Οι αφρικανικοί ελέφαντες φαίνεται να διαθέτουν εκπληκτική ικανότητα αναγνώρισης φυτών με θεραπευτικές ιδιότητες. Πρόσφατη επιστημονική μελέτη στην Κένυα παρέχει σημαντικές ενδείξεις ότι αυτά τα εντυπωσιακά θηλαστικά επιλέγουν στοχευμένα συγκεκριμένα είδη βλάστησης όταν αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας. Ακόμη πιο συναρπαστικό είναι το γεγονός ότι θηλυκοί ελέφαντες χρησιμοποιούν φυτικά παρασκευάσματα για τη θεραπευτική φροντίδα των απογόνων τους, μετατρέποντας το περιβάλλον τους σε ένα αυθεντικό φυσικό φαρμακείο.

Διαβάστε: ΗΠΑ: Μικρός ελέφαντας παίζει ποδόσφαιρο με κολοκύθα σε ζωολογικό πάρκο στο Όρεγκον (Βίντεο)


Η επιστημονική έρευνα στο όρος Έλγκον

Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports εστίασε στους ελέφαντες της περιοχής του όρους Έλγκον. Αυτά τα ζώα προκαλούν εδώ και δεκαετίες το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας λόγω μιας εξαιρετικά ιδιαίτερης συμπεριφοράς: εισέρχονται σε υπόγειες σπηλιές όπου ξύνουν με τους χαυλιόδοντές τους τα βραχώδη τοιχώματα προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση σε άλατα και μεταλλικά στοιχεία.

Οι ερευνητές εντόπισαν συνολικά 35 διαφορετικά φυτικά είδη που συνδέονται με πιθανή φαρμακευτική αξιοποίηση από τους ελέφαντες. Αξιοσημείωτο είναι πως 25 από αυτά χρησιμοποιούνται παράλληλα και από τις τοπικές ανθρώπινες κοινότητες για παραδοσιακές θεραπευτικές πρακτικές.

Η έρευνα στηρίχθηκε σε λεπτομερείς συνεντεύξεις με οκτώ μέλη της κοινότητας Sabaot, συμπεριλαμβανομένων ανιχνευτών άγριας πανίδας, οδηγών σαφάρι, πρώην δασοφύλακα και έμπειρων τοπικών πρεσβυτέρων. Όλοι διέθεταν περισσότερα από δύο δεκαετίες εμπειρίας στην παρακολούθηση της συμπεριφοράς των ελεφάντων.


Μητρική φροντίδα με φυτικά φάρμακα

Ανάμεσα στις πιο εντυπωσιακές παρατηρήσεις ξεχωρίζουν εκείνες που αφορούν τη θεραπευτική συμπεριφορά των μητέρων ελεφάντων προς τα νεογέννητα. Συμμετέχοντες στην έρευνα περιέγραψαν λεπτομερώς πώς θηλυκοί ελέφαντες χρησιμοποιούν ένα συγκεκριμένο φυτό, γνωστό στην τοπική γλώσσα ως Angurweet, το οποίο οι άνθρωποι της περιοχής αξιοποιούν για την αντιμετώπιση στομαχικών ενοχλήσεων.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, οι ελέφαντες αφαιρούν προσεκτικά τα φύλλα του φυτού και τα μασούν μαζί με ρίζες άλλων ειδών μέχρι να σχηματιστεί ένα μαλακό, ομοιογενές μείγμα. Στη συνέχεια, το αναμειγνύουν με το μητρικό τους γάλα πριν το προσφέρουν στα μικρά τους, δημιουργώντας ουσιαστικά ένα προσαρμοσμένο φαρμακευτικό παρασκεύασμα.

Οι επιστήμονες κατέγραψαν συνολικά οκτώ φυτικά είδη για τα οποία οι αναφορές συνάδουν με στοχευμένη θεραπευτική χρήση, είτε από άρρωστους ελέφαντες είτε από μητέρες για την περίθαλψη των απογόνων τους.


Στοχευμένη αναζήτηση θεραπευτικών φυτών

Σε πολλές περιπτώσεις, οι ελέφαντες επιδεικνύουν εξειδικευμένη συμπεριφορά αναζήτησης συγκεκριμένων φυτών ανάλογα με το πρόβλημα υγείας που αντιμετωπίζουν. Καταγράφηκαν περιστατικά όπου τα ζώα αναζητούσαν ιδιαίτερα είδη βλάστησης για πεπτικές διαταραχές, για τη διέγερση της όρεξης ή όταν εμφάνιζαν εμφανή συμπτώματα αδιαθεσίας, όπως λήθαργο και περιορισμένη κινητικότητα.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακές είναι οι μαρτυρίες που αναφέρουν πως τα ζώα διανύουν σημαντικές αποστάσεις για να φτάσουν σε συγκεκριμένα φυτά, αποφεύγοντας να σταματήσουν για τροφή κατά τη διαδρομή. Αυτή η συμπεριφορά υποδηλώνει σκόπιμη και στοχευμένη δράση παρά τυχαία επιλογή.


