Δέκα χρόνια µετά την προσφυγική κρίση, που έφερε την Ελλάδα στο επίκεντρο µιας πρωτοφανούς ανθρωπιστικής πρόκλησης, το προσφυγικό εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα ζητήµατα της εποχής µας. Οι εικόνες των µαζικών αφίξεων στα νησιά µπορεί να µην κυριαρχούν πλέον καθηµερινά στην επικαιρότητα, ωστόσο οι άνθρωποι που αναζητούν προστασία συνεχίζουν να δίνουν έναν δύσκολο αγώνα για να ξαναχτίσουν τη ζωή τους.

Διαβάστε: Σε ισχύ το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση: 10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις, ποιες αλλαγές φέρνει

Με αφορµή την Παγκόσµια Ηµέρα Προσφύγων, η οποία τιµάται κάθε χρόνο στις 20 Ιουνίου, η διευθύντρια της IRC Hellas, ∆ήµητρα Καλoγεροπούλου, και η υπεύθυνη συνηγορίας της οργάνωσης, Μάρθα Ρούσσου, μίλησαν στα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» για τις προκλήσεις που αντιµετωπίζουν σήµερα οι πρόσφυγες στην Ελλάδα, τις αλλαγές στην ευρωπαϊκή πολιτική για το άσυλο και τις δυσκολίες που συναντούν οι ανθρωπιστικές οργανώσεις στο πεδίο.


"Η µεγάλη πρόκληση πλέον είναι η ένταξη των προσφύγων"

Το 2015 η Ελλάδα βρέθηκε αντιµέτωπη µε µια πρωτοφανή ανθρωπιστική κρίση. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έφταναν στα ελληνικά νησιά αναζητώντας ασφάλεια, ενώ οι ανάγκες επικεντρώνονταν στη στέγαση, την υγειονοµική περίθαλψη και την άµεση προστασία. «Το 2015 βρισκόµασταν µπροστά σε µια ξεκάθαρη ανθρωπιστική κρίση. Οι άνθρωποι έφταναν στη χώρα αναζητώντας ασφάλεια και η ανταπόκριση επικεντρωνόταν στις βασικές ανάγκες επιβίωσης», αναφέρει η ∆ήµητρα Καλoγεροπούλου. Σήµερα, σύµφωνα µε την ίδια, το Προσφυγικό έχει αλλάξει µορφή. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον µόνο την υποδοχή, αλλά κυρίως το τι συµβαίνει µετά. «Η µεγάλη πρόκληση πλέον είναι η ένταξη. Η πρόσβαση σε εργασία, κατοικία, υπηρεσίες υγείας και ψυχικής υγείας, η εκµάθηση της γλώσσας και η επίλυση γραφειοκρατικών ζητηµάτων εξακολουθούν να αποτελούν σηµαντικά εµπόδια για τους ανθρώπους που έχουν ήδη λάβει διεθνή προστασία και προσπαθούν να ξεκινήσουν µια νέα ζωή στην Ελλάδα», εξηγεί.

Η αναγνώριση ενός ανθρώπου ως πρόσφυγα δεν σηµαίνει ότι οι δυσκολίες τελειώνουν. Αντίθετα, συχνά σηµατοδοτεί την αρχή µιας νέας, απαιτητικής διαδροµής. «Ας φανταστούµε έναν άνθρωπο που έχει πάρει άσυλο, αλλά δεν µιλά τη γλώσσα. Πώς θα βρει δουλειά; Πώς θα νοικιάσει σπίτι; Πώς θα αποκτήσει πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας; Πρόκειται για δυσκολίες που αντιµετωπίζουν ακόµα και οι Ελληνες πολίτες, αλλά για κάποιον που έχει φτάσει πρόσφατα στη χώρα και κουβαλά τραυµατικές εµπειρίες τα εµπόδια είναι ακόµα µεγαλύτερα», σηµειώνει η κ. Καλoγεροπούλου. Η έλλειψη στέγης, η δυσκολία πρόσβασης σε φάρµακα και υπηρεσίες ψυχικής υγείας, η ανεργία και η γραφειοκρατία συνθέτουν συχνά την καθηµερινότητα ανθρώπων που προσπαθούν να ξανασταθούν στα πόδια τους. Παράλληλα, τονίζει η κ. Καλoγεροπούλου, πολλοί πρόσφυγες έχουν βιώσει πόλεµο, διώξεις ή ακραίες µορφές βίας και χρειάζονται χρόνο, αλλά και ουσιαστική υποστήριξη για να επουλώσουν τα τραύµατά τους.

