Η γάτα που περιπλανιέται ελεύθερα αντιμετωπίζει καθημερινά απειλές που μπορούν να της στοιχίσουν τη ζωή. Ενώ γνωρίζουμε ότι τα 5,3 εκατομμύρια οικόσιτες γάτες στην Αυστραλία σκοτώνουν 546 εκατομμύρια ζώα ετησίως, λιγότερο γνωστό είναι πως η ελεύθερη κυκλοφορία εκθέτει κάθε γάτα σε σοβαρούς κινδύνους που συντομεύουν δραματικά το προσδόκιμο ζωής της.


Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει κάθε γάτα στην ύπαιθρο

Περίπου τα δύο τρίτα των Αυστραλών ιδιοκτητών έχουν χάσει μία γάτα ενώ περιπλανιόταν έξω από το σπίτι. Τα τροχαία ατυχήματα, οι συμπλοκές με άλλα ζώα και οι πτώσεις αποτελούν τις κύριες αιτίες θανάτου. Πρόσφατη επιστημονική ανασκόπηση επιβεβαίωσε ότι η διατήρηση της γάτας μέσα στο σπίτι δεν προστατεύει μόνο την άγρια πανίδα αλλά κυρίως την ίδια τη γάτα από πρόωρο θάνατο.

Η απώλεια μιας γάτας είναι τραγική, αλλά υπάρχουν και άλλες συνέπειες. Πολλοί ιδιοκτήτες καταβάλλουν τεράστια ποσά σε κτηνιατρικές δαπάνες, ενώ οι γάτες τους αντιμετωπίζουν χρόνια προβλήματα υγείας. Η κατάσταση αυτή δεν αφορά μόνο την Αυστραλία αλλά αντικατοπτρίζει τον παγκόσμιο κίνδυνο που αντιμετωπίζουν οι ελεύθερες γάτες.

Κάμερες τοποθετημένες σε περιλαίμια παρέχουν μοναδική οπτική των κινδύνων. Σε μελέτη 55 ελεύθερων γατών στις Ηνωμένες Πολιτείες, το 25% κινδύνευσε από δηλητηρίαση τρώγοντας ή πίνοντας μακριά από το σπίτι. Σχεδόν οι μισές (45%) διέσχισαν δρόμους, το 25% συνάντησε άλλες γάτες, το 20% μπήκε κάτω από σπίτια και το 20% εξερεύνησε υπονόμους.

Παρόμοια ευρήματα προέκυψαν από 37 γάτες στη Νέα Ζηλανδία: το 59% ήπιε μακριά από το σπίτι, το 40% έφαγε εκτός σπιτιού, το 32% διέσχισε δρόμους και το 21% κινδύνευσε πέφτοντας καθώς σκαρφάλωνε σε στέγες.

Οι αυστραλιανές γάτες δεν αποτελούν εξαίρεση. Σε έρευνα με 428 γάτες που παρακολουθούνταν ραδιοφωνικά, κάθε γάτα διέσχιζε κατά μέσο όρο 4,8 δρόμους ημερησίως.


Τροχαία ατυχήματα: η πρώτη αιτία θανάτου

Η πραγματικότητα είναι ανησυχητική. Τα τραύματα, κυρίως από τροχαία, μάχες και πτώσεις, σκοτώνουν ή τραυματίζουν πολλές ελεύθερες γάτες παγκοσμίως.

Σε πρόσφατη βρετανική μελέτη, τα τροχαία ατυχήματα ήταν η κύρια αιτία θανάτου για γάτες ηλικίας από ένα έως οκτώ ετών. Ευρωπαϊκές εκτιμήσεις δείχνουν ότι το 18 έως 24% των γατών χτυπιούνται από αυτοκίνητο κατά τη διάρκεια της ζωής τους, με το 70% αυτών των περιστατικών να αποδεικνύονται θανατηφόρα. Τα θύματα είναι συχνά κάτω των πέντε ετών και κυρίως αρσενικά. Οι κίνδυνοι αυξάνονται για όσες γάτες δεν έχουν στειρωθεί, καθώς τείνουν να περιπλανώνται σε μεγαλύτερες αποστάσεις.

Ούτε η φήμη προσφέρει προστασία. Η γάτα της πρώην πρωθυπουργού της Νέας Ζηλανδίας Τζασίντα Άρντερν, η Paddles, πέθανε το 2017 αφού χτυπήθηκε από αυτοκίνητο.


Ασθένειες και επιθέσεις που απειλούν τη γάτα

Οι κίνδυνοι εκτείνονται πολύ πέρα από τα τροχαία. Οι περιπλανώμενες γάτες αντιμετωπίζουν σοβαρές λοιμώδεις ασθένειες, όπως ο ιός ανοσοανεπάρκειας των γατών, και συχνά εμπλέκονται σε μάχες, αναπτύσσοντας αποστήματα που μπορεί να αποβούν θανατηφόρα και απαιτούν δαπανηρή κτηνιατρική θεραπεία.

