Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν δεν έχει προκαλέσει μόνο κινηματογραφικό ενδιαφέρον. Η μεταφορά του ομηρικού έπους στη μεγάλη οθόνη έχει στρέψει ξανά το βλέμμα του κοινού στο ίδιο το έργο που γράφτηκε πριν από σχεδόν 2.700 χρόνια, με τις πωλήσεις του να καταγράφουν μεγάλη άνοδο σε αρκετές αγορές.

Στις ΗΠΑ η αύξηση φτάνει το 76%, στη Μεγάλη Βρετανία αγγίζει το 1.400%, ενώ στην Κορέα καταγράφεται άνοδος περίπου 600%. Την ίδια στιγμή, τα social media έχουν γεμίσει με περιεχόμενο γύρω από τον Όμηρο και την κινηματογραφική εκδοχή του Νόλαν, από συνεντεύξεις των πρωταγωνιστών μέχρι αναλύσεις για σκηνές της ταινίας και το κατά πόσο αυτές ακολουθούν το αρχαίο κείμενο. Ανάμεσα στα ερωτήματα που επανέρχονται βρίσκεται και ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της ιστορίας της Πηνελόπης: γιατί οι μνηστήρες που συγκεντρώθηκαν στην Ιθάκη ήταν ακριβώς 108;

Διαβάστε: "Οδύσσεια": Πώς ο Κρίστοφερ Νόλαν γύρισε τη σκηνή με τους 3μετρους Λαιστρυγόνες χωρίς εφέ - Η κασκαντέρ που "αντικατέστησε" τον Ματ Ντέιμον (Βίντεο)

Οδύσσεια: Γιατί τόσοι άνδρες διεκδικούσαν την Πηνελόπη

Όσο ο Οδυσσέας έμενε μακριά από την Ιθάκη, πρώτα πολεμώντας στην Τροία και στη συνέχεια προσπαθώντας για χρόνια να επιστρέψει στην πατρίδα του, στο βασίλειό του επικράτησε η πεποίθηση ότι πιθανότατα είχε πεθάνει. Η Ιθάκη παρουσιάζεται στον ομηρικό κόσμο ως ένα μικρό και βραχώδες βασίλειο, το οποίο είχε πλέον μείνει χωρίς τον ηγεμόνα του. Ο Οδυσσέας κατείχε τον θρόνο ως γιος του Λαέρτη και η μακρόχρονη απουσία του δημιουργούσε ένα εμφανές κενό εξουσίας. Η Πηνελόπη, επομένως, δεν αποτελούσε μόνο μια γυναίκα την οποία οι μνηστήρες ήθελαν να παντρευτούν. Η θέση της είχε και σαφή πολιτική βαρύτητα.

odysseia-pinelopi-nolan

Η καταγωγή της και οι ισχυροί δεσμοί

Η Πηνελόπη ήταν κόρη του Ικαρίου, ο οποίος συνδεόταν με τη Σπάρτη, μία από τις σημαντικότερες δυνάμεις του ελληνικού κόσμου, ενώ ήταν και εξαδέλφη της Ωραίας Ελένης. Η Ελένη βρισκόταν στο επίκεντρο της ιστορίας που οδήγησε στον Τρωικό Πόλεμο, μετά τη φυγή ή την αρπαγή της από τον Πάρη και τη δεκαετή παραμονή της στην Τροία. Έτσι, η οικογενειακή θέση της Πηνελόπης την τοποθετούσε μέσα σε ένα ισχυρό δίκτυο συγγενικών και πολιτικών σχέσεων. Ο γάμος της με τον Οδυσσέα μπορούσε να ενισχύσει το κύρος της Ιθάκης, ενώ για έναν νέο επίδοξο σύζυγο η ένωση μαζί της θα σήμαινε πρόσβαση σε σημαντικούς δεσμούς, περιουσία και πολιτική επιρροή.

