Η αξία και η δυναµική ενός σχολείου σίγουρα δεν µετριούνται µε τον αριθµό των πολιτικών που προέρχονται από αυτό. Το αποτύπωµα, ωστόσο, του Κολλεγίου Αθηνών στην ελληνική πολιτική σκηνή έχει µια ιδιαιτερότητα που δύσκολα µπορεί να αγνοηθεί: από τα 52 χρόνια της Μεταπολίτευσης, σχεδόν τα 24 η χώρα µας είχε πρωθυπουργό κάποιον που είχε φοιτήσει στο Κολλέγιο - έντεκα χρόνια ο Ανδρέας Παπανδρέου, δύο ο Γιώργος Παπανδρέου, ένα ο Λουκάς Παπαδήµος, δυόµισι ο Αντώνης Σαµαράς, επτά ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Η σηµερινή κυβέρνηση έχει 20 υπουργεία και έξι υπουργοί έχουν αποφοιτήσει από το ίδιο σχολείο, σε χρονικό µάλιστα εύρος περίπου τριών δεκαετιών (Νίκος ∆ένδιας, Χρίστος ∆ήµας, Σταύρος Παπασταύρου, Νίκη Κεραµέως, ∆όµνα Μιχαηλίδου, Ολγα Κεφαλογιάννη), όπως και ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ Θανάσης Κοντογεώργης, αλλά και ο Ελληνας επίτροπος στην Ευρωπαϊκή Ενωση, Απόστολος Τζιτζικώστας.

Την ∆ευτέρα 4 Μαΐου, το Κολλέγιο Αθηνών γιόρτασε τα εκατό χρόνια ζωής µε µια µεγάλη εκδήλωση και µε µια ιστορική αναδροµή στην οποία φωτίστηκαν πολλές άγνωστες πτυχές, όπως η άρνηση της διοίκησης να δεχθεί κρατική χρηµατοδότηση από το καθεστώς Μεταξά για να επεκτείνει το κεντρικό του κτίριο, οι µεγάλες δυσκολίες την περίοδο της επταετούς δικτατορίας και το πώς έφτασε αργότερα στα όρια της χρεοκοπίας, όταν απαγορεύτηκε διά νόµου στις αρχές της δεκαετίας του ’80 η αύξηση των διδάκτρων. Αναδείχθηκαν, επίσης, οι σηµαντικές αλλαγές, που αποτυπώνουν και την κουλτούρα και τις ευρύτερες συνθήκες κάθε εποχής, όπως η απόφαση να γίνονται δεκτά και κορίτσια ως µαθήτριες (το 1977) ή η κατάργηση του τετρατάξιου Λυκείου (το 2000).

Ιδρυτικές Αξίες

Η ιστορία ξεκινάει στις 13 Αυγούστου του 1925, όταν αποφασίστηκε η σύσταση του σωµατείου µε την επωνυµία «Ελληνοαµερικανικόν Εκπαιδευτικόν Ιδρυµα» και εγκρίθηκε το καταστατικό του για την ίδρυση ενός νέου σχολείου αρρένων. Στο πρώτο ∆ιοικητικό Συµβούλιο του ΕΕΙ συµµετείχαν, µάλιστα, προσωπικότητες όπως ο Στέφανος ∆έλτα και ο Εµµανουήλ Μπενάκης. Στις 18 Οκτωβρίου εκείνης της χρονιάς εγκαινιάστηκε το Κολλέγιο Αθηνών και τα µαθήµατα ξεκίνησαν την επόµενη ηµέρα σε ένα ενοικιαζόµενο οίκηµα της οδού Ανδρου, στο κέντρο της Αθήνας. Από τους πρώτους τριάντα µαθητές, έντεκα ήταν πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη και τη Μικρά Ασία, πέντε ήρθαν από το εξωτερικό, εννέα από την επαρχία και µόλις πέντε από την Αθήνα. Παράλληλα, δηµιουργήθηκε το Ταµείο Υποτροφιών, που άνοιγε την πόρτα σε παιδιά «απόρων οικογενειών» να σπουδάσουν στο Κολλέγιο - µε ιδρυτές και πρώτους δωρητές τον Στέφανο ∆έλτα και τη σύζυγό του, Πηνελόπη ∆έλτα, κόρη του Εµµανουήλ Μπενάκη.