Αν και είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν οι περιπτώσεις σκόπιμης κακοποίησης, υπάρχουν παγκόσμιες ενδείξεις για σκόπιμη δηλητηρίαση και τραυματισμό περιπλανώμενων γατών, πολλές από τις οποίες πεθαίνουν πριν λάβουν ιατρική βοήθεια. Σε μελέτη που παρακολούθησε 55 γάτες στη Δυτική Αυστραλία για μόλις οκτώ μήνες, δύο δηλητηριάστηκαν, μία έχασε το μπροστινό της πόδι σε τροχαίο, μία έσπασε δύο κυνόδοντες σε πτώση και δύο χρειάστηκαν κτηνιατρική φροντίδα για τραυματισμούς από μάχες.

Συνδυάζοντας όλους αυτούς τους παράγοντες, εκτιμάται ότι οι γάτες που ζουν ελεύθερα έχουν προσδόκιμο ζωής τουλάχιστον 2 έως 3 χρόνια μικρότερο από τις γάτες που διαβιούν με ασφάλεια στο σπίτι. Όσες επιβιώνουν από ατυχήματα ή ασθένειες μπορεί να αντιμετωπίζουν δια βίου αναπηρίες.


Πώς να προστατεύσετε τη γάτα σας αποτελεσματικά

Ο απλούστερος τρόπος προστασίας είναι να κρατήσετε τη γάτα σας στην ιδιοκτησία σας, όπως ακριβώς κάνουν οι Αυστραλοί με άλλα οικόσιτα ζώα. Υπάρχουν εκτενείς οδηγίες για το πώς να διατηρήσετε τις γάτες ευτυχισμένες και υγιείς ενώ παραμένουν ασφαλείς.

Σημαντικό είναι ότι ο περιορισμός δεν σημαίνει απαραίτητα να κρατάτε τη γάτα σας μέσα στο σπίτι συνεχώς. Οι αυλές μπορούν να τροποποιηθούν με ειδικούς κυλίνδρους στην κορυφή του φράχτη για να αποτρέψουν τη διαφυγή. Ορισμένοι ιδιοκτήτες περιφράσσουν τμήμα της αυλής δημιουργώντας έναν εξωτερικό χώρο για γάτες, επιτρέποντάς τους να απολαμβάνουν φρέσκο αέρα και ηλιοφάνεια ενώ παραμένουν ασφαλείς. Πολλές γάτες μπορούν επίσης να εκπαιδευτούν να περπατούν με λουρί, καθιστώντας δυνατές τις επιβλεπόμενες εξόδους.

Πρόσφατη έκθεση από τη Νορβηγία διαπίστωσε ότι η παροχή ελεγχόμενης πρόσβασης στον εξωτερικό χώρο είναι συχνά σημαντική για τη διατήρηση της ευημερίας της γάτας.


Δημιουργήστε ένα ιδανικό περιβάλλον για τη γάτα σας

Οι γάτες χρειάζονται ψυχαγωγία όταν βρίσκονται στο σπίτι. Τους αρέσουν:

• Η θέα προς τα έξω από παράθυρα
• Παιχνίδια και επιφάνειες για ξύσιμο
• Υπερυψωμένοι χώροι για αναρρίχηση και καθιστικοί χώροι
• Ευκαιρίες για παιχνίδι και κρυψώνες

Επειδή οι γάτες είναι φυσικά μοναχικά ζώα, οι χώροι απομόνωσης είναι χρήσιμοι. Αν η γάτα δεν μπορεί να βγει έξω για τις ανάγκες της, θα χρειαστεί δύο εσωτερικές λεκάνες. Επειδή οι γάτες είναι σχολαστικές, οι λεκάνες πρέπει να καθαρίζονται συχνά. Σε νοικοκυριά με πολλές γάτες, προβλέψτε μία λεκάνη ανά γάτα, συν μία επιπλέον. Τοποθετήστε τις λεκάνες σε ξεχωριστές, ήσυχες τοποθεσίες και ποτέ δίπλα στο μπολ τροφής.


Η αυξανόμενη συνειδητοποίηση των Αυστραλών ιδιοκτητών

Οι Αυστραλοί αγαπούν τις γάτες τους. Το 2019, περίπου το ένα τέταρτο των αυστραλιανών νοικοκυριών είχε μία γάτα. Μέχρι το 2025, το ποσοστό αυτό αυξήθηκε στο ένα τρίτο. Την ίδια περίοδο, τα νοικοκυριά που δήλωσαν ότι κρατούσαν τις γάτες τους μέσα αυξήθηκαν από 36% σε 48%.

Ίσως επιτέλους εκτιμούμε τις γάτες μας όπως τα σκυλιά μας και ακούμε τη σοφή συμβουλή του Αυστραλού τραγουδοποιού Eric Bogle: «Εσείς που αγαπάτε τη γάτα σας, φροντίστε να την κρατάτε μέσα. Μην την αφήνετε να τσακωθεί με φορτηγό, το φορτηγό θα κερδίσει σίγουρα. Και στον πολυσύχναστο δρόμο μην την αφήνετε να παίζει. Αν το κάνετε, σας προειδοποιώ, θα είναι ΓΑΤΑστροφικό».