Τι είχαν να κερδίσουν οι μνηστήρες

Όταν ο Οδυσσέας έπαψε ουσιαστικά να υπολογίζεται ως παρών ηγεμόνας, άρχοντες και μέλη ισχυρών οικογενειών από τις γύρω περιοχές άρχισαν να συγκεντρώνονται στην Ιθάκη και να διεκδικούν την Πηνελόπη. Στην εξίσωση έμπαινε και η οικονομική της θέση. Ως γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής διέθετε προίκα, ενώ βρισκόταν παράλληλα στο κέντρο της περιουσίας και του οίκου του Οδυσσέα. Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος την παντρευόταν αποκτούσε αυτομάτως και χωρίς αμφισβήτηση ολόκληρο το βασίλειο. Ωστόσο, μέσα στη λογική του ομηρικού κόσμου, ένας τέτοιος γάμος μπορούσε να προσφέρει τεράστιο κοινωνικό και πολιτικό πλεονέκτημα και να ενισχύσει αποφασιστικά τη θέση του νέου συζύγου.

Πώς προκύπτει ο αριθμός 108

Ο αριθμός των μνηστήρων δεν είναι αυθαίρετος. Στη ραψωδία π της «Οδύσσειας», και συγκεκριμένα στους στίχους 247-253, δίνεται η κατανομή τους ανά περιοχή. Ο Όμηρος αναφέρει:

  • 52 μνηστήρες από το Δουλίχιο
  • 24 από τη Σάμη
  • 20 από τη Ζάκυνθο
  • 12 από την Ιθάκη

Το σύνολο είναι 108.

Το Δουλίχιο και η αμφισβητούμενη θέση του

Το Δουλίχιο εμφανίζεται τόσο στην «Ιλιάδα» όσο και στην «Οδύσσεια» και συνδέεται με τον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο στον οποίο κινούνται τα βασίλεια του Οδυσσέα και του Μέγη. Στις αρχαίες πηγές παρουσιάζεται ως περιοχή με πλούτο και σημαντικό πληθυσμό, ωστόσο η ακριβής τοποθεσία του παραμένει μέχρι σήμερα αντικείμενο διαφωνιών. Ήδη από την αρχαιότητα δεν υπήρχε απόλυτη συμφωνία για το ποιο σημερινό νησί αντιστοιχεί στο ομηρικό Δουλίχιο. Το γεγονός ότι από εκεί προέρχονται 52 μνηστήρες, δηλαδή σχεδόν οι μισοί από το σύνολο, δείχνει πάντως τη βαρύτητα που του αποδίδει ο Όμηρος.

Η Σάμη, η Ζάκυνθος και η Ιθάκη

Από τη Σάμη προέρχονταν 24 μνηστήρες. Η ομηρική Σάμη συνδέεται συνήθως με τη σημερινή Κεφαλονιά και ειδικότερα με την περιοχή της αρχαίας Σάμης στην ανατολική πλευρά του νησιού. Άλλοι 20 έφτασαν από τη Ζάκυνθο, το νησί που βρίσκεται στο Ιόνιο, νότια της Κεφαλονιάς και δυτικά της Πελοποννήσου. 

Τη μικρότερη ομάδα αποτελούσαν οι 12 μνηστήρες από την ίδια την Ιθάκη. Η παραδοσιακή άποψη ταυτίζει την ομηρική Ιθάκη με το σημερινό νησί, αν και οι γεωγραφικές περιγραφές του Ομήρου έχουν προκαλέσει εδώ και αιώνες συζητήσεις. Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί θεωρίες που τη συνδέουν ακόμη και με τη Λευκάδα ή διαφορετικές περιοχές της Κεφαλονιάς.

Τι μας λέει τελικά η κατανομή των μνηστήρων

Ο Όμηρος, λοιπόν, δεν περιορίστηκε στο να παρουσιάσει ένα αόριστο πλήθος ανδρών γύρω από την Πηνελόπη. Έδωσε συγκεκριμένους αριθμούς και τους συνέδεσε με περιοχές που βρίσκονταν μέσα ή γύρω από τη σφαίρα του βασιλείου του Οδυσσέα. Οι 108 μνηστήρες αποκτούν έτσι και μια γεωγραφική διάσταση. Προέρχονται από έναν συγκεκριμένο κόσμο του Ιονίου, στον οποίο η τύχη της Ιθάκης και ο πιθανός νέος γάμος της Πηνελόπης μπορούσαν να επηρεάσουν ισορροπίες, κύρος και συμφέροντα.

Και κάπως έτσι, η νέα κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν επαναφέρει στην επικαιρότητα όχι μόνο τους ήρωες του έπους, αλλά και λεπτομέρειες του ομηρικού κειμένου που εξακολουθούν, σχεδόν τρεις χιλιετίες αργότερα, να γεννούν ερωτήματα.