Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο γιος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και διάδοχός του στην ιρανική ηγεσία, δεν έχει πραγματοποιήσει καμία δημόσια εμφάνιση τους τελευταίους πέντε μήνες, γεγονός που τροφοδοτεί διάφορα σενάρια σε κύκλους των δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών τόσο για την κατάσταση της υγείας του όσο και για το ποιος πραγματικά λαμβάνει τις κρίσιμες αποφάσεις στην Τεχεράνη.

Διαβάστε: Πού βρίσκεται ο Μοτζάμπα Χαμενεΐ; Οι φήμες που "φουντώνουν" και ο φόβος για νέο χάος στο Ιράν όπως το 1989 (Βίντεο)


Η χώρα κυβερνάται από έναν άνθρωπο που κανείς δεν έχει δει

Η βρετανική εφημερίδα «Daily Mail» επισημαίνει σε δημοσίευμά της ότι η απουσία του 56χρονου Χαμενεΐ από δημόσιες εμφανίσεις, ακόμα και σε στιγμές μεγάλης εθνικής κρίσης, έχει δημιουργήσει ένα πρωτοφανές σκηνικό: μια χώρα που φιλοδοξεί να γίνει πυρηνική δύναμη και βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να θεωρείται ότι κυβερνάται από έναν άνθρωπο που κανείς δεν έχει δει.

Υπενθυμίζεται ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ανέλαβε την ηγεσία του Ιράν μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο οποίος σκοτώθηκε σε αμερικανοϊσραηλινό πλήγμα στα τέλη Φεβρουαρίου στην Τεχεράνη. Κατά τη διάρκεια της επίθεσης ο υιός Χαμενεΐ φέρεται να τραυματίστηκε σοβαρά, με πληροφορίες του Reuters να κάνουν λόγο για βαριές παραμορφωτικές κακώσεις στο πρόσωπο και σημαντικό τραυματισμό σε ένα ή και στα δύο πόδια.

Ωστόσο, μετά την ανάληψη της εξουσίας δεν πραγματοποίησε καμία δημόσια εμφάνιση. Δεν έδωσε τηλεοπτικό μήνυμα ούτε ηχογραφημένη δήλωση. Αντίθετα, κρατικός παρουσιαστής διάβασε ένα κείμενο που αποδόθηκε στον ίδιο, ενώ στην οθόνη εμφανιζόταν μια φωτογραφία του. Ακόμα πιο εντυπωσιακή ήταν η απουσία του από την κηδεία του πατέρα του στις 4 Ιουλίου. Το καθεστώς επικαλέστηκε «λόγους ασφαλείας», ωστόσο η απουσία του ενίσχυσε τις εικασίες.


Τα τρία σενάρια για το πού βρίσκεται ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ

Σύμφωνα με το δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας, στους κύκλους δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών έχουν επικρατήσει τρία βασικά σενάρια. Το πρώτο σενάριο υποστηρίζει ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι ζωντανός και βρίσκεται κρυμμένος στο Ιράν, πιθανώς επειδή τα τραύματά του δεν του επιτρέπουν να εμφανιστεί δημόσια. Αυτή είναι και η εκδοχή που υποστηρίζει η ιρανική ηγεσία. Ο πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, είχε δηλώσει σε βίντεο που μεταδόθηκε από κρατικά Μέσα στις 21 Ιουλίου ότι «το επίπεδο επικοινωνίας με τον αγαπητό μας ανώτατο ηγέτη αυξάνεται καθημερινά και πρέπει να αυξηθεί, ώστε να μπορέσουμε να λύσουμε τα προβλήματά μας με την καθοδήγησή του».

Ωστόσο, πηγές δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών εμφανίζονται επιφυλακτικές. Ένας πρώην αξιωματούχος της Μοσάντ, ο οποίος συνεργάζεται σήμερα με το Jerusalem Centre for Security and Foreign Affairs (JCFA), δήλωσε στην «Daily Mail» ότι «είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι σήμερα ζωντανός ή, τουλάχιστον, αν λειτουργεί σε πλήρη επιχειρησιακή κατάσταση. Η απουσία του από την κηδεία του πατέρα του είναι χαρακτηριστική. Η μη παρουσία του δείχνει περισσότερο ανικανότητα παρά απλή προφύλαξη ασφαλείας».

Το δεύτερο σενάριο θέλει τον νέο ηγέτη να έχει διαφύγει στη Ρωσία. Η «Daily Mail» το χαρακτηρίζει λιγότερο πιθανό, σημειώνοντας ότι η ιρανική ηγεσία δεν έχει ιστορικό εγκατάλειψης της χώρας σε κρίσιμες στιγμές.

Το τρίτο σενάριο, που θεωρείται από ορισμένες πηγές το πιθανότερο, είναι ότι ο Μοτζτάμπα ζει, αλλά δεν είναι σε θέση να ασκήσει κανονικά τα καθήκοντά του. Σύμφωνα με το σαουδαραβικό δίκτυο Al-Hadath, οι δηλώσεις που φέρουν το όνομά του μπορεί να συντάσσονται από τον διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, Αχμάντ Βαχίντι, και άλλα στελέχη του μηχανισμού ασφαλείας.


Το παρατσούκλι του "χάρτινου ηγέτη"

Η μακρά απουσία του έχει οδηγήσει ακόμα και στη δημιουργία ενός νέου παρατσουκλιού στα κοινωνικά δίκτυα: «Ο χάρτινος ηγέτης». Αφορμή αποτέλεσαν φήμες ότι σε φιλοκυβερνητική συγκέντρωση χρησιμοποιήθηκε ομοίωμα σε φυσικό μέγεθος, ενώ στη συνέχεια κυκλοφόρησαν σατιρικά βίντεο Τεχνητής Νοημοσύνης που παρουσίαζαν έναν «χάρτινο» Μοτζτάμπα Χαμενεΐ σε διεθνείς συναντήσεις.