Το 1929 εγκαινιάστηκε το κτίριο-ορόσηµο του Κολλεγίου στο Ψυχικό, το Μπενάκειο, µε τον τότε πρωθυπουργό, Ελευθέριο Βενιζέλο, να εκφωνεί οµιλία, σηµειώνοντας µεταξύ άλλων ότι «εις τα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια γίνεται δυνατόν όπως πραγµατοποιώνται αι µεγαλύτεραι και επιτυχέστεραι καινοτοµίαι, διότι τα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, τελούντα απλώς υπό την εποπτείαν του Κράτους και συµµορφούµενα µόνον προς τας γενικάς κατευθύνσεις του, έχουν την ελευθερίαν της οποίας στερούνται τα δηµόσια και διά τούτο δύνανται να επιτελέσουν µεγαλυτέρας προόδους». Την ίδια χρονιά, η διοίκηση του σχολείου προσέλαβε έναν 21χρονο νεαρό από τη Ροβέρτειο Σχολή της Κωνσταντινούπολης ως καθηγητή Αγγλικών. ∆εν γνωρίζουµε αν ο Κάρολος Κουν διέπρεψε στη διδασκαλία των Αγγλικών, αλλά σίγουρα το µικρό τότε θέατρο του Κολλεγίου Αθηνών βρήκε τον άνθρωπο που κατάφερε να το µεταµορφώσει σε εργαστήρι Τέχνης και το ελληνικό θέατρο την προσωπικότητα που έµελλε να το αναµορφώσει. Αξίζει να σηµειωθεί ότι στη φράση εκείνη του Βενιζέλου στάθηκε ιδιαίτερα ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη δική του οµιλία κατά την εκδήλωση της εκατονταετηρίδας, χτυπώντας ένα καµπανάκι για το µέλλον: «Το ερώτηµα το οποίο νοµίζω ότι πρέπει να απευθύνουµε στους εαυτούς µας όλοι όσοι αγαπάµε το σχολείο είναι αν το Κολλέγιο σήµερα παραµένει πρωτοπόρο, τολµηρό και καινοτόµο και τι πρέπει να κάνει για να ανταποκριθεί σε αυτή την πρόκληση του Ελευθερίου Βενιζέλου, η οποία διατυπώθηκε πριν από σχεδόν 100 χρόνια».