Ακόµα ένα εµπόδιο είναι ο τρόπος µε τον οποίο αντιµετωπίζονται οι πρόσφυγες στη δηµόσια συζήτηση. «Υπάρχει µια ρητορική που δεν βοηθά τη συµπερίληψη αυτών των ανθρώπων. Αντίθετα, συχνά καλλιεργεί φόβο και καχυποψία», λέει η διευθύντρια της IRC Hellas. Οπως επισηµαίνει, οι άνθρωποι αυτοί καλούνται πολλές φορές να αντιµετωπίσουν όχι µόνο τις συνέπειες του εκτοπισµού τους, αλλά και προκαταλήψεις, που δυσκολεύουν την ένταξή τους στην κοινωνία.

«Ας φανταστούµε έναν άνθρωπο που έχει πάρει άσυλο, αλλά δεν µιλά τη γλώσσα. Πώς θα βρει δουλειά; Πώς θα νοικιάσει σπίτι; Πώς θα αποκτήσει πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας;» ∆ΗΜΗΤΡΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, ∆ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ IRC HELLAS


Τι φέρνει το νέο Ευρωπαϊκό Σύµφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο

Η φετινή Παγκόσµια Ηµέρα Προσφύγων βρίσκει την Ευρώπη µπροστά σε µια νέα πραγµατικότητα. Το νέο Ευρωπαϊκό Σύµφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, που τέθηκε σε ισχύ στις 12 Ιουνίου και αποτελεί τη µεγαλύτερη µεταρρύθµιση της ευρωπαϊκής µεταναστευτικής πολιτικής µετά το 2015, επιχειρεί να δηµιουργήσει ένα κοινό πλαίσιο διαχείρισης των µεταναστευτικών και προσφυγικών ροών. Το Σύµφωνο δίνει ιδιαίτερη έµφαση στην ταχύτερη εξέταση των αιτήσεων ασύλου, στους αυστηρότερους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, στην αποτελεσµατικότερη καταγραφή των αφίξεων και στην επιτάχυνση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Παράλληλα, προβλέπει µηχανισµούς στήριξης για χώρες πρώτης υποδοχής, όπως η Ελλάδα, που διαχρονικά σηκώνουν σηµαντικό βάρος στη διαχείριση των αφίξεων.

Ωστόσο, η εφαρµογή του έχει ανοίξει µια ευρύτερη συζήτηση σχετικά µε το κατά πόσο η ενίσχυση των ελέγχων µπορεί να συνδυαστεί µε την αποτελεσµατική προστασία όσων αναζητούν άσυλο. «Τα τελευταία χρόνια, οι ανησυχίες για τη διαχείριση των συνόρων, τις επιστροφές και την ασφάλεια έχουν αποκτήσει µεγαλύτερο βάρος στη δηµόσια συζήτηση και στη χάραξη πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο», λέει η Μάρθα Ρούσσου. Η ίδια υπογραµµίζει ότι πίσω από τους αριθµούς και τις πολιτικές αποφάσεις βρίσκονται άνθρωποι που εγκαταλείπουν τις χώρες τους εξαιτίας πολέµου, διώξεων, βίας και σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωµάτων.
«Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει οικοδοµηθεί πάνω στις αξίες του κράτους ∆ικαίου, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Η διαχείριση των συνόρων και ο σεβασµός των ανθρωπίνων δικαιωµάτων δεν είναι αντικρουόµενοι στόχοι. Μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν», τονίζει. Σύµφωνα µε στοιχεία της Ύπατης Αρµοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, περίπου 120 εκατοµµύρια άνθρωποι παγκοσµίως βρίσκονται σήµερα εκτοπισµένοι. Οι περισσότεροι, µάλιστα, φιλοξενούνται σε χώρες που γειτνιάζουν µε τις περιοχές κρίσης και όχι στην Ευρώπη. Η κ. Ρούσσου εκφράζει την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι πολιτικές αποτροπής καιελέγχου δεν θα περιορίσουν την πρόσβαση των προσφύγων στη διεθνή προστασία, ιδιαίτερα σε µια περίοδο κατά την οποία οι πόλεµοι και οι ανθρωπιστικές κρίσεις συνεχίζουν να πολλαπλασιάζονται.


