Επιχείρηση "Νίκη": Η αποστολή "αυτοκτονίας" τη δεύτερη μέρα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο και η κατάρριψη των Noratlas από φίλια πυρά (Εικόνες και βίντεο)
Συγκλονίζει η μαρτυρία κυβερνήτη ενός από τα Noratlas
Λίγες ώρες μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, η Ελλάδα, εκτιμώντας ότι μπορούσε να αιφνιδιάσει τα τουρκικά στρατεύματα, προέβη σε μία κίνηση που, όπως φάνηκε εκ του αποτελέσματος, αποδείχθηκε μοιραία
Στις 21 Ιουλίου 1974 και ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η τουρκική εισβολή στην Κύπρο, η ελληνική κυβέρνηση υπό τον Αδαμάντιο Ανδρουτσόπουλο είχε κηρύξει γενική επιστράτευση, καθώς όλα εδειχναν ότι Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονταν προ του πολέμου. Την ίδια ώρα, το Γενικό Επιτελείο σχεδίασε μία επιχείρηση η οποία, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, ήταν μία από τις πιο τραγικές στρατιωτικές αποστολές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η επιχείρηση είχε την κωδική ονομασία «Νίκη» και είχε ως στόχο την ενίσχυση των ελληνικών δυνάμεων στο νησί. Παρ' όλα αυτά, εξελίχθηκε σε πραγματικό εφιάλτη.
Επιχείρηση "Νίκη": Η αποστολή "αυτοκτονίας" τη δεύτερη μέρα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο και η κατάρριψη των Noratlas από φίλια πυρά
Η κυβέρνηση πίστευε ότι η τουρκική πλευρά θα αιφνιδιαζόταν. Ο σχεδιασμός προέβλεπε την αερομεταφορά της Α’ Μοίρας Καταδροµών κατά τη διάρκεια της νύχτας στην Κύπρο. Συγκεκριμένα οι Έλληνες καταδρομείς θα έφταναν στη Μεγαλόνησο πετώντας με αεροσκάφη σε χαµηλό ύψος, χωρίς συνοδεία µαχητικών, και αφού θα γινόταν η απόβασή τους, στη συνέχεια θα επέστρεφαν στη Σούδα.
Το κωδικό όνομα που δόθηκε στην επιχείρηση ήταν «Νίκη». Ο ξένος Τύπος χαρακτήρισε την επιχείρηση «Νίκη» «αποστολή αυτοκτονίας». Η προετοιμασία της έγινε στην αεροπορική βάση της Σούδας, στην Κρήτη, και περιελάµβανε 20 αεροσκάφη Nord 250 1D Noratlasκαι 10 αεροσκάφη C-47 Dakota. Τα µεταγωγικά ανήκαν στην 354η Μοίρα Μεταφορών «Πήγασος» και τα 10 αεροσκάφη Dakota στην 355η Μοίρα Μεταφορών, µε έδρα την 112η Πτέρυγα Μάχης στην Ελευσίνα. Οι Έλληνες καταδρομείς θα είχαν πλήρη οπλισμό και θα αποβιβάζονταν στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. Μάλιστα, περισσότερα αεροσκάφη λόγω της γενικευμένης επιφυλακής βρίσκονταν σε διάφορες μονάδες της Επικράτειας.
Τις πρώτες βραδινές ώρες της 21ης Ιουλίου ξεκίνησε η αποστολή, η οποία θα έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί έως τα μεσάνυχτα. Από τα 20 αεροσκάφη απογειώθηκαν τα 15 και τα υπόλοιπα πέντε έμειναν στη βάση της Σούδας. Όταν τα αεροσκάφη απογειώθηκαν, δόθηκε σήµα από το Κέντρο Επιχειρήσεων προς το ΓΕΕΦ Λευκωσίας µε τη φράση «έρχονται τα 15 πορτοκάλια». Το «Νίκη 13», µε πλήρωµα τους Β. Νικολάου, Γ. Χατζηδάκη, Α. Κλεφτογιάννη και Β. Γκορέζη, δεν έφτασε ποτέ στην Κύπρο, µιας και προσγειώθηκε στη Ρόδο.