Η επιστημονική επιβεβαίωση που ακολουθεί

Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, οι ερευνητές τονίζουν την ανάγκη για περισσότερα επιστημονικά δεδομένα προτού επιβεβαιωθεί οριστικά ότι οι ελέφαντες χρησιμοποιούν συνειδητά συγκεκριμένες φυτικές ουσίες ως φάρμακα. Ο καθηγητής Μάικλ Χάφμαν, ειδικός στη μελέτη της αυτοθεραπευτικής συμπεριφοράς των ζώων, χαρακτήρισε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα την παρατήρηση για τις μητέρες που χορηγούν φυτικά μείγματα στα μικρά τους. Ωστόσο, υπογράμμισε την ανάγκη για συμπληρωματικές παρατηρήσεις που θα επιβεβαιώσουν την ύπαρξη πραγματικής θεραπευτικής πρόθεσης.

Η έρευνα έχει ήδη προχωρήσει στην επόμενη κρίσιμη φάση. Τοπικοί ειδικοί έχουν εξοπλιστεί με σύγχρονες κάμερες καταγραφής για να τεκμηριώσουν αυτές τις συμπεριφορές σε πραγματικό χρόνο. Παράλληλα, διεξάγονται εργαστηριακές αναλύσεις των φυτών για να διαπιστωθεί αν πράγματι περιέχουν ουσίες με αποδεδειγμένη φαρμακολογική δράση.

«Η τοπική γνώση μάς προσέφερε έναν πολύτιμο οδικό χάρτη», δήλωσε στο BBC ο ερευνητής Φαμπιάν Σουλτς από το Bernhard Nocht Institute for Tropical Medicine στο Αμβούργο. «Τώρα επιδιώκουμε να παρακολουθήσουμε τους ελέφαντες και να διερευνήσουμε αν επιλέγουν συγκεκριμένα φυτά σε συγκεκριμένες καταστάσεις υγείας και αν αυτά τα φυτά διαθέτουν σχετική βιολογική δραστικότητα».


Η αυτοθεραπεία στο ζωικό βασίλειο

Η αυτοθεραπευτική συμπεριφορά δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των ελεφάντων. Έχει τεκμηριωθεί σε πληθώρα ειδών σε όλο το ζωικό βασίλειο, από έντομα έως πρωτεύοντα. Άγριοι χιμπατζήδες έχουν παρατηρηθεί να εφαρμόζουν φυτά για την περιποίηση τραυμάτων, ενώ πρόσφατα καταγράφηκε και ουρακοτάγκος που χρησιμοποίησε φαρμακευτικό φυτό για τη θεραπεία πληγής του.

Αυτές οι ανακαλύψεις ενισχύουν το επιστημονικό ενδιαφέρον για τη ζωοφαρμακογνωσία, δηλαδή τη συστηματική μελέτη του τρόπου με τον οποίο τα ζώα αξιοποιούν φυσικές ουσίες για την αντιμετώπιση ασθενειών και τραυματισμών.

Στην περίπτωση των ελεφάντων, σχετικές αναφορές εντοπίζονται ήδη από την αρχαιότητα. Ο Ρωμαίος συγγραφέας Κλαύδιος Αιλιανός, κατά τον 2ο έως 3ο αιώνα μ.Χ., είχε περιγράψει έναν τραυματισμένο ελέφαντα που κατανάλωσε άνθη και ελαιόλαδο και ακολούθως ανέρρωσε πλήρως.


Το φυσικό φαρμακείο που κινδυνεύει να εξαφανιστεί

Για τους σύγχρονους ερευνητές, η σημασία των ευρημάτων υπερβαίνει κατά πολύ την κατανόηση της συμπεριφοράς των ελεφάντων. Η Ελοντί Φράιμαν, μία από τις επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, υπογραμμίζει ότι σημαντικό μέρος των φαρμάκων που χρησιμοποιεί σήμερα η ανθρωπότητα προέρχεται από χημικές ενώσεις που αρχικά εντοπίστηκαν στη φύση, σε δέντρα, μύκητες, φύκη και άλλους οργανισμούς.

Η καταστροφή των δασικών οικοσυστημάτων, συνεπώς, δεν σημαίνει απλώς απώλεια οικοτόπων για τα ζώα. Σημαίνει επίσης την πιθανή εξαφάνιση ενός ανεκτίμητου φυσικού φαρμακείου πριν καν προλάβει η επιστήμη να ανακαλύψει και να καταγράψει τις θεραπευτικές του δυνατότητες. Οι ελέφαντες, με τη συμπεριφορά τους, μάς υποδεικνύουν πού να αναζητήσουμε τα επόμενα σημαντικά φαρμακευτικά ευρήματα.