Οι περισσότεροι έχουμε συναντήσει έναν σκύλο που έχει γίνει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, μέρος της γειτονιάς μας. Κοιμάται στην ίδια πλατεία, συχνάζει έξω από συγκεκριμένα καταστήματα, οι κάτοικοι του αφήνουν καθημερινά τροφή και νερό και, όταν χρειαστεί, κάποιος αναλαμβάνει να τον μεταφέρει στον κτηνίατρο. Κι όμως, τυπικά δεν ανήκει σε κανέναν. Οι λεγόμενοι «σκύλοι της γειτονιάς» ή «κοινοτικοί σκύλοι» αποτελούν μια γνώριμη εικόνα σε πολλές ελληνικές πόλεις. Τι συμβαίνει όμως όταν ένα τέτοιο ζώο δαγκώσει έναν άνθρωπο, τραυματίσει έναν ποδηλάτη ή εμπλακεί σε τροχαίο ατύχημα; Ποιος φέρει την ευθύνη απέναντι στον νόμο;

Η απάντηση δεν είναι πάντα απλή και εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης. Δεν υπάρχει νομικά ο όρος «κοινοτικός σκύλος». Μπορεί ο όρος «κοινοτικός σκύλος» να χρησιμοποιείται ευρέως στην καθημερινότητα, όμως δεν αποτελεί νομική κατηγορία στην ελληνική νομοθεσία. Το ισχύον πλαίσιο διακρίνει τα ζώα συντροφιάς σε δεσποζόμενα και αδέσποτα. Επομένως, ένας σκύλος που ζει επί χρόνια σε μια συγκεκριμένη γειτονιά και δέχεται καθημερινά φροντίδα από κατοίκους εξακολουθεί να θεωρείται αδέσποτος, εφόσον δεν υπάρχει νόμιμος ιδιοκτήτης.

Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα είναι αν ένας πολίτης που φροντίζει συστηματικά έναν αδέσποτο μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος για ό,τι αυτός προκαλέσει. Η απλή παροχή τροφής ή νερού δεν αρκεί για να δημιουργηθεί σχέση ιδιοκτησίας. Η φροντίδα αδέσποτων ζώων δεν απαγορεύεται και εντάσσεται στο πλαίσιο προστασίας και ευζωίας τους, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι κανόνες δημόσιας υγείας και καθαριότητας. Διαφορετικά δεδομένα μπορεί να προκύψουν εάν αποδειχθεί ότι ένα πρόσωπο έχει αναλάβει ουσιαστικά τη μόνιμη κατοχή, επιτήρηση και έλεγχο του ζώου, αντιμετωπίζοντάς το στην πράξη ως δικό του χωρίς να έχει ακολουθήσει τη νόμιμη διαδικασία.

Ποιος είναι αρμόδιος για τα αδέσποτα

Ο ν. 4830/2021 προβλέπει συγκεκριμένες αρμοδιότητες για τους δήμους ως προς τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς.

Μεταξύ άλλων, στις αρμοδιότητές τους περιλαμβάνονται η περισυλλογή, η ηλεκτρονική σήμανση, η στείρωση, η κτηνιατρική φροντίδα, η αξιολόγηση της συμπεριφοράς των ζώων και η προώθησή τους προς υιοθεσία.

Ωστόσο, η αρμοδιότητα αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε περιστατικό που προκαλεί ένα αδέσποτο οδηγεί αυτομάτως σε ευθύνη του δήμου. Για να κριθεί εάν υπάρχει ευθύνη, εξετάζονται οι συνθήκες του περιστατικού, οι υποχρεώσεις που προβλέπει η νομοθεσία και το κατά πόσο αυτές τηρήθηκαν.

Αν ένας αδέσποτος σκύλος δαγκώσει άνθρωπο

Σε περίπτωση που ένας αδέσποτος σκύλος προκαλέσει τραυματισμό, δεν υπάρχει ένας ιδιοκτήτης στον οποίο να μπορεί αυτομάτως να αποδοθεί ευθύνη.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το ποιος είχε τη θεσμική ευθύνη για τη διαχείριση του ζώου και εάν υπήρξε παράλειψη υποχρέωσης που προβλέπεται από το ισχύον πλαίσιο.

Εφόσον το ζώο είναι καταχωρισμένο στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς, μπορεί να εξεταστεί ποιος φορέας έχει δηλωθεί ως υπεύθυνος για τη διαχείρισή του. Σε διαφορετική περίπτωση, εφαρμόζονται οι διατάξεις που αφορούν τα αδέσποτα ζώα της συγκεκριμένης περιοχής.

Σε κάθε περίπτωση, η ευθύνη δεν κρίνεται με έναν ενιαίο κανόνα, αλλά με βάση τα συγκεκριμένα στοιχεία κάθε περιστατικού.

Τι ισχύει όταν το αδέσποτο προκαλέσει τροχαίο

Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν τα τροχαία ατυχήματα στα οποία εμπλέκονται αδέσποτα ζώα συντροφιάς.

