Η λέξη “κβαντικός” ασκεί σήμερα μια ιδιαίτερη γοητεία, παραπέμπει σε μία από τις πιο σπουδαίες επιστημονικές επαναστάσεις του 20ού αιώνα, αυτή της κβαντικής φυσικής, και σε έναν κόσμο ο οποίος μοιάζει παράξενος και δυσνόητος και, συχνά, ξεφεύγει από αυτό το οποίο αντιλαμβανόμαστε όλοι μας ως “κοινή λογική”. Ίσως γι’ αυτό, τα τελευταία χρόνια, ο όρος χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα και έξω από το αυστηρό επιστημονικό του πλαίσιο, ακόμη και για να περιγράψει διαγνωστικές ή θεραπευτικές προσεγγίσεις. Υπάρχει όμως πράγματι “κβαντική ιατρική” και, κυρίως, ποια σχέση έχει με την κβαντική φυσική; 

Διαβάστε: Έκρηξη στην Πλάκα: Εκσκαφέας απομακρύνει τα συντρίμμια - Σηκώνει στον αέρα αυτοκίνητα (Βίντεο)

Υπάρχει κβαντική ιατρική;

“Η απάντηση είναι ξεκάθαρα όχι. Δεν υπάρχει ‘κβαντική ιατρική’”, εξηγεί σήμερα με κατηγορηματικότητα στο parapolitika.gr ο καθηγητής Ιατρικής Φυσικής και Νανοϊατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και αντιπρύτανης Έρευνας και Καινοτομίας του Ιδρύματος, Ευστάθιος Ευσταθόπουλος, ο οποίος συμπληρώνει: “Άλλο είναι η εφαρμογή της κβαντικής φυσικής στην Ιατρική και άλλο η χρήση του όρου ‘κβαντικός’ για να περιγραφεί μια διαγνωστική ή θεραπευτική μέθοδος. Η πρώτη περίπτωση αποτελεί αδιαμφισβήτητη επιστημονική πραγματικότητα”.

Έτσι, ο Ευστάθιος Ευσταθόπουλος επισημαίνει ακόμη σχετικά: “Η κβαντική φυσική περιγράφει τη συμπεριφορά της ύλης και της ακτινοβολίας σε ατομικό και υποατομικό επίπεδο και βρίσκεται στη βάση πολλών τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται καθημερινά στην Ιατρική. Παραδείγματα είναι η Μαγνητική Τομογραφία, που αξιοποιεί τις κβαντικές ιδιότητες του πυρήνα του υδρογόνου (το πιο άφθονο στοιχείο στο ανθρώπινο σώμα), τα laser, που χρησιμοποιούνται από τη χειρουργική και την οφθαλμολογία μέχρι τη δερματολογία και στηρίζονται στην εξαναγκασμένη εκπομπή ακτινοβολίας, ένα κατεξοχήν κβαντικό φαινόμενο και άλλες τεχνολογίες της Ιατρικής Φυσικής, της Πυρηνικής Ιατρικής και της σύγχρονης ιατρικής απεικόνισης, οι οποίες βασίζονται σε φυσικά φαινόμενα που κατανοούνται μέσα από την κβαντική και την πυρηνική φυσική. Τέλος, η νανοϊατρική, αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της πραγματικής συνάντησης της κβαντικής φυσικής με τη σύγχρονη Ιατρική. Όταν ένα υλικό έχει πολύ μικρό μέγεθος —της τάξης μερικών νανομέτρων— οι ιδιότητές του μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από εκείνες του ίδιου υλικού σε διαστάσεις της καθημερινής μας ζωής (μερικών χιλιοστών). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι κβαντικές τελείες (quantum dots): νανοκρύσταλλοι των οποίων οι οπτικές ιδιότητες εξαρτώνται από το μέγεθος και τη σύστασή τους”. 

