Μια καταστροφική φωτιά στον χώρο υγειονομικής ταφής Jatiwaringin, στα προάστια της Τζακάρτα στην Ινδονησία, συνεχίζει να μαίνεται για περισσότερο από μία εβδομάδα, καλύπτοντας την περιοχή με πυκνό και επικίνδυνο καπνό. Η φωτιά έχει εξαπλωθεί σε έκταση άνω των 15 εκταρίων, αναγκάζοντας εκατοντάδες κατοίκους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να αναζητήσουν ασφαλές καταφύγιο. Τα σκουπίδια που έχουν συσσωρευτεί στον χώρο αποτελούν την κύρια τροφοδοσία της πυρκαγιάς, δημιουργώντας μια πρωτοφανή περιβαλλοντική κρίση.

Αύξηση αναπνευστικών παθήσεων και μαζική εκκένωση περιοχών

Οι υγειονομικές αρχές της Ινδονησίας καταγράφουν σημαντική αύξηση των αναπνευστικών προβλημάτων στους κατοίκους που ζουν κοντά στον χώρο υγειονομικής ταφής. Μέχρι στιγμής έχουν εξεταστεί τουλάχιστον 234 άτομα που παρουσιάζουν αναπνευστικά συμπτώματα, με 72 από αυτούς να πάσχουν από οξείες λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος. Οι πυροσβεστικές δυνάμεις έχουν αναπτύξει ελικόπτερα, βυτιοφόρα, μπουλντόζες και drones για την κατάσβεση της φωτιάς, με την ελπίδα να την ελέγξουν μέχρι το τέλος της εβδομάδας.

Η 45χρονη Σαρμάνα, κάτοικος της περιοχής, περιέγραψε τη δραματική κατάσταση που βίωσε όταν ο τοξικός καπνός εισέβαλε στο σπίτι της. «Ο καπνός ήταν τόσο πυκνός που δεν μπορούσες να διακρίνεις κανέναν. Τσούζει τη μύτη, προκαλεί βήχα και δυσκολία στην αναπνοή. Αναγκαστήκαμε να φύγουμε γιατί δεν αντέχαμε άλλο», δήλωσε. Εκατοντάδες άλλοι κάτοικοι βρήκαν προσωρινό καταφύγιο σε κέντρο φιλοξενίας που δημιούργησε η τοπική αυτοδιοίκηση.

Η 37χρονη Τόσιανι ανέφερε ότι της απαγορεύτηκε να επιστρέψει στην κατοικία της επειδή ο καπνός περιέχει επικίνδυνα τοξικά αέρια. Μετρήσεις του υπουργείου Περιβάλλοντος επιβεβαιώνουν ότι η ποιότητα του αέρα γύρω από τον χώρο υγειονομικής ταφής έχει φτάσει σε επικίνδυνα επίπεδα, αν και παρατηρείται κάποια βελτίωση τις τελευταίες ημέρες.

Η πυρκαγιά που ξεκίνησε από μια σπίθα και εξαπλώθηκε ραγδαία

Η καταστροφική φωτιά ξέσπασε στις 30 Ιουνίου, όταν μια μικρή σπίθα, σε συνδυασμό με ισχυρές ριπές ανέμου, προκάλεσε την ανάφλεξη των σκουπιδιών. Η πυρκαγιά εξαπλώθηκε γρήγορα σε διάφορα σημεία του χώρου, συμπεριλαμβανομένων περιοχών όπου τα απορρίμματα είχαν συσσωρευτεί σε μεγάλο ύψος. Οι πυροσβέστες αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες στην πρόσβαση σε ορισμένα σημεία, καθυστερώντας τις προσπάθειες κατάσβεσης.

Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας που ακολούθησε, πυκνά μαύρα σύννεφα καπνού κατέκλυσαν τις γύρω κατοικημένες περιοχές της Ινδονησίας. Ο Τζοχάν Νταρμαουάν, διευθυντής του Τμήματος Συντονισμού και Ελέγχου Επιχειρήσεων Έκτακτης Ανάγκης της Εθνικής Υπηρεσίας Διαχείρισης Καταστροφών, εξήγησε ότι η κατάσβεση απαιτεί ειδική αντιμετώπιση. Η φωτιά δεν εκδηλώνεται στην επιφάνεια αλλά σιγοκαίει μέσα στους σωρούς των απορριμμάτων, καθιστώντας την κατάσβεση ιδιαίτερα δύσκολη.

Συσσώρευση μεθανίου και ανεξέλεγκτη διαχείριση σκουπιδιών

Αν και οι αρχές της Ινδονησίας δεν έχουν επιβεβαιώσει επίσημα την αρχική αιτία της πυρκαγιάς, η ινδονησιακή μη κυβερνητική οργάνωση Walhi υποδεικνύει ότι προκλήθηκε από τη συσσώρευση μεθανίου που προέρχεται από την αποσύνθεση οργανικών αποβλήτων. Αυτό αποτελεί άμεσο αποτέλεσμα του ανεξέλεγκτου συστήματος ανοιχτής απόρριψης σκουπιδιών που έχει διαδοθεί ευρέως στη χώρα.

