Κάθε σκύλος και κάθε γάτα διαθέτουν ξεχωριστή προσωπικότητα και εντελώς διαφορετικούς τρόπους έκφρασης. Αλλά τι συμβαίνει όταν περάσουν χρόνια και αυτά τα αγαπημένα μας κατοικίδια βρεθούν ξανά αντιμέτωπα με τη μητέρα τους; Η απάντηση κρύβεται στη βιολογία και τη συμπεριφορά τους.

Ο κτηνίατρος Παναγιώτης Παπαδόπουλος επισημαίνει ότι η αναγνώριση μεταξύ γονέων και απογόνων στα δύο αυτά είδη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πρόκειται για ζώα που έχουν ενσωματωθεί πλήρως στο ανθρώπινο περιβάλλον, με αποτέλεσμα οι φυσικές τους κοινωνικές δομές να έχουν συχνά μεταβληθεί. Ας εξετάσουμε λεπτομερώς πώς δουλεύει η μνήμη και η ικανότητα αναγνώρισης σε κάθε είδος ξεχωριστά.


Πώς ο σκύλος θυμάται και αναγνωρίζει τη μητέρα του

Ο σκύλος είναι εκ φύσεως κοινωνικό πλάσμα με έντονο το αγελαίο ένστικτο. Η δυνατότητά του να αναγνωρίζει συγγενικά άτομα στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην ταύτιση φαινοτύπου, γνωστή ως phenotype matching, με την όσφρηση να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Το κύριο σύμπλεγμα ιστοσυμβατότητας, γνωστό ως MHC, αποτελεί μια ομάδα γονιδίων που πέρα από το ανοσοποιητικό σύστημα, προσδιορίζει την ξεχωριστή σωματική οσμή κάθε ζώου. Κάθε σκύλος αποθηκεύει στη μνήμη του τη μυρωδιά της φωλιάς, δηλαδή της μητέρας και των αδελφών του, κατά τις πρώτες τέσσερις έως δώδεκα εβδομάδες της ζωής του, που αποτελούν την κρίσιμη περίοδο κοινωνικοποίησης.

Επιστημονικές έρευνες, συμπεριλαμβανομένων αυτών του Dr. Peter Hepper, έχουν αποδείξει ότι κουτάβια που χωρίστηκαν από τη μητέρα τους στην ηλικία των δύο μηνών, μπορούσαν να επιλέξουν το ύφασμα με τη δική της οσμή ανάμεσα σε άλλες άγνωστες σκυλίτσες, ακόμη και μετά από δύο έως τρία χρόνια. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στις μητέρες, που αναγνωρίζουν τα δικά τους μικρά.

Παρόλο που η όσφρηση κυριαρχεί, αντίστοιχες μελέτες με χρήση εικόνων απέδειξαν ότι ο σκύλος διαθέτει την ικανότητα να εστιάσει και να αναγνωρίσει οπτικά το πρόσωπο της μητέρας του σε οθόνη, διακρίνοντάς το από άλλα ζώα της ίδιας ράτσας.

Όταν δύο σκύλοι, γονιός και απόγονος, συναντιούνται μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα, η αναγνώριση δεν εκφράζεται με συναισθηματικές εκδηλώσεις όπως στους ανθρώπους. Αντίθετα, παρατηρείται άμεση μείωση του άγχους και της επιφυλακτικότητας. Παρακάμπτουν τα συνηθισμένα τελετουργικά της πρώτης γνωριμίας, όπως το έντονο νευρικό μύρισμα και το στήσιμο του σώματος, και προχωρούν απευθείας σε φιλική αλληλεπίδραση ή παιχνίδι.


Η μνήμη της γάτας και η σχέση με τη μητέρα της

Η γάτα αποτελεί μοναχικό κυνηγό που ωστόσο μπορεί να αναπτύξει σύνθετες κοινωνικές δομές, όπως αποικίες, υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Η διαδικασία αναγνώρισης εδώ λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο.

Στο φυσικό περιβάλλον, οι θηλυκές γάτες που συνδέονται συγγενικά, όπως μητέρα, κόρες και θείες, δημιουργούν συχνά κοινότητες όπου ανατρέφουν από κοινού τα μικρά τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η αναγνώριση των θηλυκών απογόνων μπορεί να διατηρηθεί καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Μια μητέρα γάτα μπορεί να επιτρέψει στην ενήλικη κόρη της να παραμείνει στην επικράτειά της και να γεννήσει εκεί τα δικά της μικρά, κάτι που θα απαγόρευε με βίαιο τρόπο σε μια άγνωστη γάτα. Αντιθέτως, τα αρσενικά γατάκια, μόλις φτάσουν στη σεξουαλική ωριμότητα γύρω στους έξι έως οκτώ μήνες, τείνουν να απομακρύνονται ή να διώχνονται προκειμένου να βρουν δική τους περιοχή.

Αν ένας αρσενικός γάτος συναντήσει τη μητέρα του μετά από χρόνια, η εδαφική αντιπαλότητα ή το αναπαραγωγικό ένστικτο συνήθως διαγράφουν κάθε ανάμνηση από την παιδική ηλικία.

Οι γάτες αναγνωρίζονται πρωτίστως μέσω του τριψίματος, γνωστού ως allorubbing, μεταφέροντας φερομόνες από τους αδένες του προσώπου και του σώματος τους. Όταν μια γάτα απομακρυνθεί από το περιβάλλον της για μεγάλο χρονικό διάστημα, χάνει τη χαρακτηριστική μυρωδιά της ομάδας. Έτσι, ακόμη και μια μητέρα ενδέχεται να επιτεθεί στο ενήλικο παιδί της αν επιστρέψει μετά από χρόνια, καθώς πλέον μυρίζει σαν άγνωστος εισβολέας.


Η φύση προνοεί για την επιβίωση

Είτε αναφερόμαστε σε σκύλο είτε σε γάτα, η φύση έχει μεριμνήσει ώστε η μνήμη της οικειότητας να εξυπηρετεί την επιβίωση του είδους. Ο κύριος Παπαδόπουλος διευκρινίζει ότι όταν αυτά τα ζώα ζουν στο ανθρώπινο περιβάλλον, οι δικοί μας κανόνες, όπως η στείρωση και ο περιορισμός στο σπίτι, μεταβάλλουν τις φυσικές ισορροπίες. Αυτό καθιστά τις επανενώσεις πιο εύκολες και ειρηνικές σε σύγκριση με αυτό που θα συνέβαινε στην άγρια φύση.