Σύμφωνα με την «Daily Mail», η αντίδραση του καθεστώτος ήταν να δημοσιεύσει βίντεο που φέρονται να δημιουργήθηκαν με Τεχνητή Νοημοσύνη και παρουσίαζαν τον νέο ηγέτη να μιλά ή να εμφανίζεται δίπλα στον πατέρα του και στον δολοφονημένο διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, Κασέμ Σουλεϊμανί. Αυτό, ωστόσο, δημιούργησε το αντίθετο αποτέλεσμα, καθώς πολλοί Ιρανοί διερωτήθηκαν γιατί χρειάζονται τεχνητές εικόνες αν υπάρχουν πραγματικές.


Η στροφή προς παραδοσιακές μεθόδους συλλογής πληροφοριών

Καθώς η τεχνολογία δεν φαίνεται να δίνει απαντήσεις, οι υπηρεσίες πληροφοριών στρέφονται στις κλασικές μεθόδους συλλογής πληροφοριών, γνωστές ως «Humint» (Human Intelligence) - ανθρώπινη πληροφόρηση. «Έχει λογική ο Μοτζτάμπα να έχει εξαφανιστεί εντελώς. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Μοσάντ είχε καταφέρει να παραβιάσει κάμερες κυκλοφορίας στην Τεχεράνη για να παρακολουθήσει τις κινήσεις των φρουρών του πατέρα του. Αυτή τη στιγμή, η τεχνολογία δεν αρκεί. Είναι ώρα να επιστρέψουν στις παλιές μεθόδους», δήλωσε στην «Daily Mail» πηγή δυτικής υπηρεσίας ασφάλειας.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι ισραηλινές υπηρεσίες βασίζονται στα δίκτυα πρακτόρων που διαθέτουν στο Ιράν. «Το σχέδιο είναι να χρησιμοποιήσουμε τις πηγές που έχουμε μέσα στη χώρα - και έχουμε πολλές. Μπορούμε να δωροδοκήσουμε ανθρώπους, να παρακολουθήσουμε επικοινωνίες υψηλόβαθμων στελεχών, ακόμα και να διεισδύσουμε σε κρατικές υποδομές. Προς το παρόν, ο στόχος δεν είναι να τον σκοτώσουμε. Θέλουμε πρώτα να ξέρουμε αν είναι ζωντανός», ανέφερε.


Ο ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης στην άσκηση εξουσίας

Πέρα από το μυστήριο γύρω από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά στο ποιος ελέγχει πραγματικά σήμερα το Ιράν. Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν αποτελούν μόνο στρατιωτική δύναμη. Έχουν ισχυρή παρουσία στην οικονομία, στις κατασκευές, στην ενέργεια, στις τηλεπικοινωνίες και στη λειτουργία του κράτους. «Η ισορροπία ισχύος στην Τεχεράνη έχει ουσιαστικά μετατοπιστεί. Το πραγματικό κέντρο βάρους είναι πλέον μια στρατιωτική διοίκηση γύρω από τον Βαχίντι, την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης και άλλα στελέχη του μηχανισμού ασφαλείας. Οι κληρικοί έχουν σταδιακά περιθωριοποιηθεί. Οι Φρουροί προσποιούνται ότι λαμβάνουν εντολές από τον Μοτζτάμπα για να διατηρήσουν την εικόνα συνέχειας, αλλά στην πραγματικότητα αυτοί διοικούν», δήλωσε πρώην αξιωματούχος της Μοσάντ.

Από την πλευρά της, η δημοσιογράφος του Iran International, Νεγκάρ Μοτζαχεντί, επισημαίνει ότι το ιρανικό καθεστώς παραμένει βαθιά διχασμένο. «Κάποτε μιλούσαμε για τη σύγκρουση μεταξύ σκληροπυρηνικών και πιο μετριοπαθών. Πλέον δεν υπάρχουν μεταρρυθμιστές. Η μάχη θα είναι: σκληροπυρηνικοί εναντίον σκληροπυρηνικών», ανέφερε.


Η βαθύτερη αλλαγή στο εσωτερικό του Ιράν

Όπως σημειώνεται, είτε ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρίσκεται στη ζωή είτε όχι, η κρίση φαίνεται να αποκαλύπτει μια βαθύτερη αλλαγή στο εσωτερικό του Ιράν: την ενίσχυση του ρόλου των Φρουρών της Επανάστασης εις βάρος της παραδοσιακής θρησκευτικής ηγεσίας. Η Νεγκάρ Μοτζαχεντί τονίζει ότι «το γεγονός πως ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται πλέον αν ο Μοτζτάμπα είναι ζωντανός ή νεκρός δείχνει κάτι βαθύτερο. Για πολλούς Ιρανούς αποτελεί απλώς ένα πικρό αστείο». Και όπως λέει ένας Ιρανός πολίτης που μίλησε στην «Daily Mail» με το ψευδώνυμο «Ρεζά»: «Τι διαφορά έχει για εμάς αν είναι ομοφυλόφιλος ή όχι, αν είναι ζωντανός ή νεκρός; Το καθεστώς θα συνεχίσει να μας τιμωρεί κάθε μέρα. Είτε είναι αυτός είτε κάποιος άλλος κληρικός είτε οι Φρουροί. Για εμάς είναι το ίδιο».

Η αναζήτηση του «αόρατου ηγέτη» συνεχίζεται, όμως το μεγαλύτερο μυστήριο ίσως δεν είναι πού βρίσκεται ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, αλλά ποιος κυβερνά πραγματικά το Ιράν σήμερα.