Τα πρώτα αεροσκάφη άρχισαν να προσγειώνονται στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας στις 01.52 της 22ας Ιουλίου. Πρώτο προσγειώθηκε το «Νίκη 2» έπειτα το «Νίκη 1» και ακολούθησαν και τα υπόλοιπα. Όμως το αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων καθυστέρησε να παράσχει ενημέρωση στο ΓΕΕΦ Λευκωσίας για την άφιξη των αεροσκαφών. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι χειριστές των αντιαεροπορικών συστημάτων εκτός αεροδρομίου να νομίζουν ότι πρόκειται για εχθρικά αεροσκάφη, με αποτέλεσμα να ανοίξουν πυρ εναντίον τους. Το «Νίκη 4» δέχθηκε τα πυρά ενώ προετοιμαζόταν για προσγείωση και αφού τυλίχθηκε στις φλόγες συνετρίβη 3 χλµ. µακριά από τον διάδροµο προσγείωσης του αεροδρομίου.
Το «Νίκη 7» προσγειώθηκε ομαλά, ενώ το «Νίκη 3», λόγω βλάβης στον έναν κινητήρα, έφυγε από το ίχνος πτήσης του «Νίκη 4» και τελευταίο προσγειώθηκε το «Νίκη 7». Το «Νίκη 6» δέχθηκε τα πυρά των Κυπρίων και σχεδόν χωρίς µηχανές, χάρη στις προσπάθειες των πιλότων, κατάφερε να προσγειωθεί. Από ελληνοκυπριακά πυρά εβλήθη και το «Νίκη 12», µε τους πιλότους να το προσγειώνουν χωρίς ανθρώπινες απώλειες. Τα υπόλοιπα αεροσκάφη κατάφεραν και αυτά να προσγειωθούν µε λιγότερες ζηµιές.
Λίγο αργότερα, στον λόφο της Μακεδονίτισσας άρχισαν να βγαίνουν πυκνοί καπνοί και όλοι κατάλαβαν ότι είχε συντριβεί το «Νίκη 4». Τελευταίο προσγειώθηκε το «Νίκη 15». Το «Νίκη 13», όπως προαναφέρθηκε, που αντιµετώπισε προβλήµατα στην πτήση από τη Σούδα προς τη Λευκωσία, αφού παρέκλινε της πορείας του και έφτασε ανάµεσα σε Κύπρο και Τουρκία, κατάφερε εντέλει να προσγειωθεί στη Ρόδο. Το «Νίκη 14» έφτασε αφού είχε πλέον ξηµερώσει και δεν προσγειώθηκε καθόλου, ακολούθησε εντολές και επέστρεψε στις 07:30 στο Καστέλι, όπου ανεφοδιάστηκε και επέστρεψε στη Σούδα. Το «Νίκη 15», απογειώθηκε από τη Λευκωσία στις 04:02 και επέστρεψε στη Σούδα στις 07:40.
Όσα από τα αεροσκάφη µπορούσαν να πετάξουν απογειώθηκαν για την επιστροφή στην Ελλάδα παίρνοντας µαζί τα πληρώµατα των αεροσκαφών «Νίκη 3» και «Νίκη 6», τα οποία είχαν βληθεί στους κινητήρες. Το πλήρωµα του «Νίκη 12», που είχε χτυπηθεί στον αριστερό κινητήρα και είχε τεθεί εκτός λειτουργίας, δεν µπόρεσε να επιβιβαστεί σε κάποιο από τα Noratlas που επέστρεφαν στην Ελλάδα. Ο συγκυβερνήτης του «Νίκη 12», επισµηναγός ∆ηµήτριος Χατζηπαναγιώτης, και ο µηχανικός, ανθυπασπιστής Ιωάννης Κοµνιανός, έλαβαν διαταγή από το ΓΕΕΦ να καταστρέψουν τα τρία αεροσκάφη που είχαν µείνει στο αεροδρόµιο της Λευκωσίας, καίγοντάς τα. Το πλήρωµα του «Νίκη 12» επέστρεψε στην Ελλάδα έπειτα από δέκα ηµέρες µε το πλοίο «Σαπφώ».
Από το «Νίκη 4» κατάφερε να επιζήσει µόνο ένας καταδροµέας και έχασαν τη ζωή τους 30 επιβαίνοντες, ενώ από το «Νίκη 6» σκοτώθηκαν δύο καταδροµείς και τραυµατίστηκαν ακόµα εννέα. Από τη δύναµη των 318 ανδρών της Α’ Μοίρας Καταδροµών, 278 παρέµειναν στην Κύπρο και πολέµησαν. Στις 5 Οκτωβρίου 2016 πραγµατοποιήθηκε τελετή υποδοχής των σορών των καταδρομέων που επέβαιναν στο «Νίκη 4». Τα οστά 15 εκ των καταδροµέων που επέβαιναν στο «Νίκη 4» ενταφιάστηκαν στις 5 Ιουλίου 2017 στο στρατιωτικό κοιµητήριο στον Τύµβο της Μακεδονίτισσας, στη Λευκωσία, καθώς δεν κατέστη δυνατή η ταυτοποίησή τους.