Το κολεγιακό πνεύµα - Άρθρο του Σταύρου Καφούνη*

Το πνεύµα αποτελεί τη µη υλική, ζωτική αρχή του ανθρώπου: τη νόηση, το συναίσθηµα, τη βούληση και τη συνείδηση. Με βάση αυτόν τον ορισµό που η Τεχνητή Νοηµοσύνη δίνει στο πνεύµα, αντιλαµβανόµαστε ότι τελικά αυτό που κάνει το Κολλέγιο µοναδικό δεν είναι τόσο οι κορυφαίες εγκαταστάσεις του, το εξαιρετικό εκπαιδευτικό προσωπικό ή τα πολλά διαφορετικά ερεθίσµατα που επιτρέπουν στους µαθητές να ανακαλύψουν τον εαυτό τους και, κατ’ επέκταση, τα χαρίσµατα που τους έχει δώσει η φύση, όσο αυτό που από την πρώτη στιγµή της εισόδου σε αυτό περιγράφεται ως το κολεγιακό πνεύµα. Και τελικά αυτό είναι µάλλον το συστατικό στοιχείο που δηµιουργεί ισχυρούς δεσµούς και ενώνει τους αποφοίτους σε κάθε γωνιά του πλανήτη, λες και ακόµη βρίσκονται µέσα στις ίδιες τάξεις όπου πέρασαν τα καλύτερα χρόνια της ζωής τους. Το Κολλέγιο Αθηνών συµπλήρωσε έναν αιώνα ιστορίας (1925-2025), έχοντας συνδέσει το όνοµά του µε πέντε πρωθυπουργούς και µερικές από τις σηµαντικότερες προσωπικότητες της σύγχρονης Ελλάδας. Στα επίσηµα εγκαίνια του Κολλεγίου Αθηνών, τον Μάιο του 1929, ο Στέφανος ∆έλτα, ένας από τους ιδρυτές του σχολείου, στην ιστορική του οµιλία συµπυκνώνει τον στόχο, που παραµένει ζωντανός έως σήµερα: «Το Κολλέγιο Αθηνών θα αποβεί ωφέλιµο στην πατρίδα µας, γιατί συµπληρώνει ένα κενό του εκπαιδευτικού µας συστήµατος». Εναν αιώνα µετά, το Κολλέγιο Αθηνών θεωρείται δικαίως ένα από τα πλέον εµβληµατικά εκπαιδευτικά ιδρύµατα της χώρας.

Αξίζει να αναφερθούµε στη βαθιά επιρροή του στη διαµόρφωση της ελληνικής κοινωνίας και οικονοµίας. Θεωρώ ιδιαίτερα σηµαντικό το γεγονός ότι από τα θρανία του σχολείου µας έχουν αναδειχθεί προσωπικότητες που άφησαν ισχυρό αποτύπωµα στην πολιτική, στις επιστήµες, στις τέχνες, στον αθλητισµό και, φυσικά, στην επιχειρηµατικότητα. Σχεδόν σε όλους τους βασικούς πυλώνες της οικονοµίας, βιοµηχανία, εµπόριο, ναυτιλία, τραπεζικό σύστηµα, υπηρεσίες, τεχνολογία, συναντά κανείς αποφοίτους του Κολλεγίου σε ηγετικές θέσεις σε όλο τον κόσµο, να δηµιουργούν, να καινοτοµούν και να επηρεάζουν τις εξελίξεις. Αυτό που ξεχωρίζει δεν είναι µόνο η επαγγελµατική επιτυχία των αποφοίτων του, αλλά κυρίως η κουλτούρα εξωστρέφειας, ηγεσίας και κοινωνικής ευθύνης που φαίνεται να καλλιεργεί το Σχολείο εδώ και έναν αιώνα. Το Κολλέγιο Αθηνών δεν αποτελεί απλώς έναν εκπαιδευτικό οργανισµό µε µεγάλη ιστορία· αποτελεί ένα ζωντανό κύτταρο παραγωγής ιδεών, πρωτοβουλιών και ανθρώπων που συνέβαλαν καθοριστικά στη διαµόρφωση της σύγχρονης Ελλάδας.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά το σηµαντικότερο στοιχείο της διαδροµής του: ότι επί εκατό χρόνια δεν περιορίστηκε µόνο στη µετάδοση γνώσεων, αλλά διαµόρφωσε προσωπικότητες µε φιλοδοξία, όραµα και αίσθηµα ευθύνης απέναντι στην κοινωνία. Σε µια εποχή µεγάλων προκλήσεων και συνεχών αλλαγών, το αποτύπωµα των αποφοίτων του στις επιστήµες, στην οικονοµία, στους θεσµούς και στη δηµόσια ζωή αποτελεί την καλύτερη απόδειξη ότι η Παιδεία µπορεί να λειτουργήσει ως πραγµατική δύναµη προόδου και δηµιουργίας. Γι’ αυτό και τα µέλη της κολεγιακής οικογένειας οφείλουν να διασφαλίσουν ότι η πορεία αυτή θα συνεχιστεί αταλάντευτα, βασισµένη στις ίδιες αρχές και αξίες που έθεσαν οι ιδρυτές του και θα περάσει ακλόνητη στις επόµενες γενιές, έχοντας πάντα ένα µοναδικό συστατικό που θα το κάνει ξεχωριστό: το κολεγιακό πνεύµα.

