"Το φελέκι μου μέσα": Τι σημαίνει η φράση που χρησιμοποιούμε συχνά στην Ελλάδα
Λίγοι το ξέρουν
Το λεξικό του Μπαμπινιώτη αναφέρεται στο "φελέκι" και στη σημασία μιας λέξης που χρησιμοποιείται σε μεγάλο βαθμό στην Ελλάδα
Η φράση «το φελέκι μου μέσα» λίγο ή πολύ έχει χρησιμοποιηθεί από τους περισσότερους στην Ελλάδα. Την λέμε κατά κύριο λόγο όταν έχουμε νεύρα, στεναχώρια και επιθετικότητα. Το λεξικό του Μπαμπινιώτη αναφέρει πως η λέξη «φελέκι» προέρχεται από το τούρκικο «felek», που σημαίνει «τύχη». Το felek με τη σειρά του φέρεται να προέρχεται από το αραβικό «falak» που σημαίνει «ουράνια σφαίρα». Η φράση «το φελέκι μου μέσα», επομένως, σχετίζεται με το ανάθεμα που ρίχνουμε στην τύχη μας.
Διαβάστε: Τι σημαίνει η λέξη "αποσπερίτης" και πού την χρησιμοποιούμε
Τι αναφέρει ο Νίκος Σαραντάκος για το φελέκι
Ας θυμηθούμε τι αναφέρει για την έκφραση ο συγγραφέας, λογοτέχνης και μεταφραστής, Νίκος Σαραντάκος. Όπως τονίζει, μεταξύ άλλων, «Η έκφραση χρησιμοποιείται πολύ περισσότερο σαν βλαστήμια παρά σαν βρισιά, αλλά το γεγονός είναι ότι οι περισσότεροι τη χρησιμοποιούν χωρίς να έχουν ιδέα τι είναι το φελέκι».
Οι βλαστήμιες συνήθως λείπουν από τα γενικά λεξικά, όπως τονίζεται, υπάρχουν όμως σε ειδικά λεξικά, όπως της αργκό. Στο λεξικό της Πιάτσας του Ζάχου η λέξη δεν υπάρχει (ενώ το λεξικό καταγράφει βλαστήμιες), ούτε στο παλιότερο Λεξικό της Πιάτσας του Καπετανάκη (που δεν έχει βλαστήμιες). Την έχει όμως το γενικό λεξικό του Μπαμπινιώτη. Συνεχίζοντας, «το φελέκι έρχεται από το τουρκικό felek που σημαίνει την τύχη· άρα την τύχη του βλαστημάει κανείς όταν μελετάει το φελέκι του, κι ας μην το ξέρει. Παρόμοια βλαστήμια έχουν κι οι Τούρκοι».
Το felek προέρχεται από το αραβικό falak που σημαίνει «ουράνια σφαίρα» . Όπως σημειώνεται, στο διήγημά του «Ο ξεπεσμένος δερβίσης», ο άγιος Παπαδιαμάντης βάζει τον ήρωα του διηγήματος να επαναλαμβάνει κάθε τόσο Μπου ντουνιά τσαρκ φιλέκ, που το μεταφράζει, μέσα στο διήγημα: Αυτός ο κόσμος είναι σφαίρα και γυρίζει. Η παροιμία έχει και δεύτερο μισό, που επίσης ακούγεται στο ίδιο διήγημα: Ασκ ολσούν τσιβιρινέκ, που μεταφράζει Χαρά σ’ εκείνον που ξέρει να τον γυρίζει. Στο γλωσσάρι της κριτικής έκδοσης των Απάντων υποδεικνύεται η σωστή μορφή της τουρκικής παροιμίας: Bu dünya çarkifelek tir, aşk olsun çevirene, που θα το μεταφράζαμε: Αυτός ο κόσμος είναι τροχός της τύχης, καλότυχος όποιος ξέρει να τον γυρίζει. Τσαρκ είναι ο τροχός.
Όμως, στα τούρκικα υπάρχει και λουλούδι που λέγεται carki feleki. Είναι το λουλούδι του πάθους, όπως τονίζεται. Οι ελληνικές ονομασίες του «λουλουδιού του πάθους» είναι πασιφλόρα ή ρολογιά ή παθανθές.
En