EnΑνησυχεί η διπλή "νέα αρχιτεκτονική" των ΗΠΑ στην Ανατολή
Άρθρο γνώμης
Η Ουάσινγκτον επιθυµεί να ασκήσει κυριαρχική επιρροή και στις δύο αυτές γεωπολιτικές ενότητες, πετυχαίνοντας τελικά µια σύνθεση χωρίς κυριαρχικούς εκπροσώπους στην ευρεία αυτή ζώνη κρίσιµης σηµασίας για το παγκόσµιο power game
Η ελληνική διπλωµατία παρακολουθεί µε προσοχή τις κινήσεις ενός σουνιτικού «τριγώνου», αποτελούµενου από την Τουρκία, τον στενό και παραδοσιακό σύµµαχο, το (πυρηνικό) Πακιστάν, και τη (δεσπόζουσα στον Κόλπο) Σαουδική Αραβία από την πλευρά των Αράβων. Η κίνηση αυτή έχει κάνει την εµφάνισή της πριν από τις 28 Φεβρουαρίου και την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων απέναντι στο Ιράν. Το πλέον σηµαντικό όµως είναι η σηµασία και η αποδοχή που έχει ως οντότητα από την Ουάσιγκτον, στην παρούσα πλέον φάση των διεργασιών για την επίτευξη ειρηνικής συµφωνίας µεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Είναι φανερό και από τελευταίες δηλώσεις του προέδρου Τραµπ, σύµφωνα µε τις οποίες θα πάει στην Τουρκία για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, κοµίζοντας «δώρο» προς τον πρόεδρο Ερντογάν ότι οι ΗΠΑ, στον διπολισµό Τουρκία-Ισραήλ, επιχειρούν µια στρατηγική υπέρβαση. Και µε την Τουρκία δηλαδή και µε το Ισραήλ. Το «δώρο» που θα µεταφέρει ο πρόεδρος Τραµπ στην Αγκυρα εκτιµάται ότι θα είναι η απελευθέρωση αµερικανικών κινητήρων, κατάλληλων για τον εφοδιασµό του πολύ εξελιγµένου µαχητικού τύπου KAAN, που σχεδιάζει η τουρκική πολεµική βιοµηχανία.
Αλλά το διά ταύτα στην προκειµένη περίπτωση είναι πιο περίπλοκο. Η Τουρκία δεν είναι µόνον το µέλος του ΝΑΤΟ που εντάσσεται στην Ασία. Είναι µια µεγάλη δύναµη στον πλανήτη του Ισλάµ, που ακουµπά στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, έχοντας στην επιρροή της το πέρασµα των ∆αρδανελίων, µε ογκώδεις ένοπλες δυνάµεις και σηµαντική πολεµική βιοµηχανία, αλλά ταυτόχρονα είναι µια χρεοκοπηµένη χώρα, µε αυξηµένη εξάρτηση από την κινεζική επιρροή. Επίσης, το Πακιστάν στην Κεντρική Ασία πλέον, µήτρα ισλαµικής τροµοκρατίας τύπου «Αλ Κάιντα», πυρηνική δύναµη και παραδοσιακός αντίπαλος της Ινδίας, είναι αυξηµένης επιρροής της Κίνας, έστω και αν οι ΗΠΑ διατηρούν έλεγχο στο «βαθύ κράτος» των Ενόπλων ∆υνάµεων και των µυστικών υπηρεσιών του. Το βασίλειο των Σαούντ, τέλος, κυρίαρχη πετρελαϊκή δύναµη στον Κόλπο, υπό την ηγεσία του Μπιν Σαλµάν, δείχνει τη διάθεση να αποκτήσει ρόλο «ενδιάµεσης» δύναµης από την πλευρά των Αράβων ανάµεσα στον παγκόσµιο διπολισµό ΗΠΑ-Κίνας. Στο «τρίγωνο» αυτό θα πρέπει να λογίζεται ως τέταρτος εταίρος το Αζερµπαϊτζάν στον Καύκασο, ισχυρής επιρροής και φυλετικού χαρακτήρα της Τουρκίας.
