Μέση Ανατολή: Εντείνονται οι προσπάθειες για δεκαήμερη εκεχειρία ΗΠΑ και Ιράν - Τι συζητείται για το Ορμούζ, οι δύο επιλογές Τραμπ

Να περισώσουν το ήδη σκληρά δοκιμαζόμενο «Μνημόνιο Κατανόησης» που συνήψαν τον περασμένο μήνα ΗΠΑ και Ιράν επιχειρούν οι μεσολαβητές ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη, προκειμένου να επανέλθει «ηρεμία» (έστω και υποτυπώδης) στη Μέση Ανατολή, ενώ οι εχθροπραξίες βαίνουν προς κλιμάκωση. 

Έτσι, σύμφωνα με το Axios, ο Ντόναλντ Τραμπ πλησιάζει σε ένα σημείο καμπής στον πόλεμο με το Ιράν, με αξιωματούχους των ΗΠΑ και του Ισραήλ να διαβλέπουν μόνο δύο εφικτές εκβάσεις:

• Είτε να επιδιώξει μια νέα εκεχειρία 10 ημερών με στόχο την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.
• Είτε να ξεκινήσει μια μαζική κοινή στρατιωτική εκστρατεία με το Ισραήλ για να αναγκάσει την Τεχεράνη να παραδοθεί.

Σύμφωνα με το αμερικανικό μέσο, ο Τραμπ δεν έχει λάβει ακόμη απόφαση. Ωστόσο, αξιωματούχοι πιστεύουν ότι οι επόμενες ημέρες θα καθορίσουν ποια πορεία θα επικρατήσει — με ελάχιστο περιθώριο να συνεχιστεί η εξαντλητική και αόριστης διάρκειας σύγκρουση που παραλύει σήμερα τον Κόλπο.

Το Κατάρ, η Αίγυπτος, το Πακιστάν και άλλοι περιφερειακοί μεσολαβητές έχουν υποβάλει στις ΗΠΑ και το Ιράν πρόταση για 10ήμερη εκεχειρία, όπως ανέφεραν στο Axios δύο περιφερειακές πηγές με άμεση γνώση της προσπάθειας. Η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει την πρόταση και έχει παροτρύνει το Ισραήλ να αποφύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να κλείσουν το διπλωματικό παράθυρο, ανέφεραν από την πλευρά τους στο μέσο αξιωματούχοι των ΗΠΑ.

Ωστόσο, η Ουάσιγκτον προετοιμάζεται ταυτόχρονα για την αποτυχία των συνομιλιών. Ο αμερικανικός στρατός έχει στείλει δεκάδες μαχητικά αεροσκάφη και αεροσκάφη ανεφοδιασμού στην περιοχή τις τελευταίες ημέρες, συγκεντρώνοντας τις δυνάμεις που απαιτούνται για μια σημαντική κλιμάκωση. Ισραηλινές πηγές ανέφεραν ότι ο ισραηλινός στρατός (IDF) βρίσκεται σε κατάσταση υψηλής ετοιμότητας και προετοιμάζεται για πιθανή επέκταση του πολέμου σε μια συντονισμένη εκστρατεία πλήρους κλίμακας εντός των επόμενων ημερών.

Τι προβλέπει η πρόταση για την 10ημερη εκεχειρία

Η νέα πρόταση κατάπαυσης του πυρός θα σταματούσε τις μάχες, θα άνοιγε εκ νέου και τις δύο ναυτιλιακές διαδρομές μέσω του Στενού του Ορμούζ και θα έδινε στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη περιθώριο να διασώσουν το καταρρέον μνημόνιο κατανόησης (MOU) τους. «Ενημερώσαμε τις ΗΠΑ και το Ιράν ότι προτείνουμε μια περίοδο ηρεμίας», δήλωσε μία από τις περιφερειακές πηγές.

Σύμφωνα με τον ιστότοπο, οι μεσολαβητές προσπαθούν να αξιοποιήσουν μια πρόταση που συζητήθηκε από το Ομάν, το Ιράν και το Κατάρ στην πρωτεύουσα του πρώτου, το Μουσκάτ, στις 11 Ιουλίου, όταν οι ΗΠΑ απαίτησαν από την Τεχεράνη να δεσμευτεί δημοσίως να διατηρήσει ανοιχτό το Στενό του Ορμούζ.