Το πλήρωμα του κάθε Noratlas απαρτιζόταν από τέσσερα μέλη. Με τη σειρά της ιδιότητάς τους (Κυβερνήτης, Συγκυβερνήτης, Ιπτάμενος Μηχανικός, Ναυτίλος) ήταν τα ακόλουθα:
Θύματα Καταδρομείς Α' ΜΟΙΡΑ ΚΑΤΑΔΡΟΜΩΝ
Κ/Δ Νόμπελης Σπυρίδων
Κ/Δ Οικονομάκης Κωνσταντίνος
Τραυματίες Καταδρομείς:
Κ/Δ Τσόγκας Παύλος
Κ/Δ Αντωνόπουλος Γεώργιος
Κ/Δ Φύσσαρης Ιωάννης
Κ/Δ Θεοδωρόπουλος Σ.
Κ/Δ Γκόγκος Κ.
Κ/Δ Τσαγκαρόπουλος Δημήτριος
Κ/Δ Λατζουράκης Γεώργιος
Κ/Δ Λοχίας (Κ/Δ) Ξεφτύλης Κωνσταντίνος
Κ/Δ Παπαευσταθίου Ευστάθιος
Κ/Δ Μαυρουδής Γεώργιος
Η συγκλονιστική μαρτυρία κυβερνήτη ενός από τα Noratlas
Το 2018 ο υποπτέραρχος ε.α Ανδρέας Στραβοπόδης και κυβερνήτης του «Νίκη 9» βρέθηκε στην Κύπρο προκειμένου να αποχαιρετήσει το πλήρωμα και τους καταδρομείς του «ΝΙΚΗ» 4. «Θέλω να έλθω και πάλι, αλλά αυτό εξαρτάται από τον Θεό και τον χρόνο. Έχουμε λιγοστέψει. Ήρθαμε με συνοδεία παιδιών μας για να αποτίσουν και αυτά φόρο τιμής, για να δουν πού οι πατεράδες τους έδρασαν». «Με χαρά και ενθουσιασμό ακούσαμε την είδηση (επιχείρηση ΝΙΚΗ). Δεν σκεφτήκαμε, εάν θα γυρίσουμε ή όχι. Η εντολή μέσα στα άλλα έλεγε ότι επιτυχία θα είναι να φθάσετε στην Κύπρο και οι μισοί να επιστρέψετε, εννοώντας να μείνουμε στην Κύπρο για τυχόν δυσκολίες. Ο καθένας από εμάς ήξερε τις δυνατότητές του και τις δυνατότητες του πληρώματός του. Είμαστε βέβαιοι ότι θα έρθουμε στην Κύπρο. Αντιμετωπίστηκε μια δύσκολη κατάσταση, εκείνο όμως που ήταν ανυπέρβλητο και τρομερό, ήταν η άφιξή μας που δεν την περιμέναμε. Δεν περιμέναμε τον καταιγισμό πυρών που συναντήσαμε στο αεροδρόμιο Λευκωσίας», είχε δηλώσει μιλώντας στην «Καθημερινή» Κύπρου.
Ο υποπτέραρχος ε.α. έφερε στον νου του πως τα πληρώματα των αεροσκαφών ξεκίνησαν την αποστολή τους και το μόνο που δεν ανέμεναν, ήταν να βρεθούν μπροστά σε ελληνοκυπριακά πυρά. «Όλα ήταν από λάθος συνεννόηση, που έγινε μεταξύ των αρμοδίων, που διέταξαν την επιχείρηση και των εδώ (Κύπρο) αρμοδίων», είχε πει και είχε προσθέσει: «Δεν μπορώ να καταλογίσω ιδιαίτερες ευθύνες σε κάποιον. Εγώ μετράω το αποτέλεσμα και το αποτέλεσμα ήταν ότι έπρεπε να έρθουμε σε μια δύσκολη αποστολή, να βρούμε τον χώρο ελεύθερο, να προσγειωθούμε, να αφήσουμε τους καταδρομείς. Αυτοί ήταν οι ήρωες που θα συνέχιζαν τη μάχη, και αντί αυτού αντιμετωπίσαμε έναν ορυμαγδό πυρών από διάφορα μέρη. Οι καταδρομείς που ήταν μέσα στα αεροσκάφη ήταν λεβέντες». Ο κ. Στραβοπόδης είχε υπογραμμίσει ότι «παρά το εχθρικό περιβάλλον που συνάντησαν, ουδείς εγκατέλειψε την αποστολή, παρά το γεγονός ότι μπορούσε να το κάνει». Όπως είχε εξηγήσει στη συνέντευξη -προσωπική κατάθεση- η μεταφορά ήταν ευθύνη του κυβερνήτη. «Κατά την προσγείωση, αν ο κυβερνήτης εκτιμούσε ότι ήταν επικίνδυνη η προσγείωση, μπορούσε να την ακυρώσει και μάλιστα νόμιμα. Αλλά κανείς δεν είπε όχι», είχε αναφέρει.