Οι Αµερικανοί, τουλάχιστον ο κύκλος των εργολάβων του Λευκού Οίκου και οι Ρεπουµπλικανοί της MAGA, που εκπροσωπούνται από τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντι Βανς, επιθυµούν κατά µία έννοια να ελέγξουν και να ισορροπήσουν την επιµονή του Ισραήλ να αποτελέσει τον εκπρόσωπο των ΗΠΑ στη «νέα αρχιτεκτονική» στην περιοχή. Αρνούνται να τους σύρει η Ιερουσαλήµ διά «πυρός και σιδήρου», όπως παραδοσιακά κινείται σε µια νέα διάταξη συνόρων και συσχετισµό δυνάµεων στην «ενδιάµεση Ανατολή» από τη Μεσόγειο στην Κεντρική Ασία. Και προσβλέπουν σε µια «διπλή αρχιτεκτονική». Ενθαρρύνουν από την πλευρά της Μεσογείου το σχήµα 3+1, Ισραήλ, Ελλάδας, Κύπρου, από τον Ινδικό στην Ευρώπη µέσω της θάλασσας, και το πέρασµα των αγωγών ή των δικτύων και των διαµετακοµιστικών διαδροµών, διαχωρίζοντας όµως τις χερσαίες διαδροµές που ξεκινούν ή φθάνουν στη Σαουδική Αραβία, καλύπτουν τη Μεσοποταµία, ακόµη και το Ιράν, και οροθετούνται από τον σχεδιασµό της Τουρκίας, που προκρίνει σιδηροδροµικά και οδικά δίκτυα µε σύστηµα λιµανιών στη βασική αρτηρία Βασόρα-Τουρκία-Ευρώπη-Καύκασος.
Η Ουάσινγκτον επιθυµεί να ασκήσει κυριαρχική επιρροή και στις δύο αυτές γεωπολιτικές ενότητες, πετυχαίνοντας τελικά µια σύνθεση χωρίς κυριαρχικούς εκπροσώπους στην ευρεία αυτή ζώνη κρίσιµης σηµασίας για το παγκόσµιο power game. Στη λογική αυτή, οι «Συµφωνίες του Αβραάµ» αποκτούν άλλο εύρος, αλλά και διαφορετικά γνωρίσµατα. Η βάση τους δεν περιορίζεται στην αναγνώριση του Ισραήλ από τις αραβικές δυνάµεις και σε µια νέα εποχή ειρήνης, συνεργασίας και ευηµερίας, αλλά σε ένα νέο imperium των Αµερικανών µε µεγάλη ευρύτητα, στην οποία θα συµπεριλαµβάνεται το Ισραήλ χωρίς όρους.
Η Μεσοποταµία –σε µια τέτοια οπτική– θα παραµένει στα σύνορα του Ιράκ και της Συρίας τα σηµερινά, µε αυξηµένη επιρροή του Κατάρ και της Τουρκίας. Το Ιράν θα συµπλεύσει στον ισλαµικό άξονα, εγκαταλείποντας τις εµµονές του µε τον «άξονα της αντίστασης» απέναντι στη ∆ύση. Η διαδροµή που ξεκινά από την Ελλάδα και την Κύπρο σχετίζεται µε το Ισραήλ και τη στροφή των αγωγών από το Ορµούζ στη Μεσόγειο, θα εκτείνεται µέσω Αραβικών Εµιράτων, που θα µπορούσαν να συµπεριλάβουν βαθµηδόν και τη Γάζα, θα κινείται στον «ενδιάµεσο σταθµό» Σαουδική Αραβία, ενώ θα αυξηθεί η συνοχή µε Μπαχρέιν, Κουβέιτ, φθάνοντας στην επίσης πυρηνική Ινδία. Εδώ βλέπουµε δραστήριο τον πολύ συγκροτηµένο υπουργό Εξωτερικών και σύµβουλο Ασφαλείας των ΗΠΑ Μ. Ρούµπιο. Η Αίγυπτος, µια επίσης ογκώδης δύναµη, µπορεί να είναι «ενδιάµεσος σταθµός» στις δύο οντότητες. Η Λιβύη είναι ζήτηµα ως προς τις ζώνες επιρροής και καλά κάνει και δραστηριοποιείται η Ελλάδα για τον διακανονισµό των συµφερόντων της.