*αποφοίτου 1987, προέδρου Ελληνικής Συνοµοσπονδίας Εµπορίου & Επιχειρηµατικότητας (ΕΣΕΕ)

Ενας αιώνας αξιών, πυξίδα για το µέλλον - Άρθρο του Σταύρου Παπασταύρου*

Ζούµε σε µια περίοδο γενικευµένης αβεβαιότητας και έντονων ανακατατάξεων, όπου η τεχνολογία κινείται µε πρωτοφανή ταχύτητα, µεταβάλλοντας κοινωνικούς συσχετισµούς και οικονοµικές ισορροπίες και δηµιουργώντας νέους κινδύνους ανισοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ύπαρξη µιας σταθερής πυξίδας αξιών, της αξιοκρατίας, της αλληλεγγύης και της προσωπικής ευθύνης, αποτελεί τον ασφαλέστερο οδηγό για την αντιµετώπιση των προκλήσεων του παρόντος και του µέλλοντος. Ακολουθώ ακόµα και σήµερα αυτήν ακριβώς την πυξίδα του Κολλεγίου Αθηνών, του οποίου έχω την τιµή να είµαι απόφοιτος.

Το Κολλέγιο Αθηνών υπήρξε διαχρονικά ένας οργανισµός ανοιχτός στο νέο. ∆εν περιορίστηκε ποτέ στην αναπαραγωγή της γνώσης, αλλά αναζήτησε τρόπους να προετοιµάζει τους µαθητές του για τον κόσµο που έρχεται. Αυτή η νεωτερική και πρωτοπόρα ταυτότητα πρέπει να συνεχιστεί και σήµερα, στην εποχή της Τεχνητής Νοηµοσύνης. Οχι µε φόβο απέναντι στην τεχνολογία, αλλά µε παιδεία, κρίση και αξίες. Γιατί η µεγάλη πρόκληση δεν είναι απλώς να µάθουµε στα παιδιά να χρησιµοποιούν τα νέα εργαλεία, αλλά να τα βοηθήσουµε να γίνουν και να παραµείνουν ελεύθεροι, σκεπτόµενοι και υπεύθυνοι άνθρωποι µέσα σε έναν κόσµο που αλλάζει ραγδαία. Το Σχολείο, για εµένα, δεν υπήρξε µόνο ένας χώρος γνώσης και υψηλής ακαδηµαϊκής προόδου. Υπήρξε πρωτίστως ένα περιβάλλον που διαµόρφωσε χαρακτήρες, καλλιέργησε συνειδήσεις και δίδαξε ότι η πραγµατική πρόοδος δεν µπορεί να υπάρξει χωρίς ήθος, συνέπεια και, κυρίως, αίσθηµα ευθύνης απέναντι στους άλλους. Μας έφερε σε επαφή µε τη φύση, µας εξοικείωσε µε τη δύναµη και την οµορφιά της, την αξία και την υπερηφάνεια της ιστορίας µας και της πολιτιστικής µας κληρονοµιάς.

Αυτό που κρατώ περισσότερο από τα µαθητικά µου χρόνια είναι η σηµασία της ατοµικής ευθύνης, σε αντίθεση µε την κυριαρχία του ατοµικού συµφέροντος. Είναι µια αρχή που επηρεάζει βαθιά τη στάση µας στη ζωή, τις προσωπικές µας επιλογές, αλλά και τη δηµόσια παρουσία και προσφορά µας. Γιατί η ευθύνη, όπως µας θυµίζει και ο Νίκος Καζαντζάκης, είναι πάντοτε ένας ανήφορος. Αλλά είναι ο ανήφορος που δίνει νόηµα στην πορεία του ανθρώπου.