"Ρε σεις, τι κάνατε, χτυπήσατε δικό μας αεροπλάνο;"
Το ίδιο συγκλονιστική και η μαρτυρία του Κυριάκου Λάρκου, χειριστή στα κυπριακά αντιαεροπορικά πυροβόλα: «Μας είχαν δώσει διαταγή να είμαστε συνεχώς πάνω στο αντιαεροπορικό και όταν ακούσουμε βόμβο αεροπλάνου να ρίξουμε. Στη συνέχεια ήρθε μια δεύτερη διαταγή που έλεγε ότι αν δείτε πράσινη φωτοβολίδα να βάλλετε, αν δείτε κόκκινη να δεσμεύσετε τα πυροβόλα. Τα μεσάνυχτα ακούσαμε τις μηχανές των αεροσκαφών, είδαμε την πράσινη φωτοβολίδα και αρχίσαμε και ρίχναμε. Χτυπήσαμε ένα αεροπλάνο, έπεσε, αλλά εμείς δεν το είδαμε. Ήρθε ένας αξιωματικός και με οργισμένο ύφος μας είπε: "Ρε σεις, τι κάνατε, χτυπήσατε δικό μας αεροπλάνο;", Έχω τύψεις γι’ αυτό που κάναμε. Εμείς εκτελούσαμε διαταγές και για μια διαταγή που δεν εκτελέσαμε, κόντεψαν να μας εκτελέσουν», είχε πει.
"Μόλις πλησίασε, το σκόπευσα, του έριξα και αυτό ήταν"
Συγκλονιστική, επίσης, είναι και η διήγηση του Γιώργου Καλογήρου, ο οποίος ήταν αυτός που κατέρριψε το Noratlas . «Λίγο πριν νυχτώσει ήρθε κάποιος και μου είπε ότι η σημερινή νύχτα είναι επικίνδυνη. Υπάρχουν πληροφορίες ότι τη νύχτα ενδέχεται να έρθουν τούρκικα αεροπλάνα και ζήτησε να έχουμε τα μάτια μας δεκατέσσερα και να μην αφήσουμε να προσγειωθεί κανένα. Όταν άκουσα τον βόμβο του αεροπλάνου δεν μπόρεσα να το δω, είχε όλα τα φώτα σβηστά και ήμουν έτοιμος να το καταρρίψω. Μόλις πλησίασε, το σκόπευσα, του έριξα και αυτό ήταν. Το αεροπλάνο κατερρίφθη», είχε αναφέρει.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στις 5 Οκτωβρίου 2016 πραγματοποιήθηκε τελετή υποδοχής των οστών 16 Ελλήνων καταδρομών που επέβαιναν στο «Νίκη 4». Η τελετή πραγματοποιήθηκε στην Αεροπορική Βάση Δεκέλειας παρουσία του τότε Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου, του τότε προέδρου της Βουλής των Ελλήνων Νίκου Βούτση, των τότε υπουργών Άμυνας Ελλάδας και Κύπρου, Πάνου Καμμένου και Χρ. Φωκαϊδη, του τότε υφυπουργού Εξωτερικών Ιωάννη Αμανατίδη, της τότε στρατιωτικής ηγεσίας του ελληνικού Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, του Θανάση Δαβάκη εκ μέρους της Νέας Δημοκρατίας, του Αρχιεπίσκοπου Ιερώνυμου και της βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ Νίνας Κασιμάτη ως εκπροσώπου της Επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών της Βουλής και συγγενών των πεσόντων.
En