Οι συνομιλίες αυτές έληξαν χωρίς συμφωνία, και το Ιράν επιτέθηκε σε εμπορικά πλοία στο στενό λίγο αργότερα — πυροδοτώντας την αμερικανική εκστρατεία βομβαρδισμών που συνεχίζεται κάθε βράδυ έκτοτε. Η πρόταση θα επαναλειτουργούσε πλήρως και τις δύο ναυτιλιακές διαδρομές του Ορμούζ: τη νότια διαδρομή μέσω των υδάτων του Ομάν, απαλλαγμένη από ιρανικές επιθέσεις, και τη βόρεια διαδρομή μέσω των ιρανικών υδάτων, απαλλαγμένη από τον αμερικανικό αποκλεισμό.

Οι συζητήσεις για το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ - Στο τραπέζι η είσπραξη "τελών υπηρεσιών" από το Ιράν

Κατά τη διάρκεια της 10ήμερης εκεχειρίας, οι ΗΠΑ και το Ιράν θα διαπραγματευτούν μια μακροπρόθεσμη ρύθμιση που θα διέπει τη διέλευση μέσω του στενού.

Μια επιλογή θα επέτρεπε στο Ιράν να εισπράττει «εύλογα τέλη υπηρεσιών» για τη θαλάσσια ασφάλεια, την προστασία του περιβάλλοντος και άλλες υπηρεσίες, σύμφωνα με μια περιφερειακή πηγή.

Η πηγή ανέφερε το Στενό της Μαλάκκα — όπου η Μαλαισία, η Ινδονησία και η Σιγκαπούρη χρεώνουν τα πλοία για συγκεκριμένες υπηρεσίες αντί για ένα γενικό τέλος διέλευσης — ως πιθανό πρότυπο. Μια άλλη ιδέα θα ήταν τα τέλη να κατατίθενται σε ένα κοινό ταμείο το οποίο θα διαχειρίζεται ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός.

Οι "παίκτες" που μεσολαβούν μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν

Μεταξύ των αξιωματούχων που συμμετέχουν στη διαμεσολάβηση συγκαταλέγονται ο πρωθυπουργός του Κατάρ Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, ο απεσταλμένος του Κατάρ Αλί Αλ-Θαουάντι, ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού στρατάρχης Ασίμ Μουνίρ, ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου Μπαντρ Αμπντελαττί και ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν Μπαντρ αλ-Μπουσαΐντι.

Μια πηγή από την περιοχή που επικαλείται το Axios ανέφερε ότι οι προσπάθειες για κατάπαυση του πυρός είχαν αποκτήσει δυναμική το Σάββατο, πριν μια ιρανική πυραυλική επίθεση στην Ιορδανία σκοτώσει τουλάχιστον δύο μέλη των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων και ωθήσει την Ουάσινγκτον να κάνει πίσω.

Σε εξέλιξη οι διπλωματικές προσπάθειες

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάι, επιβεβαίωσε τη Δευτέρα ότι οι μεσολαβητές καταβάλλουν προσπάθειες για να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης. «Έχουμε λάβει τις προτάσεις που διαβιβάστηκαν μέσω των μεσολαβητών, αλλά σε αυτό το στάδιο προτιμώ να μην αναφερθώ στις λεπτομέρειές τους», δήλωσε ο Μπαγκάι σε συνέντευξη Τύπου στο Ιράν. Πρόσθεσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις του Ιράν θα συνεχίσουν να «ανταποκρίνονται με δύναμη και να συντρίβουν την πηγή της αμερικανικής επιθετικότητας».

Παράλληλα, από χθες, Δευτέρα, στο Πακιστάν βρίσκεται ο Ιρανός υπουργός Εσωτερικών, Εσκαντάρ Μομενί, προκειμένου για συζητήσεις για τη διμερή συνεργασία μεταξύ Ισλαμαμπάντ και Τεχεράνης. Στην ατζέντα του υπάρχουν συναντήσεις με τον Πακιστανό πρωθυπουργό, Σαμπάζ Σαρίφ και τον άρχηγο του στρατού του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, με την επίσκεψη αυτή να σημειώνεται με φόντο τον διαμεσολαβητικό ρόλο που έχει αναλάβει καθ'όλη την περίοδο της κρίσης στη Μέση Ανατολή το Ισλαμαμπάντ. 

