Περισσότερα από 100 επιτραπέζια παιχνίδια -ανάμεσά τους η τρίλιζα και η ντάμα- ανακαλύφθηκαν χαραγμένα στα ερείπια μιας από τις σπουδαιότερες αρχαίες ελληνικές πόλεις: της Πτολεμαΐδας, πλην όμως όχι της Ελλάδας, αλλά της Λιβύης. Η πόλη, που ιδρύθηκε από έναν από τους ηγεμόνες του πτολεμαϊκού βασιλείου και πήρε το όνομά της πιθανώς από τον Πτολεμαίο Γ΄τον Ευεργέτη (246-221 π.Χ.), έμελλε να γνωρίσει άνθηση στην αρχαιότητα ως ακμάζον εμπορικό κέντρο. Όταν η αρχαιολόγος Ζόφια Κοβάρσκα, συνεργάτιδα του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας, ξεκίνησε την έρευνά της, περίμενε να βρει μόνο μερικά παραδείγματα παιχνιδιών που ήταν διαδεδομένα στην ελληνική αρχαιότητα.

Ωστόσο, ήδη από τις πρώτες ημέρες της εργασίας είχε ξεπεράσει τα…100 -που χρονολογούνται στον 3ο αιώνα π.Χ.- επισημαίνοντας με νόημα ότι «η καταμέτρηση δεν έχει ακόμα τελειώσει» - μια ανακάλυψη, που ήδη συνιστά μοναδικό αρχαιολογικό φαινόμενο. «Οι πλάκες με χαράγματα στα ερείπια υποδηλώνουν ότι αυτά τα παιχνίδια ήταν ένα αρκετά διαδεδομένο χόμπι», εξήγησε η Κοβάρσκα. «Ενίοτε, σε ένα μόνο σημείο βρίσκουμε μια ντουζίνα, ακόμη και είκοσι ή τριάντα πλάκες (σκακιέρες) ακριβώς η μία δίπλα στην άλλη».

Οι δε επιφάνειες παιχνιδιού φαίνονται να έχουν σκαλιστεί σε ασβεστολιθικούς όγκους, θραύσματα μαρμάρινων κιόνων και στους τοίχους αρχαίων κτιρίων – κάτι που υποδηλώνει την ευρύτατη διάδοση και δημοφιλία τέτοιων παιχνιδιών. Ένα από αυτά, παίζεται σε ταμπλό εννέα τετραγώνων (τρία επί τρία) και προορίζεται για δύο αντιπάλους, ο καθένας με τρία πιόνια. Οι κανόνες αυτής της εκδοχής είναι παρόμοιοι με αυτούς της περίφημης τρίλιζας! Η δεύτερη παραλλαγή, επίσης για δύο παίκτες, μοιάζει περισσότερο με την ντάμα: ο στόχος είναι να καταλάβει κανείς τα πιόνια του αντιπάλου, και νικητής είναι αυτός που καταλαμβάνει τα περισσότερα: τόσο απλό, αλλά και τόσο συναρπαστικό! Όσο για τα πιόνια ή τα κομμάτια του εκάστοτε παιχνιδιού, μπορούσαν να είναι οποιοδήποτε αντικείμενο επέτρεπε τη διάκριση του ενός παίκτη από τον άλλο. Χρησιμοποιούνταν πέτρες, θραύσματα αρχαίας κεραμικής που αναδύονταν από το έδαφος, σπόροι, κομμάτια γυαλιού, καπάκια μπουκαλιών. Υπό μία μόνο προϋπόθεση: τα κομμάτια του κάθε παίκτη ήταν απαραίτητο να διακρίνονται από αυτά του άλλου…

Δημοσιεύτηκε στην Απογευματινή