Μια απίστευτη ανακάλυψη ήρθε στο φως στις ΗΠΑ, όταν ένας άνδρας από το Μίσιγκαν εντόπισε, μέσα σε ένα παλιό και φθαρμένο μπαούλο του προπάππου του, ένα κομμάτι ανεκτίμητης κινηματογραφικής ιστορίας: μια χαμένη ταινία του πρωτοπόρου του σινεμά, Georges Méliès. Πρόκειται για το φιλμ «Gugusse and the Automaton», διάρκειας μόλις 45 δευτερολέπτων, το οποίο δημιουργήθηκε γύρω στο 1897 και θεωρείται ιστορικό, καθώς περιλαμβάνει την πρώτη εμφάνιση ρομπότ στην οθόνη, πολύ πριν καθιερωθεί ο ίδιος ο όρος.

Διαβάστε: Σαν ταξίδι στον χρόνο: Σπάνιο φιλμ του 1920 μάς ξεναγεί στην Αθήνα και τον Πειραιά του 1920

Το εύρημα που κανείς δεν περίμενε

Ο συνταξιούχος εκπαιδευτικός Bill McFarland από το Grand Rapids παρέδωσε την περασμένη χρονιά το οικογενειακό αυτό αρχείο στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου. «Ήταν απλώς αυτό το μπαούλο με ταινίες που έμοιαζε πολύ καλό για να το πετάξω», δήλωσε ο McFarland στο Γαλλικό Πρακτορείο. «Αλλά δεν είχα ιδέα τι ακριβώς ήταν ούτε πώς θα μπορούσα να τις προβάλω», πρόσθεσε.

 

Η διαδικασία εξέτασης και η μεγάλη αποκάλυψη

Οι ειδικοί του National Audio-Visual Conservation Center ανέλαβαν να εξετάσουν το υλικό. Στο εσωτερικό του μπαούλου εντοπίστηκαν περίπου δέκα φιλμ, πολλά από τα οποία ήταν φθαρμένα, σκουριασμένα και κολλημένα μεταξύ τους λόγω της παλαιότητας.

Σε μία από αυτές, οι τεχνικοί εντόπισαν σκηνές με έναν μάγο που αλληλοεπιδρά με ένα μηχανικό ανθρωπόμορφο, τον Pierrot Automate. Ο ειδικός George Willeman αναγνώρισε αμέσως ότι ο μάγος ήταν ο ίδιος ο Méliès, ο οποίος συχνά πρωταγωνιστούσε στις ταινίες του.

Μετά από επιβεβαίωση από ειδικό στις ταινίες του Méliès, ήρθε η εντυπωσιακή διαπίστωση: επρόκειτο για μια χαμένη ταινία του θρυλικού δημιουργού. «Μέσα στην ίδια μέρα μου απάντησε και μου είπε: “Έχεις βρει μια χαμένη ταινία του Méliès! Το ‘Gugusse and the Automaton’”», αναφέρει ο Willeman στο βίντεο.

Ποιος ήταν ο Georges Méliès

Ο Méliès, γεννημένος στο Παρίσι το 1861, ξεκίνησε ως ταχυδακτυλουργός και γρήγορα στράφηκε στον κινηματογράφο, επηρεασμένος από τους αδελφούς Lumière.

Θεωρείται ένας από τους πρώτους που εισήγαγαν ειδικά εφέ στον κινηματογράφο, δημιουργώντας οπτικές ψευδαισθήσεις με τεχνικές όπως το stop-motion. Για παράδειγμα, στην ταινία «The Vanishing Lady» εξαφάνιζε και επανεμφάνιζε ανθρώπους στην οθόνη.

Στο «Gugusse and the Automaton», χρησιμοποιεί παρόμοιο εφέ: ο μάγος χτυπά το ρομπότ και εκείνο… μικραίνει μαγικά.

Ο Méliès καθιερώθηκε ως «κινηματογραφικός μάγος», χρησιμοποιώντας πρωτοποριακές τεχνικές για την εποχή, όπως πολλαπλές εκθέσεις εικόνας, time-lapse και οπτικά εφέ.

«Είναι εντυπωσιακό το πώς ο Méliès υλοποίησε τις ιδέες του με τα ελάχιστα μέσα που είχε στη διάθεσή του», είχε δηλώσει το 2011 ο Robert Legato, υπεύθυνος ειδικών εφέ σε ταινίες όπως το Titanic και το Hugo, στη δημοσιογράφο Elsa Keslassy του Variety. «Αυτό που έκανε το 1902 με το “Ταξίδι στη Σελήνη”, χωρίς να αντιγράφει κανέναν, έχει εμπνεύσει το έργο πολλών δημιουργών».

«Ήταν ένας από τους πρώτους κινηματογραφιστές», δήλωσε ο Willeman στο AFP. «Και από τους πρώτους που βίωσαν την πειρατεία ταινιών».

Πράγματι, οι περισσότερες από 500 ταινίες του Méliès γνώρισαν τεράστια επιτυχία, όμως αντιγράφηκαν ευρέως χωρίς την άδειά του. Η εκδοχή του «Gugusse and the Automaton» που εντοπίστηκε πρόσφατα δεν είναι το πρωτότυπο, αλλά ένα αντίγραφο που έχει προκύψει έπειτα από πολλαπλές αναπαραγωγές.

Το οικογενειακό κειμήλιο που μετατράπηκε σε ψηφιακό θησαυρό

Ο ιδιοκτήτης του φιλμ, ο προπάππους του McFarland, ήταν ο William Delisle Frisbee, αγρότης που καλλιεργούσε πατάτες στην Πενσυλβάνια και δάσκαλος. Είχε όμως και μια τρίτη ιδιότητα: ήταν περιοδεύων προβολέας. Διέσχιζε την πολιτεία του με άμαξα, μεταφέροντας φιλμ, διαφάνειες, έναν προβολέα και έναν φωνόγραφο, και διοργάνωνε προβολές σε εκκλησίες, σχολεία και αίθουσες. Κατέγραφε μάλιστα τις εμπειρίες του σε ημερολόγια, περιγράφοντας γεμάτες αίθουσες και ζωηρό κοινό.

«Πρέπει να ήταν ενθουσιασμένοι», αναφέρει ο McFarland σε σχετική ανάρτηση. «Θα είχαν μείνει άφωνοι βλέποντας κινούμενες εικόνες και ακούγοντας τον φωνόγραφο του Edison».

Μετά τον θάνατο του Frisbee το 1937, δύο μικρά μπαούλα με τον εξοπλισμό του –προβολείς, ταινίες, ημερολόγια και έγγραφα– πέρασαν στην οικογένεια. Στη συλλογή του υπήρχαν επίσης αντίγραφα μιας ακόμη ταινίας του Méliès, «The Fat and Lean Wrestling Match» (1900), καθώς και αποσπάσματα από το φιλμ του Thomas Edison «The Burning Stable» (1896).

Οι ειδικοί της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου εργάστηκαν για περισσότερο από μία εβδομάδα για να ψηφιοποιήσουν το φιλμ, το οποίο πλέον είναι διαθέσιμο στο κοινό σε ανάλυση 4K.

Όπως δήλωσε ένας από τους υπεύθυνους της ανακάλυψης, η δυνατότητα να διασωθούν και να γίνουν προσβάσιμα τέτοια έργα αποτελεί κάτι μοναδικό. Για τους λάτρεις του κινηματογράφου, πρόκειται για μια σπάνια ευκαιρία να δουν από κοντά ένα κομμάτι από τα πρώτα βήματα της έβδομης τέχνης.