eystathopoulos

O καθηγητής και αντιπρύτανης του Παν. Αθηνών, Ευστάθιος Ευσταθόπουλος 

Το πεδίο έρευνας της κβαντικής επιστήμης και της ιατρικής

Παράλληλα, συνεχίζει ο Ευστάθιος Ευσταθόπουλος στο parapolitika.gr, “αναπτύσσεται ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας στη διασύνδεση της κβαντικής επιστήμης με τη βιοϊατρική. Κβαντικοί αισθητήρες, κβαντική υπολογιστική, μεταφορά ηλεκτρονίων και φαινόμενα που σχετίζονται με το spin, καθώς και η διερεύνηση κβαντικών μηχανισμών σε βιολογικά συστήματα, αποτελούν αντικείμενα σύγχρονης επιστημονικής έρευνας. Πρόκειται για ένα πεδίο με αυστηρά προσδιορισμένα φυσικά φαινόμενα, μετρήσιμα μεγέθη και σημαντικές ακόμη επιστημονικές και τεχνολογικές προκλήσεις”.

Ο αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος είναι επίσης σκακιστής του Σκακιστικού Ομίλου Ηρακλείου (ΣΟΗ) και πρόεδρος της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας (ΕΣΟ), μας εξηγεί με απλά λόγια μία κρίσιμη παράμετρο του θέματος: “Σε κάθε περίπτωση υπάρχει ένα σαφώς προσδιορισμένο φυσικό φαινόμενο, το οποίο περιγράφεται θεωρητικά και μαθηματικά, μπορεί να παρατηρηθεί και να μετρηθεί πειραματικά και αξιοποιείται για την ανάπτυξη συγκεκριμένων ιατρικών τεχνολογιών και εφαρμογών. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η κρίσιμη διαφορά από αυτό που συχνά προβάλλεται με τον γενικό όρο ‘κβαντική ιατρική’, έναν όρο που, ως αυτοτελής και αναγνωρισμένος κλάδος της Ιατρικής, είναι επιστημονικά ανύπαρκτος. Η ύπαρξη πραγματικών και τεκμηριωμένων εφαρμογών της κβαντικής φυσικής στην Ιατρική δεν τεκμηριώνει αυτομάτως την επιστημονική εγκυρότητα οποιασδήποτε άλλης μεθόδου χαρακτηρίζεται ‘κβαντική’”.

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση

Τελικά, έχει καμία σχέση η λεγόμενη “κβαντική ιατρική” με την θεραπευτική πλασμαφαίρεση; Η σύγχυση της κοινής γνώμης στη χώρα μας τείνει να καταστεί παροιμιώδης, εάν δεν προσέξουμε πολύ.    Σύμφωνα με όσα αναφέρει, λοιπόν, στο parapolitika.gr ο Ευστάθιος Ευσταθόπουλος, “η πλασμαφαίρεση, για την οποία πολύς λόγος γίνεται τελευταία, είναι μια εξωσωματική τεχνική με συγκεκριμένο μηχανισμό δράσης και τεκμηριωμένες ενδείξεις, που δεν έχουν σχέση με την κβαντική φυσική. Οι πλέον πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες της American Society for Apheresis αξιολογούν συστηματικά τις εφαρμογές της με βάση τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα”.

Και ο ίδιος καταλήγει: “Στην επιστήμη, η ονομασία μιας μεθόδου δεν αποτελεί απόδειξη. Αν μια θεραπεία χαρακτηρίζεται ‘κβαντική’, πρέπει να είναι σαφές ποιο κβαντικό φαινόμενο αξιοποιεί, τι ακριβώς μετράται και ποια είναι η πειραματική και κλινική τεκμηρίωσή της. Χωρίς αυτά, η χρήση του όρου ‘κβαντικός’ δεν αποτελεί επιστημονική εξήγηση. Η επιστημονική ορολογία, όσο εντυπωσιακή και αν ακούγεται, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την επιστημονική απόδειξη”.