Η συγκινητική ιστορία της Ραχίμα

Ανάµεσα στις χιλιάδες ιστορίες που έχουν συναντήσει τα στελέχη της IRC, µία παραµένει χαραγµένη στη µνήµη της κ. Ρούσσου. Πρόκειται για την ιστορία της Ραχίµα από το Αφγανιστάν. Πριν αναγκαστεί να εγκαταλείψει τη χώρα της, εργαζόταν ως διευθύντρια φυλακών στην Καµπούλ. Η θέση της την είχε µετατρέψει σε στόχο των Ταλιµπάν. Όταν οι απειλές έγιναν αφόρητες, πήρε µαζί της τα πέντε παιδιά της και ξεκίνησε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο ταξίδι µέσα από το Ιράν και την Τουρκία µέχρι να φτάσει στη Λέσβο. Έζησε στη Μόρια και βρισκόταν εκεί όταν ξέσπασε η µεγάλη πυρκαγιά του 2020, χάνοντας όλα τα υπάρχοντά της. Παρά τις αλλεπάλληλες δυσκολίες, δεν σταµάτησε να βοηθά τους άλλους. Κατά τη διάρκεια της πανδηµίας, συµµετείχε ως εθελόντρια σε δράσεις ενηµέρωσης για τον κορονοϊό και υποστήριξης άλλων προσφύγων. «Αυτό που µου έµεινε δεν ήταν µόνο όσα πέρασε, αλλά η δύναµή της.

Παρά την αβεβαιότητα και τις απώλειες, συνέχιζε να φροντίζει τα παιδιά της και τους ανθρώπους γύρω της. Μας έλεγε ότι η ελπίδα είναι αυτό που µας κρατά ζωντανούς», θυµάται η κ. Ρούσσου. Για την ίδια, η ιστορία της Ραχίµα αποτυπώνει κάτι που συχνά ξεχνά η δηµόσια συζήτηση. «Οι πρόσφυγες δεν είναι αριθµοί. ∆εν είναι µόνο άνθρωποι που χρειάζονται βοήθεια. Είναι άνθρωποι µε επαγγελµατική εµπειρία, δεξιότητες, όνειρα και φιλοδοξίες. Άνθρωποι που προσπαθούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους», αναφέρει χαρακτηριστικά. Την ίδια ώρα, οι οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο αντιµετωπίζουν τις δικές τους προκλήσεις.

Σύµφωνα µε την κ. Καλoγεροπούλου, η συρρίκνωση των διαθέσιµων πόρων και οι καθυστερήσεις στις χρηµατοδοτήσεις δυσκολεύουν σηµαντικά την υλοποίηση προγραµµάτων υποστήριξης. «Οι ανάγκες παραµένουν µεγάλες, όµως οι πόροι µειώνονται. Παράλληλα, συχνά υπάρχουν µεγάλες καθυστερήσεις στιςχρηµατοδοτήσεις, γεγονός που δηµιουργεί προβλήµατα στη λειτουργία των υπηρεσιών και των προγραµµάτων», διευκρινίζει. Στη συνέχεια, κάνει λόγο για ένα κλίµα δυσπιστίας απέναντι στις οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών. «Η Κοινωνία των Πολιτών δεν αφορά µόνο το Προσφυγικό. Αφορά συλλόγους ασθενών, κοινωνικές δοµές, οργανώσεις που καλύπτουν ανάγκες ευάλωτων οµάδων. Οταν στοχοποιείται συνολικά η Κοινωνία των Πολιτών, το ζήτηµα είναι πολύ ευρύτερο από το Προσφυγικό». Η ίδια θυµίζει ότι πολλές από τις υπηρεσίες που προσφέρουν οι οργανώσεις απευθύνονται όχι µόνο σε πρόσφυγες, αλλά και σε Ελληνες πολίτες που έχουν ανάγκη. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτέλεσαν τα κέντρα ψυχικής υγείας που λειτούργησαν από την IRC σε νησιά όπως η Λέσβος, η Σάµος και η Χίος. Αν και δηµιουργήθηκαν αρχικά για τον προσφυγικό πληθυσµό, σύντοµα άρχισαν να εξυπηρετούν και κατοίκους των νησιών που δεν είχαν εύκολη πρόσβαση σε αντίστοιχες υπηρεσίες.

