Λίγες ημέρες πριν από τη γιορτή του Αγίου Φανουρίου, οι προετοιμασίες για τη γνωστή φανουρόπιτα έχουν την τιμητική τους. Κάθε χρόνο, στις 27 Αυγούστου, η παράδοση θέλει τις νοικοκυρές να ετοιμάζουν το συγκεκριμένο νηστίσιμο γλυκό, το οποίο προσφέρεται στη μνήμη του Αγίου και στη συνέχεια μοιράζεται σε συγγενείς, φίλους και το εκκλησίασμα.

Όσοι δεν έχουν τη δυνατότητα να τη φτιάξουν στο σπίτι μπορούν να την προμηθευτούν από έναν φούρνο ή ζαχαροπλαστείο και να την προσφέρουν στην εκκλησία, είτε την παραμονή είτε ανήμερα της γιορτής, προκειμένου να διαβαστεί από τον ιερέα. Μαζί με τη φανουρόπιτα συνηθίζεται να δίνεται ένα χαρτί με την ένδειξη «υπέρ Υγείας» και τα ονόματα συγγενών και φίλων.


Η παράδοση πίσω από τη Φανουρόπιτα

Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, η μητέρα του Αγίου Φανουρίου ήταν μια σκληρή και άπονη γυναίκα, η οποία φερόταν με ιδιαίτερη αυστηρότητα στους φτωχούς. Για τις πράξεις της, λέγεται πως οδηγήθηκε στην κόλαση.

Ο Άγιος Φανούριος προσπάθησε να τη βοηθήσει. Σύμφωνα με την παράδοση, ο ίδιος και ο Αρχάγγελος Μιχαήλ επιχείρησαν να την τραβήξουν από την κόλαση με τη βοήθεια ενός κρεμμυδόφυλλου, που κάποτε είχε δώσει με το ζόρι σε έναν ζητιάνο. Όταν όμως άλλες τρεις γυναίκες πιάστηκαν από αυτήν για να σωθούν, εκείνη τις έσπρωξε και πάλι στην κόλαση. Τότε ο Αρχάγγελος Μιχαήλ φέρεται να είπε στον Άγιο ότι η μητέρα του είχε διαπράξει μεγάλη κακία και δεν μπορούσε να τη βοηθήσει.

Ο Άγιος Φανούριος, σύμφωνα με την παράδοση, παρακάλεσε με δάκρυα να μην προσφέρουν τίποτα προς τιμήν του, αλλά να φτιάχνουν πίτες μόνο για τη συγχώρεση της ψυχής της μητέρας του. Η παράκλησή του, λέγεται, εισακούστηκε.

Έτσι καθιερώθηκε το έθιμο της φανουρόπιτας. Οι πιστοί την πηγαίνουν στην εκκλησία για να ευλογηθεί και στη συνέχεια τη μοιράζουν, συνοδεύοντας την προσφορά με την ευχή: «Ο Θεός σχωρέστ’ τη μάνα του Αγίου Φανουρίου».

Με το πέρασμα των χρόνων, ωστόσο, η παράδοση συνδέθηκε και με την αναζήτηση χαμένων αντικειμένων ή με την επιθυμία των πιστών να τους «φανερώσει» ο Άγιος κάτι που περιμένουν στη ζωή τους. Σε αρκετές περιοχές, μάλιστα, η φανουρόπιτα συνδέθηκε με την ευχή για έναν καλό γαμπρό στις ανύπαντρες κοπέλες.


Γιατί τα υλικά είναι 7 ή 9;

Ένα χαρακτηριστικό της φανουρόπιτας είναι ότι τα υλικά της είναι συνήθως επτά ή εννέα. Οι αριθμοί αυτοί θεωρούνται συμβολικοί και συνδέονται, σύμφωνα με την παράδοση, με τα μυστήρια της Εκκλησίας, τις ημέρες της Δημιουργίας και τα τάγματα των αγγέλων.

Παράλληλα, το 7 και το 9 θεωρούνται «ιεροί» αριθμοί και η συμβολική τους σημασία συναντάται ήδη από την αρχαιότητα. Κατά την προετοιμασία της πίτας, σε αρκετά σπίτια συνηθίζεται επίσης να υπάρχει αναμμένο κερί και θυμίαμα.

Όπως συμβαίνει με πολλά ελληνικά έθιμα, η παράδοση παρουσιάζει διαφορετικές εκδοχές από τόπο σε τόπο. Στην Κρήτη, την Κύπρο, τη Σκιάθο, τη Φλώρινα και σε άλλες περιοχές, η φανουρόπιτα συνδέεται μεταξύ άλλων με την ευχή των ανύπαντρων κοριτσιών να βρουν γαμπρό.


Η συνταγή της Φανουρόπιτας

Υλικά

  • 1 κούπα σπορέλαιο
  • 3 κούπες αλεύρι που φουσκώνει μόνο του
  • 1 κούπα ζάχαρη
  • 1 κούπα φυσικό χυμό πορτοκάλι
  • 1 κουταλάκι του γλυκού σόδα
  • ½ κούπα καρύδια, μέτρια κομμένα
  • ½ κούπα ξανθές σταφίδες
  • ½ κουταλάκι του γλυκού γαρίφαλο
  • ¾ κουταλάκι του γλυκού κανέλα


Πριν από την εκτέλεση

Διαλύουμε τη σόδα μέσα στον χυμό πορτοκαλιού. Αν οι σταφίδες είναι από το ψυγείο, τις μουλιάζουμε για περίπου τέσσερις ώρες σε νερό ώστε να μαλακώσουν. Αν είναι φρέσκες, μπορούμε να τις χρησιμοποιήσουμε απευθείας.


Εκτέλεση

Χτυπάμε το σπορέλαιο με τη ζάχαρη μέχρι να διαλυθεί όσο γίνεται περισσότερο. Προσθέτουμε τον χυμό πορτοκαλιού στον οποίο έχουμε διαλύσει τη σόδα και συνεχίζουμε το χτύπημα για περίπου 3-4 λεπτά με το μίξερ.

Σε ξεχωριστό μπολ ανακατεύουμε το αλεύρι με το γαρίφαλο, την κανέλα, τα καρύδια και τις σταφίδες. Οι σταφίδες θα πρέπει προηγουμένως να έχουν στεγνώσει καλά με απορροφητικό χαρτί, ώστε να μην επηρεάσουν την υφή του μείγματος.

Ρίχνουμε σταδιακά το μείγμα των στερεών υλικών στο υγρό μείγμα και ανακατεύουμε απαλά με έναν αναδευτήρα ή μια κουτάλα. Σε αυτό το στάδιο δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε ξανά το μίξερ.

Λαδώνουμε ελαφρά ένα ταψί διαμέτρου περίπου 28 εκατοστών και αδειάζουμε μέσα το μείγμα.

Ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο στους 160-170°C, ανάλογα με τον φούρνο, είτε σε αντιστάσεις είτε στον αέρα, για περίπου 40-60 λεπτά.

Αφήνουμε τη φανουρόπιτα να κρυώσει καλά και στη συνέχεια την κόβουμε σε κομμάτια.

Η φανουρόπιτα δεν είναι απλώς ένα παραδοσιακό νηστίσιμο γλυκό. Για πολλούς πιστούς αποτελεί ένα έθιμο που συνδέει τη γιορτή του Αγίου Φανουρίου με την προσφορά, τη μνήμη και την ευχή για υγεία και καλοτυχία.