Οι αξίες αυτές σήµερα αποκτούν ακόµα µεγαλύτερη σηµασία. Η αναγνώριση της αξίας κάθε ανθρώπου, ανεξάρτητα από την αφετηρία του, πρέπει να παραµείνει αδιαπραγµάτευτη αρχή. Παράλληλα, η µέριµνα για τον συνάνθρωπο, ιδιαίτερα τον ευάλωτο, αποκτά ιδιαίτερη σηµασία σε µια εποχή όπου οι κοινωνικές ανισότητες και οι παγκόσµιες προκλήσεις γίνονται ολοένα και πιο σύνθετες. Το Κολλέγιο Αθηνών, µε τη διαχρονικά πλατιά κοινωνική διαστρωµάτωσή του, έναν αιώνα µετά την ίδρυσή του, οφείλει να συνεχίσει να αποτελεί έναν χώρο όπου η αξιοκρατία και οι ίσες ευκαιρίες συµπορεύονται µε την αριστεία. Η πρόταξη της ατοµικής ευθύνης πρέπει να ενισχυθεί ακόµα περισσότερο, ιδιαίτερα από όσους έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν εξελίξεις και να διαµορφώνουν συνθήκες για τους πολλούς, επιστρέφοντας αξία και στο Σχολείο µας και στην κοινωνία.

Εναν αιώνα µετά την ίδρυσή του, το Κολλέγιο Αθηνών συνεχίζει να διαµορφώνει προσωπικότητες µε αίσθηση προσφοράς και έγνοια για το «ανήκειν» στην κοινωνία.

Και αυτή είναι ίσως η σηµαντικότερη παρακαταθήκη του.

*υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αποφοίτου ’85

Εκατό χρόνια καινοτοµίας, µε συνέπεια και αλληλεγγύη - Άρθρο του Σπύρου Πολλάλη*

Με µια πολύ συγκινητική επετειακή εκδήλωση κορυφώθηκε ο εορτασµός της Εκατονταετηρίδας του Κολλεγίου Αθηνών (1925- 2025) στο κατάµεστο Θέατρο του Σχολείου τη ∆ευτέρα 4 Μαΐου 2026. Πάνω από 1.200 µέλη της κολεγιακής οικογένειας -µαθητές, γονείς, απόφοιτοι, εκπαιδευτικοί, µέλη της διεύθυνσης και της διοίκησης, δωρητές- βρέθηκαν σε αυτήν τη µεγάλη γιορτή. Σκηνοθέτης και παρουσιαστής της εκδήλωσης ήταν ο απόφοιτος του Κολλεγίου Αθηνών Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης (’88). Στην εκδήλωση αναδείχθηκαν το όραµα των ιδρυτών του Κολλεγίου, οι εκπαιδευτικές και παιδαγωγικές καινοτοµίες που εισήγαγε το σχολείο στην εκατοντάχρονη πορεία του, καθώς και η µεγάλη προσφορά του στην κοινωνία και την Εκπαίδευση. Στόχος των ιδρυτών ήταν να δηµιουργήσουν ένα σχολείο το οποίο µε το παράδειγµά του θα άνοιγε τον δρόµο για µεταρρυθµίσεις στο εκπαιδευτικό σύστηµα της Ελλάδας. Πολλές από τις εκπαιδευτικές καινοτοµίες που εισήγαγε το Κολλέγιο από τη δεκαετία του ’30, όπως πρωτοποριακές διδακτικές µέθοδοι, η ερευνητική εργασία, τα ακαδηµαϊκά τµήµατα, η µεντορεία, και θεσµοί, όπως οι µαθητικές κοινότητες και οι όµιλοι, υιοθετήθηκαν από την Πολιτεία, οι περισσότερες στη Μεταπολίτευση και ορισµένες τις τελευταίες δεκαετίες. Οι πρωτοβουλίες του σχολείου αποτέλεσαν και αποτελούν πρότυπο-παράδειγµα για την ελληνική Εκπαίδευση.