Μπορεί να υπάρχει µυστική συµφωνία Τραµπ - Σι Τζινπίνγκ για τη «νέα αρχιτεκτονική» στις περιοχές. Πάντα προκαλούν αρρυθµίες οι ανά δεκαετία αποκλίσεις µεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ. Πολλά θα καθορισθούν τους επόµενους µήνες, που υπάρχουν εκλογές και στις δύο χώρες. Το ζητούµενο είναι η δεύτερη διετία Τραµπ να βρει αναλογίες µε εκείνη του 2018-2020.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Παραπολιτικά»
Αλλά το διά ταύτα στην προκειµένη περίπτωση είναι πιο περίπλοκο. Η Τουρκία δεν είναι µόνον το µέλος του ΝΑΤΟ που εντάσσεται στην Ασία. Είναι µια µεγάλη δύναµη στον πλανήτη του Ισλάµ, που ακουµπά στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, έχοντας στην επιρροή της το πέρασµα των ∆αρδανελίων, µε ογκώδεις ένοπλες δυνάµεις και σηµαντική πολεµική βιοµηχανία, αλλά ταυτόχρονα είναι µια χρεοκοπηµένη χώρα, µε αυξηµένη εξάρτηση από την κινεζική επιρροή. Επίσης, το Πακιστάν στην Κεντρική Ασία πλέον, µήτρα ισλαµικής τροµοκρατίας τύπου «Αλ Κάιντα», πυρηνική δύναµη και παραδοσιακός αντίπαλος της Ινδίας, είναι αυξηµένης επιρροής της Κίνας, έστω και αν οι ΗΠΑ διατηρούν έλεγχο στο «βαθύ κράτος» των Ενόπλων ∆υνάµεων και των µυστικών υπηρεσιών του. Το βασίλειο των Σαούντ, τέλος, κυρίαρχη πετρελαϊκή δύναµη στον Κόλπο, υπό την ηγεσία του Μπιν Σαλµάν, δείχνει τη διάθεση να αποκτήσει ρόλο «ενδιάµεσης» δύναµης από την πλευρά των Αράβων ανάµεσα στον παγκόσµιο διπολισµό ΗΠΑ-Κίνας. Στο «τρίγωνο» αυτό θα πρέπει να λογίζεται ως τέταρτος εταίρος το Αζερµπαϊτζάν στον Καύκασο, ισχυρής επιρροής και φυλετικού χαρακτήρα της Τουρκίας.
Οι Αµερικανοί, τουλάχιστον ο κύκλος των εργολάβων του Λευκού Οίκου και οι Ρεπουµπλικανοί της MAGA, που εκπροσωπούνται από τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντι Βανς, επιθυµούν κατά µία έννοια να ελέγξουν και να ισορροπήσουν την επιµονή του Ισραήλ να αποτελέσει τον εκπρόσωπο των ΗΠΑ στη «νέα αρχιτεκτονική» στην περιοχή. Αρνούνται να τους σύρει η Ιερουσαλήµ διά «πυρός και σιδήρου», όπως παραδοσιακά κινείται σε µια νέα διάταξη συνόρων και συσχετισµό δυνάµεων στην «ενδιάµεση Ανατολή» από τη Μεσόγειο στην Κεντρική Ασία. Και προσβλέπουν σε µια «διπλή αρχιτεκτονική». Ενθαρρύνουν από την πλευρά της Μεσογείου το σχήµα 3+1, Ισραήλ, Ελλάδας, Κύπρου, από τον Ινδικό στην Ευρώπη µέσω της θάλασσας, και το πέρασµα των αγωγών ή των δικτύων και των διαµετακοµιστικών διαδροµών, διαχωρίζοντας όµως τις χερσαίες διαδροµές που ξεκινούν ή φθάνουν στη Σαουδική Αραβία, καλύπτουν τη Μεσοποταµία, ακόµη και το Ιράν, και οροθετούνται από τον σχεδιασµό της Τουρκίας, που προκρίνει σιδηροδροµικά και οδικά δίκτυα µε σύστηµα λιµανιών στη βασική αρτηρία Βασόρα-Τουρκία-Ευρώπη-Καύκασος.
