Ο καρχαρίας του Γάγγη, ένα από τα σπανιότερα και λιγότερο μελετημένα είδη καρχαρία στον κόσμο, μπορεί να έχει βρει το τελευταίο μεγάλο καταφύγιό του σε μια απομακρυσμένη περιοχή της Ινδονησίας. Το είδος θεωρείται κρισίμως απειλούμενο, με την Κόκκινη Λίστα της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης να εκτιμά ότι έχουν απομείνει περίπου 240 ενήλικα άτομα παγκοσμίως. Ζει σε θολά και υφάλμυρα νερά, ανήκει στα μόλις τρία γνωστά είδη ποτάμιου καρχαρία και μέχρι σήμερα δεν έχει φωτογραφηθεί ποτέ ζωντανό. Οι επιστήμονες συνήθως πληροφορούνται την παρουσία του όταν κάποιο ζώο πιαστεί κατά λάθος και βρεθεί νεκρό, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις το μοναδικό στοιχείο που φτάνει στα χέρια τους είναι ένα πτερύγιο. 

Διαβάστε: Τραγωδία δίχως τέλος στο Νεπάλ: Τουλάχιστον 362 νεκροί από τις φονικές πλημμύρες - Πρωτοφανείς καταστροφές σε κτίρια και οχήματα (Εικόνες & Βίντεο)

Καρχαρίας του Γάγγη: Ο ψαράς που έπιασε 17 σε επτά ημέρες

Η μεγάλη έκπληξη ήρθε το 2023, όταν ο Μάικλ Γκραντ, ερευνητής του Πανεπιστημίου James Cook της Αυστραλίας, ταξίδεψε μαζί με συναδέλφους του στο Βόρειο Καλιμαντάν, στο ινδονησιακό τμήμα του Βόρνεο. Η περιοχή μέχρι τότε δεν θεωρούνταν μέρος της γνωστής εξάπλωσης του είδους. Σε χωριό κοντά στον ποταμό Σεσαγιάπ, όμως, ένας ψαράς αποκάλυψε ότι μέσα σε μόλις μία εβδομάδα είχε πιάσει κατά λάθος 17 καρχαρίες του Γάγγη, περισσότερους δηλαδή από όσους είχαν ταυτοποιηθεί παγκοσμίως τα προηγούμενα 20 χρόνια. «Υποψιαζόμασταν ότι εξακολουθούσαν να υπάρχουν στα ποτάμια του Βόρνεο, αλλά κανείς δεν είχε πάει να τους αναζητήσει», είπε ο Γκραντ. «Ήταν μια απίστευτα σημαντική ανακάλυψη», ανέφερε από την πλευρά της η Μπεναγιά Σιμεόν, υποψήφια διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Charles Darwin.

Η ανακάλυψη απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή το Βόρειο Καλιμαντάν δέχεται έντονες πιέσεις από εξορύξεις, φυτείες φοινικέλαιου και άλλες αναπτυξιακές δραστηριότητες. Το 2024, μετά τα πρώτα ευρήματα, η ομάδα ειδικών για καρχαρίες της IUCN χαρακτήρισε τον ποταμό Σεσαγιάπ Σημαντική Περιοχή για Καρχαρίες και Σαλάχια. Οι ερευνητές επέστρεψαν αργότερα στην περιοχή και οι δύο αποστολές ανέβασαν σε 43 τον συνολικό αριθμό καρχαριών που καταγράφηκαν. Οι περισσότεροι, ωστόσο, δεν εντοπίστηκαν ζωντανοί, αλλά κυρίως μέσα από πτερύγια που είχαν αφεθεί να στεγνώσουν σε χωριά.

Η παρεμπίπτουσα αλιεία είναι η μεγάλη απειλή

Οι επιστήμονες δεν θεωρούν ότι το είδος αποτελεί στόχο συστηματικής αλιείας, καθώς το κρέας του δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη αξία για τους κατοίκους, ενώ τα λεπτά πτερύγιά του δεν αποφέρουν σημαντικό κέρδος στην ασιατική αγορά. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να πιαστεί κατά λάθος σε εργαλεία που προορίζονται για άλλα ψάρια. Ο ψαράς που έπιασε τα 17 άτομα αναζητούσε μεταξύ άλλων λυθρίνια και κροκάδες, ενώ ανέφερε ότι είχε πιάσει καρχαρίες τόσο με αγκίστρι και πετονιά όσο και με απλάδια δίχτυα.

Ανησυχία προκαλεί και η ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά της αποξηραμένης νηκτικής κύστης ψαριών, του λεγόμενου fish maw, η οποία αποτελεί βιομηχανία δισεκατομμυρίων δολαρίων. Μεταξύ των ειδών που αλιεύονται γι’ αυτήν είναι οι κροκάδες, τα ίδια ψάρια που αναζητούσε ο ψαράς όταν έπιασε τους 17 καρχαρίες. «Ο καρχαρίας του Γάγγη βρίσκεται σίγουρα στη γραμμή του πυρός», προειδοποίησε η Σάρα Φάουλερ, επιστημονική σύμβουλος του Save Our Seas Foundation.

Το πρόβλημα για τους επιστήμονες είναι ότι εξακολουθούν να γνωρίζουν ελάχιστα για το είδος. «Έχουμε ακόμη πολύ περιορισμένα δεδομένα, αλλά ταυτόχρονα δίνουμε αγώνα ενάντια στην εξαφάνιση», είπε η Σιμεόν. Οι ερευνητές εξετάζουν τρόπους προστασίας, είτε με περιορισμούς σε συγκεκριμένα αλιευτικά εργαλεία είτε με ευρύτερη προστασία του οικοσυστήματος. Παράλληλα επισημαίνουν ότι χωρίς τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων οποιοδήποτε μέτρο θα είναι δύσκολο να αποδώσει. «Η προστασία θα είναι πολύ πιο βιώσιμη αν φέρνει απτά οφέλη και στους ανθρώπους που ζουν δίπλα στο είδος», σημείωσε η Σιμεόν. Και όπως κατέληξε: «Τώρα ξέρουμε ότι αυτός ο πληθυσμός υπάρχει και αυτό μας δίνει την ευκαιρία να δράσουμε πριν να είναι πολύ αργά».