Οι εξελίξεις γύρω από τα F-35 και τις σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών με την Τουρκία επανέρχονται στο προσκήνιο, καθώς στο αμερικανικό Κογκρέσο αναλαμβάνεται νέα πρωτοβουλία με στόχο να αποτραπεί οποιαδήποτε προσπάθεια επανένταξης της Άγκυρας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς. Η πρωτοβουλία έρχεται μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας αμυντικής συμφωνίας με την Τουρκία ενόψει της επικείμενης Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ. 

Διαβάστε: Ταϊλάνδη: Ο Αυστραλός που κατηγορείται ότι σκότωσε και έκρυψε σε βαλίτσα 17χρονη φέρεται να το έκανε για μία διαφωνία 20 δολαρίων (Βίντεο)

Στο επίκεντρο βρίσκεται επιστολή που προωθεί η Δημοκρατική βουλευτής από τη Νεβάδα, Ντίνα Τάιτους, η οποία βρίσκεται στο στάδιο συλλογής υπογραφών. Μέσω αυτής ζητείται από την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων να αξιοποιήσει όλα τα μέσα που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία ώστε να εμποδιστεί οποιαδήποτε απόφαση για επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, εφόσον δεν έχει προηγηθεί επίλυση του ζητήματος των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 και των κυρώσεων CAATSA.

F-35: Η επιστολή προς την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων

Η επιστολή πρόκειται να αποσταλεί στον επικεφαλής της Ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας, Στιβ Σκαλίζ, καθώς και στον επικεφαλής της Δημοκρατικής μειοψηφίας, Χακίμ Τζέφρις. Οι συντάκτες της υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν μπορεί να παρακάμψει το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο όσο η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί στην κατοχή της το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, το οποίο αποτέλεσε την αιτία της αποπομπής της από το πρόγραμμα των F-35 το 2019.

Στο κείμενο επισημαίνεται ότι το Κογκρέσο διαθέτει συγκεκριμένα θεσμικά εργαλεία παρέμβασης μέσω του Νόμου περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων (Arms Export Control Act). Η νομοθεσία αυτή επιτρέπει στους βουλευτές και τους γερουσιαστές να επιχειρήσουν την ακύρωση μιας προτεινόμενης πώλησης στρατιωτικού υλικού, καταθέτοντας κοινό ψήφισμα αποδοκιμασίας (Joint Resolution of Disapproval) μετά την επίσημη κοινοποίηση της συμφωνίας από την κυβέρνηση. Οι βουλευτές ξεκαθαρίζουν ότι οποιαδήποτε προσπάθεια επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα δεν αποτελεί μόνο ζήτημα αμυντικής πολιτικής, αλλά και θέμα τήρησης της αμερικανικής νομοθεσίας, η οποία εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ.

Οι κυρώσεις CAATSA, οι S-400 και οι δηλώσεις Τραμπ

Η νέα πρωτοβουλία έρχεται μετά τις δηλώσεις που πραγματοποίησε ο Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, κατά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου για το αν σκοπεύει να μεταβεί στην Τουρκία με μια «μεγάλη τσάντα δώρων», αναφορά που συνδέθηκε με το αίτημα της Άγκυρας για τους κινητήρες της General Electric και τα μαχητικά F-35, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε καταφατικά, ενισχύοντας τα σενάρια περί επαναπροσέγγισης.

Στην επιστολή γίνεται επίσης αναφορά στις δηλώσεις του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος αποκάλυψε ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη επίσημη διαδικασία επανεξέτασης του ζητήματος. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά: «Ο Πιτ Χέγκσεθ και ολόκληρη η ομάδα εξετάζουν το ζήτημα αυτή τη στιγμή». Οι βουλευτές υπενθυμίζουν ότι η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35 μετά την αγορά των S-400, καθώς η Ουάσιγκτον είχε εκτιμήσει ότι η ταυτόχρονη λειτουργία των δύο συστημάτων δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια και τα απόρρητα τεχνολογικά χαρακτηριστικά του αμερικανικού μαχητικού.

Το νομικό πλαίσιο και ο ρόλος του Κογκρέσου

Στην επιστολή επισημαίνεται ότι οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν τον Δεκέμβριο του 2020 στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας, βάσει του άρθρου 231 του νόμου CAATSA, εξακολουθούν να ισχύουν και δεν έχουν ανακληθεί. Παράλληλα, γίνεται επίκληση του Νόμου περί Εθνικής Άμυνας (NDAA) για το οικονομικό έτος 2020, ο οποίος απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η Άγκυρα απομακρύνει πλήρως τους S-400, διαβεβαιώσει ότι δεν θα αποκτήσει ξανά αντίστοιχο σύστημα και επιβεβαιώσει ότι δεν έχει αποδεχθεί νέες σχετικές παραδόσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ακρόαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, στις 3 Ιουνίου 2026, κατά την οποία ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται από τον νόμο να διατηρήσει τις κυρώσεις και δεν μπορεί να επανεντάξει την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35 χωρίς να τηρηθούν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Παράλληλα, οι συντάκτες της επιστολής υπενθυμίζουν ότι, ακόμη και αν ο Λευκός Οίκος αποφασίσει να προχωρήσει σε πώληση οπλικών συστημάτων, το Κογκρέσο διαθέτει τη δυνατότητα να αντιδράσει μέσω του προβλεπόμενου μηχανισμού κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας. Αν και η διαδικασία θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη στην πράξη, καθώς απαιτεί έγκριση και από τα δύο νομοθετικά σώματα και ενδεχομένως υπέρβαση προεδρικού βέτο με πλειοψηφία δύο τρίτων, οι βουλευτές επιδιώκουν να στείλουν από τώρα σαφές πολιτικό και θεσμικό μήνυμα ότι οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς της Τουρκίας δεν μπορεί να γίνει κατά παράβαση της ισχύουσας αμερικανικής νομοθεσίας.