Ο Γουάχιου Έκα Στιάουαν, ακτιβιστής της Walhi, χαρακτήρισε την κατάσταση ως «ωρολογιακή βόμβα συσσωρευμένων προβλημάτων διαχείρισης απορριμμάτων που έχουν αγνοηθεί για χρόνια χωρίς ουσιαστικές βελτιώσεις». Σύμφωνα με την οργάνωση, η ποσότητα των αποβλήτων που παράγει η επαρχία Τανγκεράνγκ υπερβαίνει κατά πολύ τη χωρητικότητα του χώρου υγειονομικής ταφής Jatiwaringin.

Ο χώρος μπορεί να δεχτεί έως και 2.700 τόνους αποβλήτων ημερησίως, αλλά αυτό καλύπτει μόνο το 59% των σκουπιδιών της επαρχίας. Τα υπόλοιπα απόβλητα καταλήγουν σε ανοιχτούς χώρους απόρριψης σε ολόκληρο το Τανγκεράνγκ, δημιουργώντας επικίνδυνα βουνά σκουπιδιών σε απόσταση εκατό μέτρων από τα σπίτια των κατοίκων.

Προβλήματα που υπήρχαν πριν τη φωτιά

Οι κάτοικοι που ζουν κοντά στον χώρο υγειονομικής ταφής Jatiwaringin αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα πολύ πριν ξεσπάσει η πυρκαγιά. Στη δύσοσμη σκιά των βουνών απορριμμάτων, οι κάτοικοι της Ινδονησίας ταλαιπωρούνταν συνεχώς από έντονες οσμές, μύγες και τον φόβο για κατολισθήσεις σκουπιδιών. Η συσσώρευση μεθανίου, που επιδεινώνεται από τους καύσωνες και την κλιματική κρίση, μετατρέπει αυτούς τους χώρους απόρριψης σε πραγματικές πυριτιδαποθήκες.

«Μόλις εμφανιστεί μια μικρή σπίθα ή θερμότητα, το μεθάνιο κάτω από το βουνό των απορριμμάτων αναφλέγεται αμέσως», εξήγησε ο Γουάχιου. Αυτό το φαινόμενο έχει προκαλέσει πολλαπλές πυρκαγιές σε χώρους υγειονομικής ταφής σε όλη την Ινδονησία κατά τη διάρκεια του 2023.

Προηγούμενες πυρκαγιές και μέτρα αντιμετώπισης

Κατά τη διάρκεια του 2023 σημειώθηκαν μεγάλες πυρκαγιές σε αρκετούς χώρους υγειονομικής ταφής στην Ινδονησία. Ο χώρος Sarimukti στην επαρχία Μπαντούνγκ κάηκε σε δεκάδες εκτάρια, με υποψίες ότι η πυρκαγιά προκλήθηκε από αποτσίγαρα και συσσώρευση μεθανίου. Λίγους μήνες αργότερα, άλλη πυρκαγιά σε χώρο υγειονομικής ταφής στο Τανγκεράνγκ κατέστρεψε περίπου το 80% της έκτασης των 35 εκταρίων.

Ο Ριζάλ Ιραουάν, αναπληρωτής υπεύθυνος για την επιβολή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών της Ινδονησίας, ανακοίνωσε ότι θα διεξαχθεί έρευνα για τα αίτια της πυρκαγιάς στον χώρο Jatiwaringin μόλις ολοκληρωθεί η κατάσβεση. Επιπλέον, το υπουργείο θα αξιολογήσει 390 χώρους υγειονομικής ταφής σε ολόκληρη τη χώρα στις αρχές Αυγούστου του 2026.

Ο χώρος υγειονομικής ταφής Jatiwaringin είχε υποστεί διοικητικές κυρώσεις το 2025 λόγω κακής διαχείρισης των σκουπιδιών. Εκτός από τις κυρώσεις, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Δασών έδωσε οδηγίες στις τοπικές αρχές να εφαρμόσουν ένα σύστημα ελεγχόμενης ταφής. Σύμφωνα με αυτό το σύστημα, τα απόβλητα ισοπεδώνονται ή συμπιέζονται με βαρύ εξοπλισμό και καλύπτονται περιοδικά με στρώμα χώματος.

Αυτή η μέθοδος μπορεί να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο πυρκαγιών που προκαλούνται από τη συσσώρευση μεθανίου, να μειώσει τον κίνδυνο εκδήλωσης ασθενειών και να βελτιώσει την καθαριότητα του χώρου διάθεσης απορριμμάτων. Οι περιβαλλοντολόγοι στην Ινδονησία χαρακτηρίζουν την πυρκαγιά ως «οικολογική καταστροφή που οφείλεται σε συστηματική αμέλεια», τονίζοντας ότι αποτελεί απλώς ένα σύμπτωμα της αυξανόμενης κρίσης διαχείρισης σκουπιδιών στη χώρα.