Σύμφωνα με την αρχαιοελληνική μυθολογία, ο Τάραντας, γιος του θεού Ποσειδώνα, βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα ναυάγιο καθώς έπλεε ανάμεσα στην Ιταλία και την Ελλάδα. Προκειμένου να σώσει τον γιο του, ο θεός της θάλασσας έστειλε ένα δελφίνι, το οποίο τον μετέφερε ασφαλή λίγο έξω από τα σημερινά Επτάνησα.

Διαβάστε: Εντυπωσιακό θέαμα: Κοπάδι με 10 δελφίνια στην Εύβοια, κολυμπά αρμονικά, με συγχρονισμένες βουτιές (Βίντεο)


Τάραντας: Από τον μυθικό διασώστη στο σύγχρονο έμβλημα

Πατώντας πλέον σε στέρεο έδαφος, ο Τάραντας ίδρυσε μια πόλη στην οποία έδωσε το όνομά του, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τον ρόλο που έπαιξε το δελφίνι στη σωτηρία του. Αυτός ήταν ο μύθος για τη δημιουργία του Τάραντα, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Απουλίας στη νότια Ιταλία, η οποία με την πάροδο των αιώνων απώλεσε τις μυθολογικές της διαστάσεις.

Παρ' όλα αυτά, η σύνδεση της ιταλικής πόλης με το δελφίνι παρέμεινε ανεξίτηλη. Από τα αρχαία νομίσματα, τα αγάλματα και τα ειδώλια μέχρι το επίσημο έμβλημα της πόλης και το σήμα της ποδοσφαιρικής της ομάδας, το ευγενές κητώδες δεσπόζει παντού, συχνά φέροντας τον Τάραντα στην πλάτη του, ανταποδίδοντας, τρόπον τινά, τη χάρη στο θαλάσσιο θηλαστικό.

Από τον μύθο στην ουσιαστική προστασία: Το πρώτο θαλάσσιο καταφύγιο της Ευρώπης

Σήμερα, η σχέση της ιταλικής πόλης με τα κητώδη περνά σε μια νέα, έμπρακτη φάση. Όπως επισημαίνει το CNN, οι περιβαλλοντικοί φορείς του Τάραντα διαμορφώνουν ένα νέο πλαίσιο προστασίας για τα θαλάσσια θηλαστικά, στρέφοντας την προσοχή τους ακόμα και σε αυτά που ζουν υπό καθεστώς αιχμαλωσίας.

Στα ζεστά νερά του Κόλπου του Τάραντα ευδοκιμούν χιλιάδες άγρια δελφίνια διαφόρων ειδών, όπως ρινοδέλφινα και ζωνοδέλφινα. Η παρουσία τους είναι τόσο έντονη που οι επισκέπτες μπορούν να τα διακρίνουν να πηδούν στα κύματα ακόμα και από τα τείχη της Παλαιάς Πόλης, ενώ χιλιάδες τουρίστες τα παρατηρούν από κοντά μέσω ημερήσιων θαλάσσιων περιηγήσεων.

Σε αυτή ακριβώς τη δυναμική βασίζεται η ουσιαστική ανταπόδοση της πόλης προς τον μυθικό της «σώστη». Χάρη στο πρωτοποριακό έργο του Καταφυγίου Δελφινιών San Paolo, το πρώτο θαλάσσιο καταφύγιο στην Ευρώπη για δελφίνια που προέρχονται από αιχμαλωσία, τα ζώα που στερήθηκαν την ελευθερία τους θα μπορέσουν σύντομα να ζήσουν σε ένα προστατευμένο, φυσικό θαλάσσιο περιβάλλον, δίπλα στους άγριους πληθυσμούς της περιοχής.


Υψηλή τεχνολογία στην υπηρεσία των κητωδών

Στεκόμενος σε ένα λευκό φουσκωτό σκάφος που πλέει δίπλα στο νησί San Paolo, ένα μικρό νησάκι που φιλοξενεί ένα ναπολεόντειο φρούριο, ο Carmelo Fanizza, ιδρυτής της οργάνωσης Jonian Dolphin Conservation (JDC), δείχνει με υπερηφάνεια μια σειρά από μπλε και λευκούς δομοστοιχειωτούς κύβους τοποθετημένους σε γαλάζια νερά.

«Έχουμε μια έκταση 70 στρεμμάτων», λέει στο CNN ο Fanizza, δείχνοντας τέσσερις κίτρινες σημαδούρες που ορίζουν τα όρια. «Οι σημαδούρες είναι σημαδούρες παρακολούθησης (…) συλλέγουμε πληροφορίες για την ποιότητα του νερού, την ποιότητα του αέρα, ενώ διαθέτουμε επίσης υδρόφωνο για τη μέτρηση του ακουστικού θορύβου στο νερό. Όλες αυτές οι πληροφορίες φτάνουν στην αίθουσα ελέγχου στα αρχηγεία μας».