Η προετοιμασία του Ιράν για αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα και τη "διάσωση" του πυρηνικού του προγράμματος - Το ενδιαφέρον στρέφεται στο όρος Pickaxe

Την ίδια ώρα, στο επίκεντρο επανέρχεται και πάλι το «πυρηνικό οχυρό», το όρος Pickaxe, στο οποίο αναφέρθηκε ο Ντόναλντ Τραμπ την προηγούμενη εβδομάδα. Δημοσίευμα της Wall Street Journal ανέφερε χθες, Δευτέρα, πως οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες εκτιμούν ότι το Ιράν μετέφερε χιλιάδες φυγόκεντρους εμπλουτισμού ουρανίου σε σήραγγες βαθιά μέσα στο βουνό το περασμένο φθινόπωρο, στον απόηχο του πολέμου των 12 ημερών του Ιουνίου του 2025. Οι αναφορές σηματοδοτούν ότι ενδεχομένως η Τεχεράνη θα μπορούσε να ανασυγκροτήσει το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Ειδικότερα, το Ισραήλ διαβίβασε τα ευρήματα των μυστικών υπηρεσιών στις ΗΠΑ, αναφέροντας ότι οι φυγόκεντροι μεταφέρθηκαν στην περιοχή του βουνού «Pickaxe» το περασμένο φθινόπωρο, μετά τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου, όταν αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έπληξαν τις τρεις κύριες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Δορυφορικές εικόνες που δημοσιοποιήθηκαν νωρίτερα μέσα στον μήνα κατέγραψαν πρόσφατες κατασκευαστικές εργασίες και αυξημένη κίνηση οχημάτων στο όρος Pickaxe, όπου βρίσκεται υπόγεια εγκατάσταση λαξευμένη στο εσωτερικό του βουνού, κοντά στην κύρια μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου στη Νατάνζ.

Ο ακριβής σκοπός της εγκατάστασης παραμένει άγνωστος, καθώς επιθεωρητές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) δεν έχουν λάβει ποτέ άδεια πρόσβασης.

Το όρος Pickaxe, γνωστό στα περσικά ως Kuh-e Kolang, βρίσκεται δίπλα στις σοβαρά κατεστραμμένες εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου της Νατάνζ και θεωρείται μία από τις πλέον οχυρωμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Διαθέτει δύο υπόγεια συγκροτήματα σηράγγων, θαμμένα σε τόσο μεγάλο βάθος ώστε, σύμφωνα με ειδικούς, να βρίσκονται πέρα από τις δυνατότητες διάτρησης ακόμη και των ισχυρότερων αμερικανικών βομβών καταστροφής υπόγειων καταφυγίων (bunker busters).



Σε αντίθεση με παλαιότερες ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, οι οποίες είναι περισσότερο εκτεθειμένες, το Pickaxe φαίνεται να έχει σχεδιαστεί με βασικό στόχο την απόκρυψη και την προστασία του από ενδεχόμενες στρατιωτικές επιθέσεις.

Σύμφωνα με το Institute for Science and International Security, στην εγκατάσταση καταγράφεται συνεχής δραστηριότητα από τον Απρίλιο, όταν συμφωνήθηκε κατάπαυση του πυρός στον πόλεμο μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν. Το αμερικανικό ινστιτούτο εκτιμά ότι οι εργασίες που πραγματοποιούνται στο Pickaxe παραβιάζουν το μνημόνιο κατανόησης που είχαν υπογράψει η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη.

Αναλύσεις δορυφορικών εικόνων έχουν δείξει, ακόμα, ότι οι εργασίες κατασκευής ξεκίνησαν περίπου το 2020. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι πρόκειται για μονάδα συναρμολόγησης φυγοκεντρητών που χρησιμοποιούνται στο πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου. Ωστόσο, επιθεωρητές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) δεν έχουν λάβει άδεια να πραγματοποιήσουν πλήρη επιθεώρηση των εγκαταστάσεων.

Οι δορυφορικές εικόνες αποκαλύπτουν εκτεταμένες εκσκαφές και την κατασκευή μεγάλου δικτύου υπόγειων σηράγγων, χωρίς όμως να έχει επιβεβαιωθεί επισήμως ο ακριβής σκοπός της εγκατάστασης. Το Ιράν επιμένει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς, ενώ δυτικές κυβερνήσεις και ειδικοί εκφράζουν ανησυχίες για τη θέση, το μέγεθος και τον σχεδιασμό του συγκροτήματος.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η εγκατάσταση βρίσκεται θαμμένη σε βάθος που φτάνει έως και τα 600 μέτρα κάτω από στρώματα γρανίτη, γεγονός που την καθιστά μία από τις πιο καλά προστατευμένες πυρηνικές υποδομές του Ιράν. Η κατασκευή σε τόσο μεγάλο βάθος θεωρείται ότι προσφέρει στην Τεχεράνη ένα ιδιαίτερα ασφαλές περιβάλλον για την ανάπτυξη ευαίσθητων πυρηνικών δραστηριοτήτων, ενώ δυσχεραίνει σημαντικά οποιαδήποτε προσπάθεια καταστροφής της μέσω αεροπορικών επιδρομών.