Η φετινή Παγκόσµια Ηµέρα Προσφύγων συµπίπτει επίσης µε µια συµβολική επέτειο. Στις 28 Ιουλίου συµπληρώνονται 75 χρόνια από την υπογραφή της Σύµβασης της Γενεύης για το Καθεστώς των Προσφύγων, του θεµελιώδους διεθνούς κειµένου που καθόρισε τα δικαιώµατα των προσφύγων και τις υποχρεώσεις των κρατών απέναντί τους µετά τον Β’ Παγκόσµιο Πόλεµο. Ιδιαίτερα για τους ανθρώπους που δραστηριοποιούνται στον χώρο της προστασίας των προσφύγων, η επέτειος αυτή αποκτά ιδιαίτερη σηµασία σε µια περίοδο κατά την οποία οι αναγκαστικοί εκτοπισµοί αυξάνονται παγκοσµίως και η δηµόσια συζήτηση επικεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στην ασφάλεια και τη διαχείριση των συνόρων.

«Η διαχείριση των συνόρων και ο σεβασµός των ανθρωπίνων δικαιωµάτων δεν είναι αντικρουόµενοι στόχοι. Μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν» ΜΑΡΘΑ ΡΟΥΣΣΟΥ, ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΣΥΝΗΓΟΡΙΑΣ IRC HELLAS


"Οι άνθρωποι δεν εγκαταλείπουν τα σπίτια τους χωρίς σοβαρό λόγο"

Η κ. Ρούσσου επισηµαίνει ότι οι σηµερινές προκλήσεις απαιτούν πολιτικές που θα συνδυάζουν αποτελεσµατική διαχείριση µε σεβασµό των ανθρωπίνων δικαιωµάτων. Οπως σηµειώνει, η προστασία όσων αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους δεν αποτελεί µόνο διεθνή νοµική υποχρέωση, αλλά και ζήτηµα που συνδέεται άµεσα µε τις αξίες πάνω στις οποίες έχουν οικοδοµηθεί οι σύγχρονες δηµοκρατίες.

Η Παγκόσµια Ηµέρα Προσφύγων αποτελεί µια υπενθύµιση ότι πίσω από τις στατιστικές βρίσκονται πραγµατικές ζωές. «Οι άνθρωποι δεν εγκαταλείπουν τα σπίτια τους χωρίς σοβαρό λόγο. Πίσω από κάθε αριθµό υπάρχει µια οικογένεια, µια προσωπική ιστορία, µια ζωή που διακόπηκε βίαια», καταλήγει η κ. Ρούσσου. Σε µια περίοδο που οι πόλεµοι, οι συγκρούσεις και οι ανθρωπιστικές κρίσεις συνεχίζουν να αναγκάζουν εκατοµµύρια ανθρώπους να εγκαταλείπουν τις εστίες τους, το µήνυµα που στέλνουν τα στελέχη της IRC Hellas είναι απλό, αλλά επίκαιρο: Ο τρόπος µε τον οποίο µια κοινωνία αντιµετωπίζει τους ανθρώπους που αναζητούν προστασία αποτελεί τελικά µέτρο της ίδιας της ανθρωπιάς της.


Η IRC Hellas

Η International Rescue Committee (IRC) Hellas ξεκίνησε τη λειτουργία της στην Ελλάδα το 2015, στο νησί της Λέσβου, ως απάντηση στον άνευ προηγουµένου αριθµό προσφύγων που κατέφθαναν τότε στο νησί. Από την αρχή της δραστηριοποίησής της στην Ελλάδα, η IRC Hellas παρέχει υπηρεσίες υποστήριξης και προστασίας σε ανθρώπους που διαµένουν σε κέντρα φιλοξενίας, αλλά και στον αστικό ιστό. Αµεσα ή σε συνεργασία µε άλλους φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών, έχουν παράσχει στέγαση, είδη πρώτης ανάγκης, πρόσβαση σε εγκαταστάσεις υγιεινής, αξιόπιστες και ενηµερωµένες πληροφορίες, προστασία σε ευάλωτες οµάδες του πληθυσµού, νοµική συνδροµή, διαχείριση υποθέσεων, ψυχική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη, καθώς και υπηρεσίες απασχολησιµότητας σε δικαιούχους και αιτούντες διεθνή προστασία και σε άλλες ευάλωτες οµάδες στην Ελλάδα.

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά