Ορμητήριο νέων δράσεων με προσανατολισμό στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ιδέας αποτέλεσαν οι εργασίες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Στρασβούργο, το τριήμερο 14-17 Σεπτεμβρίου, με την ομιλία της προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την «Κατάσταση της Ένωσης» να αποτελεί το αποκορύφωμα των εργασιών. Σε μία γεωπολιτική συγκυρία που οι προκλήσεις είναι πολλές, καθώς εκτείνονται από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία μέχρι και τη Μέση Ανατολή, η πρόεδρος της Κομισιόν έδωσε το στίγμα των στόχων για τη νέα σεζόν, λαμβάνοντας υπόψιν την ανάγκη για ενεργειακή αυτονομία και περισσότερη αμυντική θωράκιση, με το βλέμμα και σε νέες συνεργασίες για επικερδείς εμπορικές συμφωνίες. Χωρίς να αναφέρεται στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι σχέσεις ΕΕ και ΗΠΑ, εξέφρασε την προσδοκία ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ, κάτι που θα συντελεστεί σε μία περίοδο απρόβλεπτης πολιτικής Τραμπ απέναντι στη Γηραιά Ήπειρο. 

Παράλληλα, από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η φον ντερ Λάιεν έδωσε το πολιτικό στίγμα μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης που θέλει να κινηθεί ταχύτερα στην άμυνα και την ασφάλεια, αλλά και να αποκτήσει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι σε υβριδικές απειλές, ενεργειακούς και τεχνολογικούς εκβιασμούς και νέες μορφές γεωπολιτικής πίεσης.




Η Ευρώπη αναζητά κοινή απάντηση στις νέες απειλές

Η πρόταση της φον ντερ Λάιεν για έναν μηχανισμό που θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ είναι ενδεικτική της αλλαγής. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο την αντιμετώπιση μιας συμβατικής στρατιωτικής επίθεσης, αλλά ένα ευρύτερο φάσμα απειλών: κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ, επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και παραβιάσεις του εναέριου χώρου από drones.

Παράλληλα, η Κομισιόν προωθεί την ιδέα ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας, με τη συμμετοχή όχι μόνο κρατών-μελών της ΕΕ αλλά και στενών εταίρων, όπως η Βρετανία, η Νορβηγία, η Ουκρανία και ο Καναδάς.

Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που βρίσκεται στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης και στην Ανατολική Μεσόγειο, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν είναι θεωρητική. Αφορά την προστασία των συνόρων, τη διαχείριση κρίσεων και την ικανότητα της Ευρώπης να αντιδρά συλλογικά όταν ένα κράτος-μέλος βρίσκεται αντιμέτωπο με μια σοβαρή απειλή.

Από την άμυνα στην πολιτική προστασία

Στο Στρασβούργο έγινε όμως σαφές ότι η έννοια της ασφάλειας διευρύνεται.

Η κλιματική κρίση, οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν πλέον μέρος της ευρωπαϊκής ατζέντας ασφάλειας και ανθεκτικότητας. Και εδώ η Ελλάδα έχει μια ιδιαίτερη εμπειρία, καθώς τα τελευταία χρόνια έχει βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπη με μεγάλες φυσικές καταστροφές.


Η συζήτηση για ισχυρότερους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς πολιτικής προστασίας αποκτά επομένως πρακτική σημασία για τη χώρα. Η ευρωπαϊκή συνεργασία δεν αφορά μόνο τη χρηματοδότηση μετά από μια καταστροφή, αλλά όλο και περισσότερο την πρόληψη, την κοινή επιχειρησιακή ετοιμότητα και την ταχύτερη κινητοποίηση δυνάμεων και μέσων.

Ο Κάρνεϊ και το νέο ευρωπαϊκό βλέμμα πέρα από τον Ατλαντικό

Η παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε μια ακόμη διάσταση στη συζήτηση.


Ο Κάρνεϊ μίλησε για μια βαθύτερη στρατηγική σχέση Καναδά και Ευρωπαϊκής Ένωσης, πέρα από την παραδοσιακή λογική μιας εμπορικής συμφωνίας. Η πρόταση αφορά συνεργασία σε άμυνα, ενέργεια, κρίσιμα ορυκτά, τεχνητή νοημοσύνη, διαστημικές τεχνολογίες, χρηματοπιστωτικά συστήματα και ψηφιακό εμπόριο.

Η φράση-κλειδί της ομιλίας του ήταν η «συλλογική ανθεκτικότητα». Ο στόχος, όπως τον περιέγραψε, δεν είναι η πλήρης αυτάρκεια, αλλά η δυνατότητα Ευρώπης και Καναδά να μειώσουν τις ευπάθειές τους και να μην μπορούν εύκολα να βρεθούν υπό πίεση εξαιτίας της εξάρτησής τους από έναν τρίτο παράγοντα.

Και αυτή η λογική εξηγεί και την πρόταση της φον ντερ Λάιεν για μια ευρύτερη «Συμμαχία για το Μέλλον», με τον Καναδά να εξετάζει ακόμη και έναν νέο ρόλο ως πρώτος «συνδεδεμένος» εταίρος της ΕΕ.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα

Η Ελλάδα έχει λόγο να παρακολουθεί στενά αυτή τη μετατόπιση. Μια Ευρώπη που επενδύει περισσότερο στην άμυνα, στην προστασία των συνόρων, στην ενεργειακή ασφάλεια, στις κρίσιμες υποδομές και στην πολιτική προστασία είναι μια Ευρώπη που αγγίζει άμεσα ελληνικές προτεραιότητες.

Παράλληλα, η στροφή προς την τεχνολογική και ενεργειακή αυτονομία δημιουργεί ένα νέο πεδίο για την ελληνική οικονομία και τις ελληνικές επιχειρήσεις. Οι επενδύσεις σε υποδομές, ενέργεια, ψηφιακές τεχνολογίες και αμυντική βιομηχανία αποκτούν μεγαλύτερη ευρωπαϊκή διάσταση.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι η αλλαγή νοοτροπίας. Η Ευρώπη δεν συζητά πλέον μόνο πώς θα αναπτυχθεί. Συζητά πώς θα προστατευθεί, πώς θα μειώσει τις εξαρτήσεις της και πώς θα μπορεί να παίρνει αποφάσεις σε έναν όλο και πιο ανταγωνιστικό κόσμο.

Αυτό ήταν ίσως το βασικό συμπέρασμα από τις τρεις ημέρες στο Στρασβούργο. Και για την Ελλάδα, μια χώρα που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής ασφάλειας, της κλιματικής κρίσης αλλά και των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο, η νέα αυτή ευρωπαϊκή πραγματικότητα είναι κάτι που αφορά το παρόν και μέλλον.