Η περιοχή είναι επίσης εξοπλισμένη με υποβρύχιες κάμερες και σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης, το οποίο παρακολουθεί τα δεδομένα και μπορεί να παράγει ειδοποιήσεις για τους βιολόγους στη βάση, σε περίπτωση τυχόν ανωμαλιών στο περιβάλλον.

Την ίδια ώρα, υπάρχει μια πλωτή καμπίνα με χώρους αποθήκευσης και προετοιμασίας τροφής, όπου το προσωπικό θα εργάζεται και θα κοιμάται, καθώς και μια ειδική πλατφόρμα όπου οι κτηνίατροι θα μπορούν να φροντίζουν τα ζώα.

Σε ό,τι αφορά στα δελφίνια, που αναμένεται να φιλοξενήσει το καταφύγιο στον Τάραντα, βρίσκονται σήμερα σε ενυδρεία, ιδιαίτερα στη Γαλλία. Εκεί, ένας νέος νόμος που τίθεται σε ισχύ από τον φετινό Δεκέμβριο, θα απαγορεύει τις παραστάσεις με κητώδη, όπως δελφίνια και φάλαινες, λήγοντας έτσι και το καθεστώς αιχμαλωσίας τους.

Ενώ οι περιβαλλοντολόγοι και οι οργανώσεις για τα δικαιώματα των ζώων ενέκριναν την απαγόρευση, το κλείσιμο αυτών των θαλάσσιων πάρκων δημιούργησε ένα νέο πρόβλημα σχετικά με το τι θα απογίνουν τα ζώα που μένουν πίσω.


Μια ηθική διέξοδος για τα δελφίνια της αιχμαλωσίας

«Η γαλλική κυβέρνηση έκανε ένα πολύ σημαντικό βήμα επειδή έκλεισε τις εγκαταστάσεις ή διευκόλυνε το κλείσιμο ορισμένων δομών», λέει ο Fanizza. «Όμως το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν έχει στο μυαλό του τη λύση, διότι, αν κλείσεις μια δομή, πρέπει να έχεις μια λύση για τα ζώα που βρίσκονται σε αυτήν».

Έπειτα από τόσο καιρό σε αιχμαλωσία, η απελευθέρωση των ζώων στην άγρια φύση δεν αποτελεί επιλογή. «Είναι αλήθεια ότι δεν είναι δυνατόν να πάρεις ένα ζώο που έχει ζήσει τη ζωή του σε μια τσιμεντένια δεξαμενή και να το βάλεις στην ανοιχτή θάλασσα», δηλώνει στο CNN.

«Έτσι, τώρα θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα μοντέλο για τη φιλοξενία των ζώων αυτών των δομών που έκλεισαν τώρα ή των δομών που θα κλείσουν στο μέλλον. Και θέλουμε να βρούμε μια λύση, μια ηθική λύση για την ευημερία του ζώου».

Αυτόν τον μήνα, η ομάδα του Fanizza έλαβε τις τελικές άδειες για την ολοκλήρωση του καταφυγίου, το οποίο αρχικά θα φιλοξενήσει μόνο λίγα δελφίνια, ενώ η JDC διερευνά τις δυνατότητες του νέου της χώρου.

«Δεν έχουμε στο μυαλό μας να φιλοξενήσουμε μεγάλο αριθμό δελφινιών εδώ», λέει. «Πρόκειται για ένα πιλοτικό έργο, επομένως θέλουμε να φιλοξενήσουμε έναν μικρό αριθμό, μια μικρή ομάδα» για να ανακαλύψουμε «τον σωστό τρόπο διαχείρισης αυτών των ζώων σε αυτού του είδους τις εγκαταστάσεις».

«Είναι ένα φανταστικό μέρος για τη φιλοξενία δελφινιών, διότι τώρα πολλά απ' αυτά βρίσκονται εγκλωβισμένα σε τσιμεντένιες πισίνες και δεν έχουν καμία αλληλεπίδραση με τη ζωή στη θάλασσα. Εδώ έχουν πολλά ψάρια, πολλή επαφή με τον βυθό, οπότε είναι πολύ σημαντικό για το ζώο να επιστρέψει στο φυσικό περιβάλλον» προσθέτει.

Αξίζει να αναφερθεί πως η σχέση της JDC με τα δελφίνια του Τάραντα ξεκίνησε το 2009, όταν ιδρύθηκε με στόχο την προστασία των κητωδών και τη διαφύλαξη των θαλασσών της περιοχής. Μεταξύ άλλων, διοργανώνει ημερήσιες εκδρομές στον ωκεανό για όλες τις ηλικίες, με ισχυρό εκπαιδευτικό και επιστημονικό χαρακτήρα.