Η Ουάσινγκτον επιθυµεί να ασκήσει κυριαρχική επιρροή και στις δύο αυτές γεωπολιτικές ενότητες, πετυχαίνοντας τελικά µια σύνθεση χωρίς κυριαρχικούς εκπροσώπους στην ευρεία αυτή ζώνη κρίσιµης σηµασίας για το παγκόσµιο power game. Στη λογική αυτή, οι «Συµφωνίες του Αβραάµ» αποκτούν άλλο εύρος, αλλά και διαφορετικά γνωρίσµατα. Η βάση τους δεν περιορίζεται στην αναγνώριση του Ισραήλ από τις αραβικές δυνάµεις και σε µια νέα εποχή ειρήνης, συνεργασίας και ευηµερίας, αλλά σε ένα νέο imperium των Αµερικανών µε µεγάλη ευρύτητα, στην οποία θα συµπεριλαµβάνεται το Ισραήλ χωρίς όρους.
Η Μεσοποταµία –σε µια τέτοια οπτική– θα παραµένει στα σύνορα του Ιράκ και της Συρίας τα σηµερινά, µε αυξηµένη επιρροή του Κατάρ και της Τουρκίας. Το Ιράν θα συµπλεύσει στον ισλαµικό άξονα, εγκαταλείποντας τις εµµονές του µε τον «άξονα της αντίστασης» απέναντι στη ∆ύση. Η διαδροµή που ξεκινά από την Ελλάδα και την Κύπρο σχετίζεται µε το Ισραήλ και τη στροφή των αγωγών από το Ορµούζ στη Μεσόγειο, θα εκτείνεται µέσω Αραβικών Εµιράτων, που θα µπορούσαν να συµπεριλάβουν βαθµηδόν και τη Γάζα, θα κινείται στον «ενδιάµεσο σταθµό» Σαουδική Αραβία, ενώ θα αυξηθεί η συνοχή µε Μπαχρέιν, Κουβέιτ, φθάνοντας στην επίσης πυρηνική Ινδία. Εδώ βλέπουµε δραστήριο τον πολύ συγκροτηµένο υπουργό Εξωτερικών και σύµβουλο Ασφαλείας των ΗΠΑ Μ. Ρούµπιο. Η Αίγυπτος, µια επίσης ογκώδης δύναµη, µπορεί να είναι «ενδιάµεσος σταθµός» στις δύο οντότητες. Η Λιβύη είναι ζήτηµα ως προς τις ζώνες επιρροής και καλά κάνει και δραστηριοποιείται η Ελλάδα για τον διακανονισµό των συµφερόντων της.
Μπορεί να υπάρχει µυστική συµφωνία Τραµπ - Σι Τζινπίνγκ για τη «νέα αρχιτεκτονική» στις περιοχές. Πάντα προκαλούν αρρυθµίες οι ανά δεκαετία αποκλίσεις µεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ. Πολλά θα καθορισθούν τους επόµενους µήνες, που υπάρχουν εκλογές και στις δύο χώρες. Το ζητούµενο είναι η δεύτερη διετία Τραµπ να βρει αναλογίες µε εκείνη του 2018-2020.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Παραπολιτικά»