Κεντρικό στοιχείο της κοινωνικής και παιδαγωγικής φιλοσοφίας του Κολλεγίου και της ξεχωριστής προσωπικότητάς του από το ξεκίνηµά του αποτελεί το Πρόγραµµα Υποτροφιών, δηµιούργηµα του Στέφανου και της συζύγου του, Πηνελόπης ∆έλτα. Ο θεσµός αυτός στηρίζεται στην αρχή (διατυπωµένη από τον «πατέρα του Κολλεγίου», Στέφανο ∆έλτα) ότι δεν είναι σωστό «να καταντά η εκπαίδευσις και η µόρφωσις που δίνει το Κολλέγιον ένα είδος προνοµίου της ευπορούσης τάξεως». Το 1946 ξεκίνησε και το Πρόγραµµα των Περιφερειακών Υποτροφιών, δίνοντας τη δυνατότητα σε µαθητές µε περιορισµένα µέσα από την Περιφέρεια να φοιτούν στο Κολλέγιο.

Η µαθητική κοινότητα εκφράζει έµπρακτα το πνεύµα κοινωνικής ευθύνης και προσφοράς που καλλιεργείται στο σχολείο. Μεταξύ των κοινωνικών δράσεων της µαθητικής κοινότητας εξέχουσα θέση κατέχει η πρωτοβουλία εθνικής εµβέλειας που ανέλαβε να χτίσει σχολεία που είχαν καταστραφεί κατά τη διάρκεια του πολέµου σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας και στην Κύπρο. Η µαθητική κοινότητα θα βραβευτεί το 1962 για την «κοινωφελή και εθνωφελή δράση της» από την Ακαδηµία Αθηνών.

Το σχολείο εξακολουθεί σήµερα να καινοτοµεί, προετοιµάζοντας κατάλληλα τους µαθητές και τις µαθήτριές του, ώστε να µπορούν να ανταποκριθούν στις σύγχρονες προκλήσεις, αλλά και να είναι σε θέση να προσφέρουν στην κοινωνία, αναλαµβάνοντας υπεύθυνες θέσεις στην πνευµατική, οικονοµική, κοινωνική και πολιτική ζωή του τόπου.

Τα προγράµµατα σπουδών του σχολείου διαρκώς αναβαθµίζονται και προσαρµόζονται στις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις. ∆ίνεται όλο και µεγαλύτερη έµφαση στις ερευνητικές εργασίες, τις ατοµικές και οµαδικές παρουσιάσεις, στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης για την επίλυση προβληµάτων, την ενεργητική συµµετοχή των µαθητών και µαθητριών στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στον τοµέα της τεχνολογίας, το Κολλέγιο, παρακολουθώντας τις ραγδαίες εξελίξεις, πρωτοπορεί και πάλι, δηµιουργώντας το 2024 Κέντρο Τεχνητής Νοηµοσύνης (Τ.Ν.), το οποίο διαµορφώνει το πλαίσιο για την αξιοποίηση εργαλείων Τ.Ν. στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Κλείνοντας, αξίζει να σηµειωθεί ότι ένα από τα σηµαντικότερα στοιχεία που χαρακτηρίζει και συνδέει τους µαθητές και τις µαθήτριες του Κολλεγίου είναι αυτό που ονοµάζουµε κολεγιακό πνεύµα: µια βαθιά αίσθηση αλληλεγγύης προς συµµαθητές, αποφοίτους και δασκάλους, τωρινούς και πρώην, µια διάθεση προσφοράς στην κοινωνία, µια δέσµευση εντιµότητας, ευθύνης, καθώς και αγάπης για το σχολείο και την πατρίδα.

*καθηγητή, διευθυντή/president Κολλεγίου Αθηνών

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά στις 9 Μαΐου