Η νομοθεσία περιλαμβάνει ειδικές ρυθμίσεις σχετικά με την αστική ευθύνη των δήμων για ζημιές που προκαλούνται από τροχαία ατυχήματα με αδέσποτα. Το συγκεκριμένο πλαίσιο θεσπίστηκε προκειμένου να αντιμετωπιστεί ένα ζήτημα που στο παρελθόν είχε οδηγήσει σε διαφορετικές δικαστικές κρίσεις.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλες οι υποθέσεις έχουν την ίδια έκβαση. Τα δικαστήρια εξετάζουν κάθε περιστατικό ξεχωριστά, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες του ατυχήματος, τη νομική βάση της αξίωσης και τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία.

Κι αν ο σκύλος έχει στην πραγματικότητα ιδιοκτήτη;

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ένας σκύλος θεωρείται από τους κατοίκους «της γειτονιάς», ενώ στην πραγματικότητα ανήκει σε συγκεκριμένο πρόσωπο που απλώς τον αφήνει να κυκλοφορεί χωρίς επίβλεψη.

Εάν αποδειχθεί ότι υπάρχει ιδιοκτήτης ή πρόσωπο που ασκεί ουσιαστικό έλεγχο στο ζώο, τότε εφαρμόζονται οι γενικοί κανόνες της νομοθεσίας για την ευθύνη του κατόχου για τις ζημιές που προκαλεί το ζώο του.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, στοιχεία όπως το microchip, μαρτυρίες κατοίκων ή άλλα αποδεικτικά μέσα μπορεί να έχουν καθοριστική σημασία.

Γιατί είναι σημαντική η επίσημη καταγγελία

Όταν ένας αδέσποτος σκύλος παρουσιάζει επανειλημμένα επιθετική ή επικίνδυνη συμπεριφορά, οι πολίτες δεν θα πρέπει να περιορίζονται σε προφορικές αναφορές ή αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η επίσημη ενημέρωση του αρμόδιου δήμου δημιουργεί ένα καταγεγραμμένο ιστορικό και δίνει τη δυνατότητα στις αρμόδιες υπηρεσίες να αξιολογήσουν το ζώο και να λάβουν τα μέτρα που προβλέπει η νομοθεσία.

Η διαδικασία αυτή είναι σημαντική όχι μόνο για την προστασία της δημόσιας ασφάλειας, αλλά και για την ίδια την ευζωία του ζώου, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη αντιμετώπιση μιας προβληματικής συμπεριφοράς.

Τελικά, ποιος ευθύνεται;

Οι «σκύλοι της γειτονιάς» μπορεί να μην έχουν ιδιοκτήτη, δεν βρίσκονται όμως εκτός νομικού πλαισίου.

Η απλή φροντίδα ενός αδέσποτου δεν μετατρέπει έναν πολίτη αυτομάτως σε ιδιοκτήτη ούτε τον καθιστά υπεύθυνο για κάθε πράξη του ζώου. Παράλληλα, οι δήμοι έχουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες ως προς τη διαχείριση των αδέσποτων, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ευθύνονται αυτομάτως για κάθε περιστατικό.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι οι πραγματικές συνθήκες κάθε υπόθεσης: τι συνέβη, ποιος είχε την ευθύνη διαχείρισης του ζώου, ποιες υποχρεώσεις προβλέπει ο νόμος και εάν αυτές τηρήθηκαν.

Γι’ αυτό και δύο περιστατικά που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν ίδια μπορεί τελικά να οδηγήσουν σε διαφορετικά νομικά συμπεράσματα.

Τι πρέπει να γνωρίζετε

- Ο όρος «κοινοτικός σκύλος» δεν αποτελεί νομική κατηγορία. Το ζώο είναι, ανάλογα με την περίπτωση, δεσποζόμενο ή αδέσποτο.
- Η απλή σίτιση και φροντίδα ενός αδέσποτου δεν σας καθιστά ιδιοκτήτη ούτε συνεπάγεται αυτομάτως ευθύνη για τις πράξεις του.
- Οι δήμοι έχουν την αρμοδιότητα διαχείρισης των αδέσποτων, σύμφωνα με τον ν. 4830/2021.
- Σε περίπτωση δαγκώματος ή άλλου τραυματισμού, η ευθύνη κρίνεται με βάση τις ειδικές διατάξεις και τα πραγματικά περιστατικά.
- Για τα τροχαία ατυχήματα με αδέσποτα ζώα προβλέπεται ειδικό καθεστώς αστικής ευθύνης.
- Εάν αποδειχθεί ότι υπάρχει ιδιοκτήτης, εφαρμόζονται οι γενικοί κανόνες περί ευθύνης του κατόχου του ζώου.
- Η επίσημη και έγκαιρη ενημέρωση του δήμου για ένα επιθετικό ή επικίνδυνο αδέσποτο μπορεί να συμβάλει τόσο στην πρόληψη νέων περιστατικών όσο και στη διερεύνηση τυχόν ευθυνών.