Ο Άρειος Πάγος συνιστά το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο της πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης στην Ελλάδα. Σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, δεν εκδικάζει υποθέσεις αλλά ελέγχει, μέσω του ένδικου μέσου της αναιρέσεως, την ορθή εφαρμογή και ερμηνεία του νόμου κατά την έκδοση δικαστικών αποφάσεων. Τα μέλη του, οι αρεοπαγίτες, διασφαλίζουν την ενότητα της νομολογίας και την ορθή απονομή της δικαιοσύνης στη χώρα μας.


Η ιστορική προέλευση του ονόματος

Η ονομασία Άρειος Πάγος προέρχεται από τον ομώνυμο λόφο της Αθήνας, που βρίσκεται ανάμεσα στην Ακρόπολη και τους λόφους της Πνύκας και του Αγοραίου Κολωνού. Εκεί συνεδρίαζε κατά την αρχαιότητα το ανώτατο δικαστήριο της πόλης. Κατά την ελληνική μυθολογία, σε αυτόν τον λόφο οι δώδεκα θεοί του Ολύμπου δίκασαν τον Άρη για τον φόνο του Αλιρρόθιου, γιου του Ποσειδώνα. Ο θεός του πολέμου σκότωσε τον Αλιρρόθιο όταν εκείνος επιχείρησε να βιάσει την Αλκίππη, κόρη του Άρη. Παρά την κατηγορία, ο Άρης αθωώθηκε από το θεϊκό δικαστήριο.

Υπάρχει και εναλλακτική ετυμολογική εξήγηση που συνδέει το όνομα με τις Αρές Ερινύες, γνωστές και ως Σεμνές, χθόνιες θεότητες της τιμωρίας και της εκδίκησης.


Η ετυμολογία της λέξης "πάγος"

Η αρχαία λέξη «πάγος» δεν σχετίζεται με τον πάγο ως στερεή μορφή του νερού. Σημαίνει «βράχος», οτιδήποτε στερεωμένο και σκληρό, και προέρχεται από το ρήμα πήγνυμι, ινδοευρωπαϊκής ρίζας. Από την ίδια ρίζα προέκυψαν η λατινική λέξη pactum που σημαίνει συνθήκη ή εδραιωμένη συμφωνία, η λέξη pax δηλαδή ειρήνη, paix στα γαλλικά και paz στα ισπανικά, η αγγλική λέξη page που σημαίνει σελίδα, καθώς και το γνωστό πάγιο που πληρώνουμε στους λογαριασμούς των κοινής ωφέλειας επιχειρήσεων.


Η ίδρυση και η ιστορική πορεία

Ο Άρειος Πάγος ως ανώτατο δικαστήριο του σύγχρονου ελληνικού κράτους ιδρύθηκε στις 16 Οκτωβρίου 1834 με βασιλικό διάταγμα. Η πρώτη απόφαση του δικαστηρίου κρίθηκε και αποφασίστηκε στις 30 Απριλίου 1835 και δημοσιεύθηκε την 1η Μαΐου 1835. Μέχρι το 1981, το ανώτατο δικαστήριο στεγαζόταν στο Ιλίου Μέλαθρον επί της οδού Πανεπιστημίου, όπου σήμερα λειτουργεί το Νομισματικό Μουσείο.

Από τις 23 Φεβρουαρίου 1981 μέχρι σήμερα, ο Άρειος Πάγος στεγάζεται στο δικαστικό μέγαρο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Το κτίριο σχεδιάστηκε από τους αρχιτέκτονες Ιάσονα Ρίζο και Δημήτρη Καταρόπουλο και ανεγέρθηκε στο χώρο όπου παλαιότερα βρίσκονταν οι φυλακές Αβέρωφ.


Άρειος Πάγος: Η σύνθεση και η οργάνωση

Τα μέλη του Αρείου Πάγου διορίζονται με ισόβια θητεία και αποχωρούν μετά τη συμπλήρωση του 67ου έτους της ηλικίας τους. Σήμερα στο ανώτατο δικαστήριο υπηρετούν:

  • Ο Πρόεδρος του Αρείου Πάγου
  • Ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου
  • Δέκα Αντιπρόεδροι
  • Εβδομήντα τέσσερις Αρεοπαγίτες
  • Δέκα οκτώ Αντεισαγγελείς του Αρείου Πάγου

Οι εργασίες οργανώνονται σε εννέα τμήματα. Τα έξι από αυτά είναι πολιτικά και ασχολούνται με υποθέσεις ιδιωτικού δικαίου, όπως ενοχικό, εμπορικό, κληρονομικό, εμπράγματο και εργατικό δίκαιο. Τα υπόλοιπα τρία τμήματα είναι ποινικά. Επιπλέον, ο Άρειος Πάγος λειτουργεί και σε Ολομέλεια για την εξέταση ιδιαίτερα σημαντικών υποθέσεων.


Ο συνταγματικός ρόλος

Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Ελλάδας, σε περίπτωση μη σχηματισμού κυβέρνησης, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει τη διακριτική ευχέρεια να επιλέξει μεταξύ του Προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Αρείου Πάγου ή του Ελεγκτικού Συνεδρίου για την ανάθεση σχηματισμού οικουμενικής κυβέρνησης. Αυτή η κυβέρνηση πρέπει να είναι όσο το δυνατόν ευρύτερης αποδοχής, ώστε να διενεργήσει εκλογές και να διαλύσει τη Βουλή των Ελλήνων.

Ο Άρειος Πάγος αποτελεί θεμέλιο λίθο του ελληνικού δικαστικού συστήματος, διασφαλίζοντας την ορθή εφαρμογή του νόμου και την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών. Η ιστορική του κληρονομιά, που εκτείνεται από την αρχαία Αθήνα μέχρι σήμερα, υπογραμμίζει τη σημασία της δικαιοσύνης στον ελληνικό πολιτισμό.