«Για το έργο μας χρησιμοποιούμε τους ανθρώπους που επιβιβάζονται στις εκδρομές, για να χρηματοδοτήσουμε την ερευνητική δραστηριότητα» εξηγεί. Οι συμμετέχοντες, μεταξύ άλλων, καλούνται να γίνουν «Ερευνητές για την Ημέρα», βοηθώντας το προσωπικό της JDC στο έργο του καταγράφοντας θεάσεις και συμμετέχοντες σε άλλες επιστημονικές δραστηριότητες. Η οργάνωση διαθέτει σήμερα πάνω από 6.000 ενεργά μέλη.

Το ίδιο το Καταφύγιο Δελφινιών San Paolo, ωστόσο, δεν θα είναι ανοιχτό για το κοινό. Αντίθετα, οι επισκέπτες στα αρχηγεία της JDC, γνωστά ως Kètos (Ευρωμεσογειακό Κέντρο για τη Θάλασσα και τα Κητώδη) στην Παλιά Πόλη του Τάραντα, θα βρουν ένα υπερσύγχρονο κέντρο παρατήρησης.


Μια πόλη που αλλάζει στην Ιταλία

Το Kètos στεγάζεται σε ένα εντυπωσιακό ανάκτορο που κάποτε φιλοξενούσε σχολή του Πανεπιστημίου του Μπάρι και βλέπει στο αρχαίο λιμάνι. Μια μεγάλη αίθουσα προβολής ετοιμάζεται με γιγαντοοθόνες και άλλο εξοπλισμό παρακολούθησης, από όπου τα δελφίνια του καταφυγίου θα παρατηρούνται και θα μελετώνται από ερευνητές και επισκέπτες.

Το Kètos φιλοξενεί επίσης βιβλιοθήκη, εργαστήρια, ακόμα και ένα τεράστιο ψυγείο, το οποίο θα κρατά τα ψάρια που θα χρειαστούν οι ερευνητές για να ταΐσουν τα δελφίνια του καταφυγίου, τα οποία προβλέπεται ότι δεν θα μπορούν να ττραφούν μόνα τους έπειτα από τόσο χρόνια αιχμαλωσίας.

Αξίζει σε αυτό το σημείο να διευκρινιστεί πως η πόλη του Τάραντα έχει εργαστεί σκληρά τα τελευταία χρόνια για να αποβάλει τη σύνδεσή της με τη βαριά βιομηχανία, ιδιαίτερα με το χαλυβουργείο Ilva, το οποίο χαρακτήριζε την πόλη για αρκετές δεκαετίες. Το Ilva έχει μειώσει σημαντικά το μέγεθός του και υποχρεώθηκε να εισαγάγει αυστηρότερες περιβαλλοντικές εγγυήσεις, ενώ η πόλη στη Νότια Ιταλία έχει γίνει πλέον τουριστικός προορισμός και επιχειρεί σημαντικά έργα αναγέννησης για να επαναπροσδιορίσει την εικόνα της.

Παρά ταύτα, υπήρξαν ανησυχίες ότι η βιομηχανική δραστηριότητα γύρω από τον Τάραντα ενδέχεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις στον βιότοπο των δελφινιών. Ο Fanizza αναφέρει ότι αυτό μελετήθηκε σχολαστικά τόσο πριν όσο και μετά την επιλογή της τοποθεσίας για το καταφύγιο.

«Το 2018 ξεκινήσαμε την περιβαλλοντική παρακολούθηση της περιοχής», εξηγεί. Ο ίδιος και η ομάδα του έζησαν πέντε χρόνια μελετώντας τη θάλασσα, τον βυθό, τον αέρα και την άμμο. «Είμαστε βέβαιοι ότι οι μεγάλες βιομηχανίες δεν ασκούν καμία επιρροή στην περιοχή. Επίσης, διαθέτουμε σύστημα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο, 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα, που μας στέλνει τις πληροφορίες (…) είμαστε σίγουροι ότι δεν θα υπάρχει κανένα πρόβλημα για την ασφάλεια και την υγεία των ζώων».

Ύστερα από τόσο χρόνια εργασίας και με σχεδόν όλα έτοιμα για την υποδοχή των πρώτων δελφινιών, ο Fanizza ομολογεί ότι ακόμη ονειρεύεται το πρώτο δελφίνι που θα φτάσει στο καταφύγιο.

«Μερικές φορές βλέπω στο όνειρό μου ένα γηραιό δελφίνι που κολυμπά γύρω από μια τσιμεντένια δεξαμενή», λέει ο Fanizza χαμογελώντας.

«Αυτό το δελφίνι αιχμαλωτίστηκε πριν από πολλά χρόνια στα ανοιχτά και θα ήθελα να ξέρω τι αισθάνεται όταν θα μπορέσουμε να το πάρουμε και να το βάλουμε στο καταφύγιό μας, στο Καταφύγιο Δελφινιών San Paolo, όπου θα μπορεί να αγγίξει τον πυθμένα, να αγγίξει την άμμο, να ακούσει τον ήχο της θάλασσας.

Αυτό είναι ένα εκπληκτικό πράγμα. Είναι κάτι πολύ συγκινητικό για εμάς. Αυτό είναι το όνειρό μας».