ακμαία κουνούπια».
Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν εκτός πυκνοκατοικημένων περιοχών, σε εκτάσεις από την οδό Αρίωνος έως τη Λεωφόρο Μαραθώνος, καθώς και στην περιοχή Κιάφα, κοντά στο αεροδρόμιο.
